इदम् वंशम् नहुष-ययाति-कार्तवीर्यार्जुनादिभिः महाबल-पराक्रम-तेजः-शील-सद्गुणसम्पन्नैः राजभिः विभूषितम् आसीत्। तस्य वर्णनं करिष्यामि, शृणु। ब्रह्मणः पुत्रः अत्रिः, स नाभिकमलोत्थस्य नारायणस्य, सर्वलोकसृजः, आत्मजः आसीत्। अत्रेः सोमः अभवत्। तं सोमं भगवाञ् ब्रह्मा, कमलसम्भवः, ओषधिवनस्पति-नक्षत्राणां अधिपतित्वे अभिषिच्य, तस्य राजसूयमेव यज्ञं कारयामास। तस्य महिम्ना ऐश्वर्येण च अभिमानः उत्पन्नः। तेन गर्वेन सोऽपि बृहस्पतेः, सर्वदेवाचार्यस्य, भार्यां तारां बलात् हरन्। बृहस्पतिना, भगवता ब्रह्मणा, सर्वैः च देवर्षिभिः पुनःपुनः निवेद्यमानः अपि तां न मुमोच। सोमस्य बृहस्पतेश्च वैरात्, उशना नाम शुक्रः सोमस्य पक्षपाती अभवत्। भगवाञ् रुद्रः अपि अङ्गिरसः शिष्यत्वेन विद्यां प्राप्य बृहस्पतेः सहायः अभवत्। उशनसा प्रेरिताः सर्वे दैत्य-दानवगणाः, जम्भ-कुम्भादयः, महतीं यत्नं कृतवन्तः। बृहस्पतेः पक्षे इन्द्रः, सर्वदेवसेनया सहितः, तस्य सहायः अभवत्। एवं तयोः मध्ये तारां निमित्तीकृत्य तीव्रः संग्रामः अभवत्, यः 'तारा-युद्ध' इति विख्यातः। तत्र रुद्रप्रमुखैः दैत्यैः, देवैः च, स्वस्वायुधानि विमोचितानि; देवेषु दैत्यैः, दैत्येषु देवैः आयुधानि प्रक्षिप्तानि। एवं देव-दानवानां हृदयानि युद्ध-कोलाहलेन कम्पितानि, लोकोऽपि व्याकुलः अभवत्। तदा ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। ततः भगवाञ् कमलसम्भवः, शंकरं, दानवान्, देवान् च शमयित्वा, तारां बृहस्पतेः दत्तवतीम् अकरोत्। तस्याः गर्भिण्याः रूपं दृष्ट्वा बृहस्पतिः अपि उवाच—'एषः पुत्रः मम क्षेत्रे न जातः, अन्यस्य सुतः। अतः एषः न स्थाप्यः, उत्सृज्यताम्।' एवं उक्त्वा, ताराऽपि पतिस्नुषा, तस्य वचनेन, तत्क्षणात् गर्भं नलकाण्डे निष्क्रान्तवती। स च बालकः निष्क्रान्तः सन्, महत्तेजसा युक्तः, देवतेजः समाहृत्य तस्थौ। बृहस्पतिः सोमश्च, तस्य बालकस्य अतुलसौन्दर्यं दृष्ट्वा, तं स्वकीयमिति कामयामासतुः। देवाः अपि सन्देहेन तारां पप्रच्छुः—'सत्यं वद, एषः सोमस्य वा बृहस्पतेः पुत्रः?' एवं पृष्टा सा तारा लज्जया मौनं आस्थिता। देवैः पुनःपुनः पृच्छ्यमानाऽपि न उक्तवती; तदा बालकः तां शापयितुम् उद्यतः अब्रवीत्—'किं दुष्टे, न वदसि कस्याहं पुत्रः? अद्य त्वां तवायुक्तलज्जया यथोचितं दण्डयिष्यामि, यथा पुनः न अतिविलम्बेन भाषसे।' तदा भगवाञ् पितामहः तं बालकं संयम्य, स्वयं तारां पप्रच्छ—'कस्यायं पुत्रः, सोमस्य वा बृहस्पतेः?' इति। सा लज्जिता 'सोमस्य' इति उक्तवती। तदा सोमः, प्रसन्नमुखः, शीघ्रश्वासः, तं बालकं आलिङ्ग्य, 'साधु, साधु, बुद्धिमन्' इति उक्त्वा तं 'बुध' इति नाम दत्तवान्। एवं स बुधः, यथोक्तं, इलायां पुरूरवसम् उत्पादितवान्। स पुरूरवाः महादानशीलः, महायज्वा, अतिविशिष्टतेजाः, सत्यवादी, बुद्धिमान्, सौम्यः, विचक्षणश्च आसीत्। मित्रावरुणयोः शापात्, उर्वशी—'मानुषेषु वत्स्यामि' इति निश्चित्य, तं पुरूरवं दृष्टवती। तं दृष्ट्वा, स्वाम् अहंकारं स्वर्गसुखेच्छां च परित्यज्य, उर्वशी तस्मिन् एव सर्वथा प्रविष्टा, तं समुपगता। स अपि, तां सर्वस्त्रीभ्यः श्रेयसीम्, सौम्यतया, लावण्येन, माधुर्येन, विनयेन, हास्येन च अतीव विशिष्टां दृष्ट्वा, तस्यां सम्पूर्णतः मोहितः अभवत्। एवं तौ अन्योन्ये सम्पूर्णतः निमग्नौ, अन्यं किमपि न दृष्टवन्तौ, सर्वार्थान् परित्यक्तवन्तौ। ततः राजा सः, उत्साहं प्राप्य, ताम् उवाच—'सुश्रोणि, त्वां कामये; अनुग्रहीतव्या असि, मयि स्नेहः अस्ति' इति। एवं उक्ता उर्वशी, लज्जां परित्यज्य, प्रत्युवाच—'एवं स्यात्, यदि मम शर्ताः पालयन्ते' इति। तदा सः पुनः उवाच—'कथय शर्तान्' इति। सा अपि पृष्ट्वा पुनः प्रत्युवाच। एवं तेषां कथा प्रवहति।