सुदासस्य पुत्रः आसीत् सुदासः। तस्मात् सुदासात् सौदासः अभवत्, यः मित्रसहः इति अपि प्रसिद्धः। कदाचित् सौदासः वनं विचरन् शिकारार्थं गतः, तत्र द्वौ व्याघ्रौ अपश्यत्। तयोः उभयोः वनं अन्यपशून् रहितम् अकुर्वत् इति चिन्तयन्, तेषु एकं व्याघ्रं बाणेन अपातयत्। तस्य प्राणान्ते, सः प्राणी भीषणरूपं धारयन्, विकृतमुखः राक्षसः अभवत्। अपरः व्याघ्रः—राक्षसः—उक्तवान्, "त्वं प्रति प्रतिकारं करिष्यामि," इति, ततः अन्तर्धानम् अगच्छत्। कालक्रमेण सौदासः यज्ञं अकरोत्। यज्ञसमाप्तौ, आचार्यः वसिष्ठः यज्ञस्थलात् निष्क्रान्तः, तदा सः राक्षसः वसिष्ठरूपं धारयन्, यज्ञान्ते इदम् अवदत्—"मांसम् मानवम् मे भोज्यं देहि," इति, ततः शीघ्रं आगमनं वदन् निर्गतः। पुनः तेन राक्षसेन पाकशाला-वेषेण, राज्ञः आदेशेन, मानवमांसं पक्वम्, राज्ञे समर्पितम्। राजा तत् मांसं सुवर्णपात्रे स्थापयन्, वसिष्ठस्य आगमनं प्रतीक्षते स्म। यदा वसिष्ठः आगतः, सौदासः तं सूचितवान्। वसिष्ठः चिन्तयन्—"हन्त, किम् एतत् राज्ञः दुष्टं कर्म, यत् मांसं अस्माकं समर्पयति? किम् एषः पदार्थः?"—ध्यानं समास्थितः। ध्यानतः सः अवगच्छत्, यत् मांसं मानवमांसम् अस्ति। क्रोधाविष्टः वसिष्ठः राज्ञे शापं दत्तवान्—"अस्माकं तपस्विनां भोजनाय अयोग्यं इदं ज्ञात्वा अपि यत् मांसं मे दत्तवान्, तस्मात् त्वं एव एतस्य लोभेन पीडितः भविष्यसि।" तत्क्षणम्, राजा उक्तवान्—"भगवान् एव एतत् कार्यं कर्तुं उक्तवान्,"—इति। वसिष्ठः, स्वकृतं दोषं किं अस्ति इति विचिन्त्य, पुनः ध्यानं प्रविष्टः। ध्यानबलात् सत्यं ज्ञात्वा, राज्ञे वरं दत्तवान्—"एषः भोजननियमः स्थायी न भविष्यति, द्वादशवर्षपर्यन्तम् एव स्थायि।" राजा अपि, जलं हस्ते गृह्य, वसिष्ठं शप्तुं उद्युक्तः अभवत्। तस्य पत्नी मदयन्ती, कुलगुरुं देवतारूपं रक्षन्ती, तं शान्तम् अकरोत्। वर्षमेघस्य रक्षणार्थं, राजा जलं न भूमौ न आकाशे, किन्तु स्वपादयोः एव सञ्चिक्षिपत्। तेन, जलस्य गतिः नास्ति, तस्य पादौ दग्धौ, श्यामौ अभवताम्। अतः सः "कल्माषपादः" इति कीर्तितः। वसिष्ठस्य शापात्, षष्ठे षष्ठे काले, राजा राक्षसस्वरूपं प्राप्य, वनं विचरन्, अनेकान् मानवान् भक्षयामास। कदाचित्, सः कश्चित् ऋषिः स्वपत्नीं ऋतुकाले संसक्तः आसीत्, तं अपश्यत्। राज्ञः भीष्णराक्षसरूपं दृष्ट्वा, दम्पत्योः भयात् पलायनम्, किन्तु राजा ब्राह्मणं गृहीत्वा। तस्य पत्नी पुनः पुनः याचितवती—"दया कुरु, इक्ष्वाकुवंशभूषण, महाराज, मित्रसह, राक्षसः न भव," इति। "स्त्रीधर्मसुखं जानाति यः, सः मम पतिं न हन्तु, विशेषतः मम अपूर्ते," इति बहुधा विलपन्ती। तथापि, व्याघ्रवत् राजा तं ब्राह्मणं वनमध्ये भक्षयामास। ततः, तस्य ब्राह्मणस्य पत्नी क्रोधात् राज्ञे शापं दत्तवती—"मम अपूर्ते पतिं भक्षयित्वा, त्वं अपि कामेच्छया पीडितः भविष्यसि।" शापं दत्त्वा, सा अग्निम् प्रविष्टा। द्वादशवर्षे यथासमाप्ते, शापः निवृत्तः, तदा मदयन्ती तं स्मारयामास, यः स्त्रीसंगमे इच्छावान् अभवत्। ततः, राजा स्त्रीसंगं परित्यक्तवान्। पुत्रार्थं, वसिष्ठः राज्ञः निवेदनात्, मदयन्त्याः गर्भाधानं अकरोत्। सप्तवर्षे गर्भे स्थिते, रानी गर्भं शिलया आहतवती। ततः पुत्रः जातः। तस्य नाम "अश्मकः" इति अभवत्। अश्मकस्य पुत्रः "मूलकः" अभवत्। क्षत्रियवंशः पृथिव्यां विनश्यमानः आसीत्, तदा सः स्त्रीभिः नग्नाभिः परिवृतः रक्षितः, अतः "स्त्रीशत्रु-रक्षितः" इति प्रसिद्धः। मूलकात् दशरथः, तस्मात् इलिविलः, ततः विश्वसहः अभवत्। विश्वसहात् खट्वाङ्गः जातः, यः देवासुरयुद्धे देवैः याचितः, असुरान् हत्वा देवेषु प्रीतिम् अवाप्तवान्। स्वर्गे, देवाः तस्य कर्मणा तुष्टाः, तं वरं वरणाय प्रोत्साहितवन्तः। सः उक्तवान्—"यदि वरः स्वीकरणीयः, तर्हि मम आयुः निश्चितं कथयतु।" देवाः तत्कालं अवदन्—"एकः मुहूर्तः एव तव जीविते शेषः।" तदा, सः खट्वाङ्गः, अविचलितपदः, लाघवसम्पन्नः, दिव्यरथेन मृत्युलोकम् आगत्य, इदं वचनम् उक्तवान्।