अनरण्यस्य पुत्रः पृषदश्वः अभवत्। तस्य पुत्रः हर्यश्वः, ततः हस्य पुत्रः हस्तः। हस्तस्य सुतः सुमना, सुमनः त्रिधन्वा, त्रिधन्वनः त्रय्यारुणिः, त्रय्यारुणेः सत्यव्रतः, यः त्रिशङ्कु इति प्रसिद्धः अभवत्। सः चाण्डालतां प्राप्तवान्। द्वादशवर्षदुर्भिक्षे तु, विश्वामित्रस्य भार्यापुत्राणां भरणाय, चाण्डालदानग्रहणवर्जनाय च, सः प्रतिदिनं जाह्नव्याः तटस्थवटमूले मृगमांसं लब्ध्वा जीवयामास। विश्वामित्रस्य महती प्रसन्नता जातवती, तेन त्रिशङ्कुः सशरीर एव स्वर्गं नीतः। त्रिशङ्कोः हरिश्चन्द्रः अभवत्, तस्मात् रोहिताश्वः, ततः हरितः, हरितात् चञ्चुः, चञ्चोः विजयवसुदेवः, विजयवसुदेवात् रुरुकः, रुरुकात् वृकः। वृकस्य सुतः बाहुः, यः हैहयतालजंघादिभिः पराजितः, भार्यया सहितः वनं प्रविष्टः। तस्य सहभार्यायै गर्भनिरोधाय विषं दत्तम्। तस्याः गर्भः सप्तवर्षाणि उदरस्थः अभवत्। सः बाहुः जरया उपहतः और्वाश्रमस्य समीपे मृतः। तस्य भार्या चितिं कृत्वा पतिं स्थाप्य, स्वयमपि तत्रैव प्रवेक्ष्यति इति निश्चितवती। तदा त्रिकालदर्शी भगवतः और्वः आश्रमात् निर्गत्य तां उवाच—"मा मा एषा दुरात्मना वृत्त्या, तव उदरे भुवनपतिः महाबलपराक्रमः, बहुस्वयज्ञकृत्, रिपुसैन्यविनाशकः चक्रवर्ती वर्तते।" एवं प्रोक्ता सा, "त्वं न एवमविवेकेन कर्तव्या," इति श्रुत्वा, पतिसहगमनस्य संकल्पं त्यक्तवती। तया मुनिना आश्रमं नीत्वा, कतिपयदिनेषु स्फुलिङ्गसमः पुत्रः जातः। और्वेण तस्य जातकर्मादिकं कृत्वा, "सगर" इति नाम दत्तम्। उपनयनकाले और्वः तस्मै वेदशास्त्राणि, आग्नेयमस्त्रं च, भर्गवविद्याम् उपादिशत्। विवेकसमुत्पत्तौ सः मातरं पप्रच्छ—"अम्ब! कुत्र वयम्? कः पिताऽस्माकम्?" तदा सा सर्वं न्यवेदयत्। तदनन्तरं सः पितृराज्यहरणात् कोपितः, हैहयतालजंघादीन् विनाशयितुम् प्रतिजज्ञे। सः हैहयतालजंघान् बहून् हत्वा, शाकयवनकम्बोजपारदपहलवान् च हत्वा, ते वसिष्ठं कुलगुरुम् शरणं जग्मुः। वसिष्ठः तान् मृतसंजीवितान् कृत्वा सगरं प्रोवाच—"वत्स! पर्याप्तं मृतसंजीवितेषु पतितेषु च। तव प्रतिज्ञायाः पूर्त्यर्थं मया एते स्वधर्मत्यागिनः कृताः।" गुरुशब्दं समनुज्ञाय सगरः तान् नानारूपाणि कर्तुम् अकारयत्—यवनान् मुण्डितशिरसः, शाकान् शिरोमुण्डनयुक्तान्, पारदान् दीर्घकेशिनः, पहलवान् श्मश्रुणाढ्यान्, अन्यांश्च क्षत्रियान् वेदपाठवर्जितान् कृतवान्। ते स्वधर्मत्यागात् ब्राह्मणैः बहिष्कृत्य म्लेच्छाः अभवन्। सगरः स्वराज्यं पुनः प्राप्त्वा, सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं अविचलितशासनः अपालयत्। श्रीपराशर उवाच—सगरस्य द्वे भार्ये अभवताम्—सुमतिः काश्यपकन्या, केशिनी विदर्भराजदुहिता च। पुत्रकामः सगरः और्वं मुनिं परं ध्यानमास्थाय पूजयामास। मुनिना वरः दत्तः—"एकस्यां वंशधारकः एकः पुत्रः स्यात्, अन्यस्यां षष्टिसहस्रपुत्राः। यदिच्छसि, तत् व्रणीष्व।" केशिन्या एकपुत्रः वरणः कृतः, सुमत्या षष्टिसहस्रपुत्रान् वव्रे। ततः केशिन्या किञ्चित्कालेन एकः पुत्रः जातः—असमञ्जसः, वंशधारकः। सुमत्याः काश्यपदुहितुः षष्टिसहस्रपुत्राः अभवन्। असमञ्जसात् अंशुमान् नाम पुत्रः अभवत्। असमञ्जसः तु बाल्यादेव दुष्टाचारी आसीत्।