दैत्यमयं तं भीषणरूपं दृष्ट्वा भीतानि तयोः दम्पत्योः युगलं पलायितवन्तौ, किन्तु स दैत्यरूपी राजा ब्राह्मणं गृहीत्वा तस्थौ। तदा ब्राह्मणपत्नी तं पुनःपुनः प्रार्थयामास। सा साश्रुवदना स्नेहेन व्याहरत्—“हे इक्ष्वाकुवंशभूषण, महाबाहो, मित्रसह न त्वं दैत्यः! स्त्रीधर्मसुखं जानाति यः, स त्वं मम पतिं न हन्तुमर्हसि, विशेषतः मयि अपरिपूर्वायाम्।” इति बहुधा विलपन्त्याः तस्याः वाक्यानि न श्रुत्वा, स सिंहवद्राजाः तं ब्राह्मणं वन्यः पशुवद् भक्षयामास। ततः तस्य ब्राह्मणस्य भार्या तीव्रकोपपूरिता राजानं शप्तुम् आरब्धवती। सा उवाच—“यद्यहं अपरिपूर्वा सती पतिं त्वया भक्षिता, तस्मात् त्वमपि कामवशं गमिष्यसि।” इति शापं दत्त्वा सा अग्नौ प्रविवेश। द्वादशवर्षेभ्यः परं शापान्ते मदयन्ती तं राजानं, यो स्त्रीसंगमाय त्वरितः अभवत्, स्मारयामास। ततः स स्त्रीसंयोगं परित्यक्तवान्। स पुत्रार्थी राजा वसिष्ठं प्रार्थयामास। वसिष्ठः मदयन्त्या सह गर्भाधानसंस्कारं चकार। सप्तवर्षाणि यदा गर्भे तिष्ठति, तदा सा रानी अश्मना गर्भं ताडयामास। ततोऽस्मात् पुत्रः जातः। तस्य नाम अश्मकः अभवत्। अश्मकात् मूलकः, तस्मात् क्षत्रियवंशे क्षत्रियविनाशे सति, स्त्रीभिः नग्नाभिः परिवृतः रक्षितः, तस्मात् स 'स्त्रीवर्मरक्षित' इति प्रसिद्धः अभवत्। मूलकात् दशरथः, तस्मात् इलिविलः, ततः विश्वसहः, तस्मात् खट्वाङ्गः जातः। स देवासुरसंग्रामे देवानां प्रार्थनया दानवान् निहत्य स्वर्गे देवैः तुष्टैः वरं वरयितुं प्रार्थितः। स उवाच—“यदि वरः दातव्यः, मम आयुः विज्ञाप्यताम्।” तदा देवाः अवदन्—“एकमुहूर्तमात्रं तव आयुः शेषः।” इति श्रुत्वा, स दिव्यरथे लाघवसम्पन्नः, धृतिपूर्वकं मृत्युलोकं प्राप्तः, एवं जगाद— “मम स्वात्मापि न ब्राह्मणात् प्रियः कदापि, न च स्वधर्मात् कदापि व्यतिक्रान्तः, न च मम दृष्टिः सर्वेषु देवमनुष्यपशुपक्षिवृक्षादिषु भेददर्शिनी, यथा नित्यमेव परमेश्वरस्य। तस्मात् स्थिरगत्याः तं भगवन्तं मुनयः स्मरन्ति, तं चिन्तयन् परमात्मानं, देवगुरुं, अनिर्वचनीयस्वरूपं, सत्यमात्रं वासुदेवं, आत्मानं परमात्मनि लीनं कृत्वा तत्रैव कैवल्यं प्राप।” इति। अत्रापि सप्तर्षिभिः प्राचीनं श्लोकं गीयते—“खट्वाङ्गसमो न कश्चिद् भूमौ भविष्यति।” स स्वर्गात् एकमुहूर्तजीवनं प्राप्य, बुद्ध्या सत्येन च त्रीन् लोकान् एकीकृतवान्। खट्वाङ्गात् दीर्घबाहुः, ततः रघुः, तस्मात् अजः, ततो दशरथः। तस्मै भगवान् पद्मनाभः लोकसंरक्षणाय आत्मांशेन चतुर्धा रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नरूपेण पुत्रत्वेन अवतीर्णः। बाल्य एव रामः विश्वामित्रस्य याच्ञया यज्ञरक्षणाय गतः, ताटकां च हत्वा। यज्ञकाले मारीचं बाणेन समुद्रे क्षिप्तवान्। सुभाहुं चान्यांश्च विनाशितवान्। केवलदृष्ट्या अहल्यां पापात् मोचितवान्। जनकगृहे महेशधनुः सहजं ममर्द। भूमिजां सीतां जनकनन्दिनीं वीर्यशुल्कया अवाप। परशुरामं क्षत्रियकुलभीषणं भार्गवध्वजं तेजोबलमदापहृत्य विनीतवान्। पितुः शासनं शिरसि कृत्वा, राज्याभिलाषं परित्यज्य, पत्न्या भ्रात्रा च सह वनं प्रविष्टः। विराधं खरदूषणं कबन्धं वालिनं च हत्वा। सागरं सेतुना बन्धित्वा, राक्षसवंशं नाशयित्वा, रावणं हत्वा, अपहृतां भार्यां अग्निपरीक्षया शुद्धां, सुरगणैः स्तुतां, निर्मलां, अयोध्यां प्रत्यावर्तयत्। ततः मैत्रेय, रामस्य राज्याभिषेकमहोत्सवः शतसंवत्सरैः अपि वर्णयितुं न शक्यते; तस्मात् तस्य संक्षेपः शृणु। लक्ष्मणभरतशत्रुघ्नविभीषणसुग्रीवाङ्गदजाम्बवद्-हनूमदादिभिः प्रमुदितमुखैः, छत्रचामरसेवितः, ब्रह्मेन्द्रयम-निरृतिवरुणवायुकुबेर-ईशानादिदेवैः पूजितः, वसिष्ठवामदेववाल्मीकि-मार्कण्डेयविश्वामित्रभरद्वाजागस्त्यादिमुनिभिः स्तुतः, ऋग्यजुःसामाथर्ववेदपाठकैः गीयमानः, वीणावेणुमृदङ्गदुन्दुभिशंखकहलगोमुखादिस्वनैः, सर्वलोकमंगलनादैः, सर्वराजसंघैः परिवृतः, लोकसंरक्षणाय, रामः रघुकुलचूडामणिः, सीताभ्रातृप्रियः, सिंहासने उपविष्टः, कोसलराज्यं एकादशसहस्रवर्षाणि न्यवपत्।