कथां शृणु, महाभाग, यथोक्तश्लोकानुसारेण संप्रवृत्ताम्। कदापि ममात्मापि ब्राह्मणेभ्यः प्रियतरः नाभवत्, न च कदाचन स्वधर्मात् अत्यक्रमिषम्; न च मम दृष्टिः कदाचित् सर्वेषु देवमनुष्यपशुपक्षिवृक्षादिषु भेदचिह्निताभवत्, यथासौ नित्यमविकारः भगवान्। अतः अहम् अपि धीरव्रतः, तं पुण्यं भगवन्तं स्मरन्, यथा मुनयः, तमेव परमात्मानं, देवगुरुं, अनिर्वचनीयस्वरूपं, सच्चिदानन्दमयं वासुदेवं, समाधिना चिन्तयन्, आत्मानं परात्मनि लीनं कृत्वा तत्रैव लयं गतवान्। अत्रापि सप्तर्षिभिः प्राचीनं श्लोकमेकं गीयते—"खट्वाङ्गसमो न कश्चिद् भूमौ भविष्यति।" स खट्वाङ्गः स्वर्गात् आगत्य, केवलं मुहूर्तमात्रं जीवितं प्राप्य, बुद्ध्या च सत्येन च त्रीन् लोकान् एकीकृतवान्। तस्मात् खट्वाङ्गात् दीर्घबाहुः जातः। तस्मात् रघुः अभवत्। रघोः अजः, अजस्य दशरथः। दशरथस्य, लोकसंरक्षणार्थं, स्वयं भगवान् पद्मनाभः, स्वांशेन चतुर्धा रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नरूपेण अवतीर्य पुत्रत्वं प्राप। तत्र रामः, शैशव एव, विश्वामित्रस्य याच्ञया यज्ञरक्षणाय गच्छन्, ताटकां हत्वा, यज्ञकाले मारीचं बाणेन समुद्रं प्रक्षिप्य, सुबाहुं चान्यान् च राक्षसान् विनाश्य, अहल्यां केवलदर्शनात् पावितवान्। जनकगृहे महद् ईशधनुः सहजं भित्त्वा, भूमिजां सीतां जनकात्मजां वीर्यशुल्कया प्राप्तवान्। परशुरामं, सर्वक्षत्रियभीषणं, भार्गवध्वजं, बलदर्पं विनिहत्य, पितुः आदेशं शिरसि कृत्वा, राज्यसर्वस्वत्यागं कृत्वा, भार्यया भ्रात्रा च सह वनं प्रविष्टः। तत्र विराधं, खरदूषणं, कबन्धं, वालिनं च हत्वा, समुद्रं सेतुना बन्धित्वा, सर्वराक्षसवंशं नाशयित्वा, रावणं हत्वा, अपहृतां भार्यां वह्निपरीक्षया शुद्धाम्, सुरगणैः स्तुताम्, कल्मषरहिताम्, अयोध्यां प्रत्यापादयत्। ततः, मैत्रेय, रामस्य राज्याभिषेकमहोत्सवः शतवर्षैरपि वर्णयितुं न शक्यते; तं संक्षेपेण शृणु। लक्ष्मणभरतशत्रुघ्नविभीषणसुग्रीवाङ्गदजाम्बवद्हनूमदादिभिः प्रमुदितमुखैः, छत्रचामरैः सेव्यमानः, ब्रह्मेन्द्रयमनिर्ऋतिवरुणवायुकुबेरेशानादिदेवैः पूज्यमानः, वसिष्ठवामदेववाल्मीकि-मार्कण्डेयविश्वामित्रभरद्वाजागस्त्यादिमुनिभिः स्तूयमानः, ऋग्यजुःसामाथर्ववेदपाठकैः गीतिप्रणादैः, वीणावेणुककुद्यदुन्दुभिशङ्खकहलगोमुखादिस्वनैः, सर्वराजसंघैः, लोकसंरक्षणाय, सीताभिरामः, भ्रातृत्रयं प्रियः, रघुकुलानन्दनः, सिंहासने निषण्णः, कोसलराज्यं एकादशसहस्रवर्षाणि शशास। भरतः अपि गन्धर्वदेशविजयाय प्रयतः, संग्रामे त्रिकोटिगन्धर्वान् अवधीत्। शत्रुघ्नः अपि महाबलपराक्रमी, मधुपुत्रं लवणराक्षसं हत्वा, मथुरां स्थापयामास। एवं रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नाः, अद्भुतबलपराक्रमविक्रमैः, दुष्टतमनाशनाः, जगति