साऽथ तं नयित्वा अधःस्थलेन जगाम। सः च भगवत्सामर्थ्येन अधःस्थलं प्रविश्य, सर्वान् गन्धर्वान् विनाशयामास। ततः पुनः स्वनगरीं प्रत्यागच्छत्। तदा सर्वे नागनाथाः नर्मदायै वरं ददुः—यः कश्चित् एकचित्तः नर्मदायाः नाम स्मरति, तं सर्पविषात् भीः न भविष्यति। तत्र श्लोकः कथ्यते—प्रातर्नर्मदायै नमः, रात्रौ नर्मदायै नमः, नमस्ते नर्मदे, विषधरभयात् माम् पालय। एषः श्लोकः यः प्रातर् रात्रौ वा, अथवा तमसि प्रविशन् पठति, तं सर्पः न दंशति; न च विषम् तं स्मरणशीलम् पीडयति। तदा नागनाथाः अन्यं च वरं ददुः—पुरुकुत्सस्य वंशः न भविष्यति छिन्नः। पुरुकुत्सः नर्मदायाम् त्रसद्दस्युम् उत्पादयामास। त्रसद्दस्योः अनरण्यः अभवत्, यं रावणः दिग्विजये हन्यात्। अनरण्यस्य पुत्रः पृषदश्वः, पृषदश्वस्य हर्यश्वः। तस्य पुत्रः हस्तः, हस्तस्य सुमना, सुमनस्य त्रिधन्वा, त्रिधन्वनः त्रय्यारुणिः। त्रय्यारुणेः सत्यव्रतः, यः त्रिशङ्कुः इति विख्यातः अभवत्। सः चाण्डालत्वं प्राप। द्वादशवर्षीय-अनावृष्टौ, विश्वामित्रस्य भार्यापुत्राणां पोषणाय, चाण्डालात् दानग्रहणं वर्जयन्, सः प्रति दिवसं जङ्गले वटवृक्षे जाह्नव्याः तीरे मृगमांसम् आनयत्। विश्वामित्रेण परमसन्तुष्टेन सः देहसहितः स्वर्गं नीतः। त्रिशङ्कोः हरिश्चन्द्रः, तस्मात् रोहिताश्वः, ततः हरितः, हरितात् चञ्चुः, चञ्चोः विजयवसुदेवः, विजयवसुदेवात् रुरुकः, रुरुकात् वृकः। वृकस्य पुत्रः बाहुः, यः हैहय-तालजंघादिभिः पराजितः भार्यया सह वनम् प्रविष्टः। तस्य अन्यया भार्यया गर्भनिरोधाय विषं दत्तम्। तस्याः गर्भः सप्तवर्षाणि उदरस्थः अभवत्। सः बाहुः, जरया पीडितः, और्वाश्रमस्य समीपे मृतः। तस्य भार्या, चितां कृत्वा, तं स्थापित्वा, पतिसहगमनाय निश्चितवती। तदा भगवतः और्वः, त्रिकालज्ञः, आश्रमात् निर्गत्य तस्यै उक्तवान्—"अलम्, अलम्, अयुक्तया वृत्त्या। तव गर्भे महाबलः, महावीर्यः, सर्वभूमिपालकः, बहुयज्ञकर्ता, शत्रुनाशकः चक्रवर्ती वर्तते।" एवं उक्ता सा, "मा कुरुष्व एतद् दारुणं कृत्यम्," इति तद् व्रतम् उत्सृज्य पतिसहगमनं त्यक्तवती। तया मुनिना सा स्वाश्रमं नीताऽभवत्। तत्र कतिपयदिनेषु, तस्मात् गर्भात् तेजस्वी पुत्रः जातः। और्वेण तस्य जातकर्मादिकं कृत्वा, "सगरः" इति नाम दत्तम्। यदा तस्य उपनयनं सम्पन्नम्, और्वः तस्मै वेदान् शास्त्राणि च, भार्गवास्त्रं च अग्नेयाख्यं अदिशत्। सः यदा सम्यग्ज्ञानवान् अभवत्, मातरं पप्रच्छ—"अम्ब! कुत्र वयं वर्तामहे? कुत्र पितरौ?" इति। सा मातरं सर्वं न्यवेदयत्। तदा सः, पितृराज्यहरणेन कोपितः, हैहय-तालजंघादीन् नाशयितुम् प्रतिजज्ञौ। सः हैहय-तालजंघान् बहून् हत्वा। शाक-यवन-काम्बोज-पारद-पहलवाः हन्यमानाः, वसिष्ठं कुलगुरुं शरणं जग्मुः। वसिष्ठः तान् मृतवत् कृत्वा, सगरं प्रति उक्तवान्—"वत्स, एते मृतवत्सु जीवेषु पर्याप्तम्।" "एते केवलं मया तव प्रतिज्ञापालनाय स्वधर्मं द्विजसम्पर्कं च त्यक्ताः।" इति। तस्य गुरोः वचः सम्यक् गृहीत्वा, सः तान् विविधरूपान् कर्तुम् अकरोत्—यवानान् मुण्डितशिरस्कान्, शाकान् शिरोमुण्डितान्, पारदान् दीर्घकेशान्, पहलवान् श्मश्रुण्डितान्, अन्यांश्च क्षत्रियान् वेदपाठवर्जितान्, मन्त्रवर्जितांश्च चकार।