यदा निमेः यज्ञः समाप्यत तदा ऋत्विजः यज्ञभागान् प्राप्तान् देवान् उचुः— “यजमानाय वरः प्रदीयताम्।” इति देवैः सम्बोध्य, निमिः प्राह। स उवाच— “भगवन्तः, शरीरात्मनोः संयोगवियोगयोः मध्ये, शरीरवियोगात् दुःखतरं नास्ति। अतः अहं सर्वभूतानां नेत्रेषु वासं काङ्क्षे, पुनः शरीरधारणं न याचे।” तस्य वचनेन देवाः तं सर्वेषां भूतानां नेत्रेषु स्थापयामासुः। ततोऽप्रभृति सर्वभूताः नयनेषु निमिं स्थितं दृष्ट्वा निमेषं कुर्वन्ति। नृपस्य तु पुत्राभावात्, मुनयः राज्यं नृपविहीनं स्यादिति भीता, तस्य शरीरं वनान्तरे मथयामासुः। तस्मात् बालकः जातः, स च जन्मनः उत्पादितत्वात् “जनकः” इति कथितः। तस्य पुत्रः “विदेहः” अभवत्, स च पितृत्वात् “वैदेहः” इति प्रसिद्धः। मथनात् “मिथिः” उत्पन्नः। तस्य पुत्रः “उदावसु:”। ततो “नन्दिवर्धनः”, तस्मात् “सुकेतुः”, तस्य पुत्रः “देवरातः”। ततो “बृहदुकूथः”, तस्य पुत्रः “महावीर्यः”, तस्य पुत्रः “सत्यधृतिः”, ततो “धृष्टकेतुः”, तस्मात् “हर्यश्वः”, तस्य पुत्रः “मरुः”, तस्मात् “प्रतिबन्धकः”, तस्मात् “कृतरथः”, ततो “कृतिः”, तस्य पुत्रः “विबुधः”, तस्मात् “महाधृतिः”, तस्मात् “कृतिरातः”, तस्मात् “महारोमः”, तस्मात् “सुवर्णरोमः”, तस्य पुत्रः “ह्रस्वरोमः”, ततो “सीरध्वजः” जातः। सीरध्वजः पुत्रकामेष्टिं कुर्वन्, यज्ञस्य समये, सीता नाम कन्या हलस्य कर्षणात् उत्पन्ना। सीरध्वजस्य भ्राता “कुशध्वजः” साङ्काश्याधिपः आसीत्, तस्य भार्या “भानुमती”। भानुमत्याः पुत्रः “शतद्युम्नः”, तस्य पुत्रः “शुचिः”, तस्मात् “ऊर्ज्जचवहः”, तस्य पुत्रः “सत्यध्वजः”, तस्मात् “कुनिः” (वा “कृणिः”), तस्य पुत्रः “अञ्जनः”, तस्मात् “ऋतुगित्”, ततो “अरिष्टनेमिः”, तस्मात् “श्रतायुः”, तस्य पुत्रः “सूर्याश्वः”, ततो “सञ्जयः”, ततो “क्षेमारिः”, ततो “दनेनः”, तस्मात् “मीनरथः” (वा “मानरथः”), तस्य पुत्रः “सत्यरथः”, तस्य पुत्रः “सात्यरथिः”, ततो “सात्यरथरुपगुः”, तस्मात् “श्रुतः”, तस्मात् “शापः”, तस्मात् “सुवर्ज्जा”—मित्रावरुणस्य पुत्रः। तस्य पुत्रः “सुभासः”, ततो “सुष्रुतः”, तस्मात् “जयः”, तस्य पुत्रः “विजयः”, तस्य पुत्रः “ऋतः”, ततो “सुनयः”, ततो “वीतहव्यः”, ततो “सञ्जयः”, ततो “धृतिः”, तस्य पुत्रः “बहुलाश्वः”, तस्य पुत्रः “कृतिः”, कृतौ एव जनकानां वंशः प्रतिष्ठितः। एते मिथिलायाः नृपाः; तेषां मध्ये अनेके आत्मविद्यायाम् अभिष्टिताः राजानः भविष्यन्ति। एवं सूर्यवंशस्य वंशानुक्रमः श्रुतः। अथ मैत्रेयः उवाच— “भगवन्, सोमवंशस्य अपि सर्वराजानां वंशक्रमं श्रोतुम् इच्छामि। येषां वंशः अद्यापि स्थितः, येषां