यदा तेषां अस्थीनि भस्म च तया वार्या स्पृष्टानि भवन्ति, तदा ते स्वर्गं यान्ति। एषा सा महिमा या भगवतः विष्णोः पादाङ्गुल्याः उत्पन्ना वारि। न केवलं तत्र स्नानस्य स्वेच्छया सेवनस्य वा लाभः कथ्यते, अपि तु यदचेतनं स्पर्शनं—अस्थिभिः, त्वचसा, स्नायुभिः, केशैः, मृतस्य शरीरस्य किञ्चिदपि—तदपि तत्क्षणमेव आत्मानं स्वर्गं नयति। ततोऽथ अंशुमान् प्रणम्याश्वं गृहित्वा स्वपितामहस्य यज्ञस्थलं प्रत्यागच्छत्। सगरः अपि अश्वं प्राप्य यज्ञं पूर्णमकरोत्। सः पुत्रस्नेहेन समुद्रं स्वपुत्रमिव मनसा चिन्तयामास। तस्मात् अंशुमतः पुत्रः दिलीपः जातः। दिलीपस्य पुत्रो भागीरथः, यः गङ्गां स्वर्गात् पृथिवीं प्रति आनयत्, सा भागीरथीति तेन नाम कृतम्। भागीरथात् सुहोत्रः, सुहोत्रात् श्रुतः, तस्य पुत्रो नाभागः, तस्मात् अम्बरीषः, तस्य पुत्रः सिन्धुद्वीपः, सिन्धुद्वीपस्य पुत्रोऽयुतायुः। अस्य पुत्रः ऋतुपर्णः, यः नलस्य सखाभूत् अश्वमेधयागविद्यायाश्च विख्यातः। ऋतुपर्णस्य पुत्रः सर्वकामः, ततः सुदासः, तस्मात् सौदासः, यः मित्रसह इति अपि प्रसिद्धः। कदाचित् सः मृगयायां वनं भ्रमन् द्वौ व्याघ्रौ ददर्श। तौ वनं पशून् रहितं कृतवन्तौ इति मत्वा एकं तयोः बाणेन विव्याध। सः म्रियमानः भीषणरूपं घोराननं धारयन् राक्षसः जातः। द्वितीयः तु—'त्वत्तः प्रतिकर्तास्मि'—इति उक्त्वा तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। कालेन सौदासः यज्ञं चकार। यदा यज्ञः पूर्णः वसिष्ठः च यजमानस्थानात् निर्गतः, तदा सः राक्षसः वसिष्ठरूपं धारयित्वा यज्ञान्ते—'मांसं नरस्य भोक्तुम् इच्छामि'—इति उक्त्वा शीघ्रं प्रतिनिवर्तिष्यामीति च गत्वा अन्तर्धानम् अगच्छत्। पुनः सः पाचकवेषेण राज्ञा आज्ञप्तः मानवमांसं पक्वा राज्ञे समर्पितवान्। राजा सुवर्णपात्रे तन्मांसं स्थापयित्वा वसिष्ठस्य आगमनस्य प्रतीक्षां चकार। यदा वसिष्ठः आगतः, सः तं सूचयामास। वसिष्ठः चिन्तयामास—'हा, किमिदं पापं राज्ञः, यदस्मभ्यं मांसं दत्तम्? किमेतत्?'—इति ध्यानं प्रविवेश। तदा ददर्श—तन्मांसं मानवमांसमिति। क्रोधाविष्टचित्तः सः मुनिः राजानं शप्तवान्—'यदेतत् मुनिभ्यो न योग्यं जानन् अपि त्वया मम दत्तं, तस्मात् त्वमेव तद्रागेण पीडितो भविष्यसि।' राजा—'भगवानेव मां तद् कर्तुम् उक्तवान्'—इति उक्त्वा, मुनिः किं पापं मया कृतमिति विमृश्य, पुनः ध्यानं प्रविवेश। ध्यानयोगेन तत्त्वं ज्ञात्वा, सः राजानं वरं दत्तवान्—'एष भोजननियमः स्थायी न भविष्यति, द्वादशवर्षपर्यन्तमेव स्थास्यति।' राजा अपि जलं गृह्णन् ऋषिं शप्तुम् उद्यतः, किन्तु तस्य भार्या मदयन्ती, कुलगुरुं देवतारूपं रक्षन्ती, तं प्रसादयामास। मेघरक्षार्थं सः जलं न भूमौ नाकाशे च सिञ्चन्, किं तु स्वचरणयोः एव सिञ्चितवान्। तेन तद् जलं स्थानाभावात् तस्य पादौ दग्ध्वा श्यामौ कृतवान्; अतः सः 'कल्माषपाद' इति प्रसिद्धः अभवत्। वसिष्ठस्य शापात् षष्ठे षष्ठे काले सः राक्षसभावं गत्वा, वने भ्रमन् अनेकान् मानवान् अदद्। एकदा तेन कश्चन ऋषिः स्वपत्नी सहितः ऋतुकाले दृष्टः। राक्षसस्य भीषणं रूपं दृष्ट्वा दम्पती भीता पलायितवन्तौ, किन्तु सः ब्राह्मणं जग्राह। तदा ब्राह्मणपत्नी पुनः पुनः प्रार्थयामास—'दयां कुरु, त्वं इक्ष्वाकुवंशशोभन, महाबाहो, मित्रसह, न राक्षसः।' 'स्त्रीधर्मसुखवित् सन्, मां अपूर्णकामां सतीं, पतिं न हन्याः,'—इति बहुधा विलपन्ती, सः व्याघ्रवद् राजा तं ब्राह्मणं वने मांसमिव अदद्। तदा ब्राह्मणपत्नी कोपात् तम् शप्तवती—'यद् अपूर्णकामां मां पत्युः वियोगेन पीडितां त्वया पातिः खादितः, तस्मात् त्वमपि स्त्रीसंगरागेण पीडितो भविष्यसि।' इति उक्त्वा सा वह्नौ प्रविवेश। द्वादशवर्षपर्यन्तं शापे समाप्ते, मदयन्ती तम् स्मारयामास, यः तदा स्त्रीसंगरागेण पीडितः अभवत्। ततः सः स्त्रीसंगं त्यक्तवान्। तदा पुत्रार्थं सन्तानकामः राजा वसिष्ठं याचितवान्; वसिष्ठः मदयन्त्याः गर्भधारणं कर्म अकार्षीत्।