सर्वकर्माणि शाखाश्च परित्यज्य, स सुभगं भगवन्तं शुद्धं अजं अनाद्यन्तं अविकार्यं मृत्युतरं च समाश्रित्य, परमं अनन्तं अच्युतं धाम अवाप। एवं मन्धातुः कन्यायाः सम्बन्धिन्याख्या समाप्ता। यः कश्चन एषां सौभरिकथां स्मरति, पठति, शृणोति, श्रोतुं प्रयच्छति, मनसि निधत्ते, अवगच्छति, लिखति, लिखयति, अध्ययनं करोति, अध्यापयति वा—सः षड्भिर्जन्मभिः कुपुत्रं, अधर्मं, अनिष्टासक्तिं न प्राप्नोति; न च तस्य वाक् चित्तं वा पथः विपथं वा गच्छति। अथ मन्धातुः पुत्राणां वंशः प्रवक्ष्यते। मन्धातुः पुत्रस्य अम्बरीषस्य युवनाश्वः पुत्रः। तस्मात् हारीतः, हारीतात् आङ्गिरसवंश्या हारीताः अभवन्। अधस्तात् भूमौ मौनेया नाम गन्धर्वाः षष्टिकोट्यः आसन्; तैः सर्वेषां नागकुलानां राज्यम् मुख्यरत्नानि च हृतानि। तैः महाबलैः गन्धर्वैः पीड्यमानाः नागराजानः सर्वदेवेश्वरं क्षीराब्धिशायिनं अर्धनिमीलितपद्मलोचनं शयानं प्रबुद्धं च भगवन्तं समुपेत्य प्रणम्य ऊचुः—"भगवन्, वयं एतेषां गन्धर्वाणां भीताः; एषा भीतिः कथं निवर्तिष्यते?" भगवान् सनातनः पुरुषः प्रत्युवाच—"अहं यवनाश्वस्य पुत्रे पुरुकुत्से प्रविश्य, तेन सर्वान् तान् दुष्टगन्धर्वान् नाशयिष्यामि।" इति श्रुत्वा नागराजानः भगवन्तं प्रणम्य स्वनागलोकं पुनः जग्मुः, नर्मदां च पुरुकुत्सगमने प्रेरयामासुः। सा तम् अधोभूमिं निनाय। स तत्र भगवत्सामर्थ्येन प्रविष्टः, सर्वान् गन्धर्वान् विनाशयामास। ततः स्वपुरीं पुनरागच्छत्। सर्वे नागपतयः नर्मदायै वरं ददुः—"यः कश्चित् स्मरणाय युक्तः तव नाम उच्चारयति, स सर्पविषात् न भीष्यति।" तत्र श्लोकः—"प्रातर्नर्मदये नमः, सायं नर्मदये नमः; नमस्ते नर्मदे त्वं हि विषसर्पाद् रक्ष मां सदा।" एतद् यः दिनं रात्रिं वा पठति, अन्धकारे प्रविशन् वा, स सर्पैः न दष्टः भवति; विषं च तस्मिन् स्मृतिमन्ते न बाधते। नागपतिभिः पुरुकुत्सस्य वंशाभिच्छेदो न भविष्यतीति वरः दत्तः। पुरुकुत्सः नर्मदायां त्रसद्दस्युम् उत्पादयामास। त्रसद्दस्योः अनरण्यः अभवत्, यं रावणः दिग्विजये हत्वा। अनरण्यस्य पुत्रः पृषदश्वः, तस्य हर्ष्यश्वः, तस्य हस्तः। हस्तस्य सुमना, सुमनसः त्रिधन्वा, त्रिधन्वनः त्रय्यारुणिः। त्रय्यारुणेः सत्यव्रतः, स एव त्रिशङ्कुः अभवत्। स चाण्डालत्वं प्राप्तवान्। द्वादशवर्षीय अनावृष्टौ, विश्वामित्रस्य भार्यापुत्राणां भरणाय, चाण्डालात् दानग्रहणं वर्जयन्, सः प्रतिदिनं वटमूले जाह्नवीतीरे मृगमांसं शिकारयामास। विश्वामित्रेण अतिप्रीतिना सः देहेन स्वर्गं नीतः। त्रिशङ्कोः हरिश्चन्द्रः, तस्मात् रोहिताश्वः, तस्मात् हरितः, तस्मात् चञ्चुः, तस्मात् विजयवासुदेवः, तस्मात् रुरुकः, तस्मात् वृकः। वृकस्य पुत्रः बाहुः, सः हैहयतालजङ्घादिभिः जितः, भार्यया सह वनं प्रविष्टः। तस्य पत्न्याः सापत्न्या गर्भनिरोधाय विषं दत्तम्। तस्याः गर्भः सप्तवर्षाणि उदरे स्थितः। स बाहुः जरया और्वाश्रमस्य समीपे मृतः। तस्य भार्या चितां विन्यस्य, पतिं स्थापयित्वा, अनुगन्तुं निश्चितवती। तदा त्रिकालज्ञः भगवतः और्वः आश्रमात् निर्गत्य ताम् अब्रवीत्—"अलम्, अलं त्वयैतद् अनिष्टनिश्चयेन! तव गर्भे सर्वभूमिपतिर्बलपराक्रमसम्पन्नो महायशाः बहुस्वज्ञः शत्रुघ्नश्च समुपवर्तते।" इति उक्ता सा—"त्वया न कर्तव्यं कुत्सितं निश्चयं कर्तुम्"—इति ब्रुवाण्या, स्वपत्यनुगमनम् उत्ससर्ज। तया मुनिना स्वाश्रमं नीत्वा, अल्पेषु दिनेभ्यः तेजस्वी कुमारः तस्मिन्नेव गर्भात् जातः। और्वेण तस्य जातकर्मादिकं कृत्वा, सागर इति नाम दत्तम्। उपनयने कृतं, सागरः वेदान् शास्त्राणि च, भार्गवास्त्रं चाग्नेयं और्वात् अधीतवान्।