धर्मं स्थापयित्वा, दिवं गताः। कोसलवासिनः ये च तेषां दिव्यावताराणां भक्ताः आसन्, ते अपि तद्गतिं प्रापुः, तद्भावसमाश्रयाः। रामस्य, दुष्टतमनाशनस्य, द्वौ पुत्रौ—कुशः च लवः च; लक्ष्मणस्य—अङ्गदः च चन्द्रकेतुः च; भरतस्य—तक्षः च पुष्कलः च; शत्रुघ्नस्य—सुबाहुः च शूरसेनः च। कुशस्य पुत्रः अतिथि, अतिथेः निषधः, निषधात् अनलः, अनलात् नभाः, नभसः पुण्डरीकः, तस्य क्षेमधन्वन्, ततो देवानिकः, तस्मात् अहीनकः, अहीनकात् रुरुः, रुरोः पारियात्रकः, पारियात्रकात् देवलः, देवलात् वत्सलः, वत्सलात् उत्कः, उत्कात् वज्रनाभः, वज्रनाभात् शङ्खनः, तस्मात् आद्युषिताश्वः, ततो विश्वसहः। विश्वसहात् हिरण्यनाभः योगिश्रेष्ठः जातः, यस्य शिष्यः राजा जैमिनिः, यस्मात् याज्ञवल्क्यः योगं प्राप। हिरण्यनाभस्य पुत्रः पुष्यः, तस्मात् ध्रुवसन्धिः, तस्मात् सुदर्शनः, ततोऽग्निवर्णः, तस्मात् शीघ्रगः, तस्मात् मरुः जातः। स मरुः योगमास्थाय अद्यापि कलापग्रामे तिष्ठति; स एव भविष्ये सूर्यवंशीयक्षत्रियवंशं पुनः स्थापयिष्यति। तस्य पुत्रः प्रशुश्रुकः, तस्मात् सुसन्धिः, ततोऽमर्षः, तस्मात् सहस्वान्, तस्मात् विश्वभवः। तस्य पुत्रः बृहद्बलः, यो भारतयुद्धे अर्जुनपुत्रेण अभिमन्युना हतः। एते मुख्याः इक्ष्वाकुवंश्या राजानः, यथोक्तं मया; एषां चरितं यः शृणोति, स सर्वपापैः प्रमुच्यते। इक्ष्वाकोः पुत्रः निमिः नाम राजा सहस्रवर्षीयं यज्ञं प्रारभ्य, वसिष्ठं होतारं वृणीत। वसिष्ठः तस्मै अवदत्—"इन्द्रस्य पञ्चशतवर्षीययज्ञाय पूर्वमेव नियुक्तः अस्मि; ततः पश्चात् तव यज्ञे प्रवर्तिष्ये।" राजा तस्य उत्तरं न दत्तवान्; वसिष्ठः तस्य मनोऽर्थं विज्ञाय, इन्द्रस्य यज्ञं संपादितवान्। एतेन कालेन, निमिः अन्यैः ऋत्विग्भिः, गौतमादिभिः सह, स्वयमेव यज्ञं संपादितवान्। इन्द्रस्य यज्ञे समाप्ते, वसिष्ठः उत्सुकः आगत्य अवदत्—"अद्य निमेः यज्ञं करिष्यामि।" परन्तु गौतमं पुरःस्थितं दृष्ट्वा, राजा च तं न प्रतिषेधितवान्, वसिष्ठः कोपितः, गौतमाय अन्यं कर्म निर्दिश्य, राजानम् अपि शप्तवान्—"यत् त्वं मां न प्रतिषेधितवान्, अतः त्वं देहवर्जितः 'विदेह' भविष्यसि।" प्रबुद्धः राजा प्रत्युवाच—"यत् त्वं, मम गुरु, अहं सुप्तः अनभिज्ञः सन्, मम संवादं विना, शापं दत्तवान्, तस्मात् त्वामपि शापः स्पृशतु।" इति उक्त्वा, राजा देहम् उत्ससर्ज। तेन शापेन, वसिष्ठस्य तेजः मित्रवरुणयोः प्रभाम् प्रविष्टम्; तयोः उर्वश्याः सहयोगात्, वसिष्ठः पुनः देहम् अवाप्तवान्। निमेः देहः, अतीव सुन्दरः, तैलादिसुगन्धयुक्तः, न कदापि पूतिगन्धः न च विकृतिम् उपगम्य, नित्यनूतनप्राय एव स्थितः। एवं कृत्स्नं चरितं शृण्वन्, पावनं, पुण्यम्।