कीर्तिः स्थिरा, मुखानि च शोभायुक्तानि—तान् ब्रूहि, ब्रह्मन्।” पराशरः उवाच— “शृणु, मुनिश्रेष्ठ, सोमस्य वंशं यः तेजसा विश्रुतः, येन भूमौ बहवः नृपाः उत्पन्नाः, यथाक्रमं कथयामि। अस्मिन्स्तु वंशे नहुषः, ययातिः, कार्तवीर्यार्जुनः च—एते महाबलपराक्रमतेजस्विनः, सत्त्वशीलकर्मसु श्रेष्ठाः। तेषां वंशं विस्तरेण शृणु। ब्रह्मणः पुत्रः अत्रिः, स च नारायणस्य नाभिकमलात् उत्पन्नः, सर्वलोककर्तुः। अत्रेः पुत्रः सोमः। तं च पद्मयोनिर्ब्रह्मा, समस्तौषधिनक्षत्राणां अधिपतित्वेन अभ्यषिञ्चत्। स सोमः राजसूयेन यज्ञं अकरोत्। तस्य महाशक्त्यैश्वर्यप्रभावात् गर्वः उत्पन्नः। गर्वात् सः बृहस्पतेः पत्नीं तारां अपहरत्। बृहस्पतेः, ब्रह्मणः, सर्वर्षीणां पुनः पुनः निवेदनेऽपि स तां न मुमोच। तदा सोमबृहस्पतीनोः वैरात् उशनाः (शुक्रः) सोमस्य पक्षपाती अभवत्। भगवतः रुद्रस्यापि अङ्गिरसः शिष्यत्वेन बृहस्पतेः साहाय्यम्। उशनः प्रेरणया दैत्यदानवगणाः, जम्भकुम्भादयः, महतो यत्नं कृतवन्तः। बृहस्पतेः पक्षे इन्द्रः सर्वदेवसेनया सह सहायः अभवत्। एवं तयोः मध्ये तारा-कारणात् महायुद्धम् अभवत्, यत् ‘तारायुद्धम्’ इति प्रसिद्धम्। तत्र रुद्रप्रमुखैः दैत्यैः, देवैः च, परस्परं शस्त्राणि विसृज्यमानानि। एवं देवादिदैत्येषु युद्धकोलाहलेन मनांसि क्षुभ्यन्ति स्म, जगत् च विह्वलम् अभवत्, ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। ततः पद्मयोनिर्भगवान् शंकरं, दैत्यांश्च, देवान् च शमयित्वा तारां बृहस्पतेः प्रददौ। सा तु गर्भिणी दृष्ट्वा, बृहस्पतिः अपि प्राह— “एषः पुत्रः मम न, अन्यस्यायम्; गर्वात् मा धारय।” इति। तस्य वचनेन, पतिसंयुक्ता सा तारा, तस्यैव वचनानन्तरं, गर्भं यवपाण्डुष्ठले निष्क्रान्तवती। स च बालकः निष्क्रान्तमात्रः, दिव्यतेजसा देवानां तेजः अपास्नुत्। तस्य बालस्य अद्भुतरूपं दृष्ट्वा, बृहस्पतिः सोमश्च, तं पुत्रं इच्छतः, देवाः च सन्देहेन तारां पप्रच्छुः— “कस्यायं पुत्रः? सोमस्य वा बृहस्पतेः वा?” इति। तदा तारा लज्जया मौनं आस्थिता। देवैः पुनः पुनः पृष्टा अपि, न उक्तवती। तदा स बालकः तां शप्तुं प्रववृते— “कस्मात् मां न ब्रूषे, पापे, कः मे पिता?” इत्यादि। तस्य कोपात्— “अद्य तेऽत्यधिकलज्जायाः फलम् दास्यामि, यथा पुनर्न तादृशं कुर्वेः।” इति। तदा पितामहः स बालकं निगृह्य, तारां स्वयं पप्रच्छ— “कस्यायं पुत्रः? सोमस्य वा बृहस्पतेः वा?” तदा सा लज्जिता उवाच— “सोमस्यायम्।” इति। ततः सोमः हृष्टः तं बालकं आलिङ्ग्य, “साधु साधु, बुद्धिमान् त्वम्” इत्युक्त्वा, तस्मै “बुधः” इति नाम ददौ।