एकदा राजा, पुत्रीषु स्नेहवशेन आकृष्टहृदयः, तासां सुखदुःखं चिन्तयन्, मुनिवासं समीपं गतवान्। तत्र स शश्वद् द्युतिमन्तं स्फटिकमन्दिराणां पङ्क्तिं ददर्श, यत्र सुमणिग्रथितमाल्यैः भूषितानि, रमणीयोद्यानैः सरःपद्मवनैश्च शोभितानि भवनानि आसीत्। स एकं भवनं प्रविश्य, पुत्रीं आलिङ्ग्य, आसने उपविष्टः, स्नेहजलनयनः, ताम् अपृच्छत्। "वत्से, किम् अत्र सुखमस्ति वा किञ्चिद् असुखम्? मुनिः किं तव स्नेहं करोति, वा तव गृहे वासः न स्मर्यते?" इति पृष्टा सा पुत्री पितरं प्रत्युवाच। "पितः, एष मन्दिरः अतीव रम्यः, उद्यानानि अतीव सुखानि, पक्षिणः मधुरं गुञ्जन्ति, पद्मवनानि प्रस्फुटितानि, भोजनानि, व्यञ्जनानि, लेप्यानि, वस्त्राणि, भूषणानि, सर्वे च सुखोपकरणानि प्रियाणि, शय्यानि आसनानि च मृदु। गृहजीवनं सर्वथा पूर्णम्।" "तथापि, जन्मभूमिं कः न स्मरति?" "सर्वं वैभवम् अत्र तव कृपया प्राप्तम्।" "किन्तु एकः दुःखकारणम् अस्ति—एष महर्षिः, मम पतिः, केवलं मयि विशेषस्नेहात् गृहं न त्यजति, अन्यासु पत्नीसु, मम भगिनीषु, गच्छति।" एवं सा उक्तवती—"मम सहधर्मिण्यः अतीव क्लिष्टा"—एष दुःखस्य कारणं विस्तरेण पितरं दर्शयामास। ततः स द्वितीयं भवनं गतः, तत्र पुत्रीं आलिङ्ग्य, उपविष्टः, तामपृच्छत्। सा अपि तत्र सुखसंपदः विस्तरेण वर्णयामास, "विशेषस्नेहात् मयि एव सन्निकृष्टः, अन्यासु पत्नीसु न वसति।" इति। एवं सर्वासु पुत्रीषु भवनं प्रवेश्य, ताः समानप्रश्नैः पितरं प्रत्युवाचुः। सर्वाः तेनैव प्रकारेण तं प्रोचुः। तस्य हृदयम् अतिसन्तोषविस्मयैः पूर्णम् अभवत्। ततः स महर्षिं सौभरिं एकाकिनं समीपं गत्वा, पूजां कृत्वा, इदं वचनम् अब्रवीत्। "भगवन्, तव अतुल्यं सिद्धिबलं दृष्टवान् अहम्; अन्यस्य कस्यापि एवं वैभवम् न दृष्टम्। एष तपसः फलम् इति अहं जानामि।" मुनिं सम्मान्य किञ्चित्कालं तत्र स्थित्वा, तेन सह यथेष्टं सुखानि अनुभूय, नगरं प्रतिनिवृत्तः। कालक्रमेण तस्य राज्ञः तैः राजकन्याभिः शतं पुत्राः अभवत्। प्रतिदिनं तस्य स्नेहः अधिकः अभवत्, हृदयम् अतिस्नेहबन्धनात् गाढम् अभवत्। "एते मम पुत्राः, गोपोत्कण्ठितवत् बाल्ये वदन्तः, कदा स्वपदाभ्यां चरिष्यन्ति? कदा युवान् भविष्यन्ति? कदा तेषां विवाहं द्रक्ष्यामि? कदा तेषां पुत्रान् द्रक्ष्यामि? कदा मम पुत्राः स्वपुत्रैः परिवृताः भविष्यन्ति?" इत्यादि चिन्तनं प्रतिदिनं वर्धमानम्, सर्वं विस्मृत्य चिन्तयामास। "हा, कति विस्तीर्णा मम मोहभूमिः!" "कामानां न अन्तः, दशसहस्रवर्षेषु वा लक्षवर्षेषु; किञ्चिद् सम्पूर्णे, पुनः पुनः नूतनाः कामाः उत्पद्यन्ते।" "यदा पुत्राः स्वपदाभ्यां चरन्ति, युवान् भवन्ति, पत्न्यः प्राप्नुवन्ति, पुत्रान् जनयन्ति, तेषां पुत्रान् दृष्ट्वा, अन्तरात्मा तेषां पुत्रोत्पत्तिं द्रष्टुं इच्छति।" "यदि चिन्तयामि—'तेषां पुत्रान् द्रक्ष्यामि'—तदा अन्यः कामः उत्पद्यते; तस्यापि पूर्तौ, पुनः अन्यः जायते। को हि कामोत्पत्तिं निवारयितुं शक्नोति?" "अहं अवगतः—कामाः मृत्युनापि न समाप्ताः; कामासक्तं मनः तत्त्वं न प्राप्नोति।" "मत्स्यसङ्गात् प्राप्तं ध्यानं सहसा नष्टम्; एष आसक्तिः मया स्वयम् कृतः, तस्माद् अत्यधिकः कामः उत्पन्नः।" "एकस्य शरीरस्य आरम्भे यः दुःखः, शतपुत्रोत्पत्त्या, राजकन्याभिः, पुत्रैः च, तस्माद् बहुगुणितः स्नेहबन्धनात् दुःखम् अभवत्।" "पुत्रैः पौत्रैः तेषां पुत्रैः च, तेषु आसक्त्या, एष आसक्तिः, स्वामित्वं, विस्तारं प्राप्य, दुःखस्य महान् कारणं भविष्यति।" "यत् जलमध्यस्थं तपः कृतम्, तस्य अर्धं केवलं पूर्णम्; एष आसक्तिः तपसः विघ्नः अभवत्। मत्स्यसङ्गात्, पुत्रकामनाः उत्पन्नाः, तैः मया लुप्तम्।" "वैराग्ये मुक्तिः, आसक्तेः सर्वदोषाः; योगस्थः अपि आसक्त्या पतति—किम् पुनः अल्पधीः?" "अहं आत्मनः कृते, स्वामित्वासक्तिविमुक्तबुद्ध्या, कार्यं करिष्यामि। दोषैः अनाभिभूतः दुःखैः न क्लिश्यति।" "अहं विष्णुं, सर्वस्य स्रष्टारम्, अगम्यरूपम्, अतीव सूक्ष्मम्, अपरिमेयम्, श्वेतकृष्णम्, ईश्वराणां ईश्वरम्, केवलं तपसा पूजयिष्यामि।" "मम दोषविमुक्तं मनः विष्णौ, सर्वदीप्ते, सर्वरूपे, अनन्ते, अव्यक्तव्यक्तशरीरे, सदा स्थिरं भवतु—यथा पुनः मुक्तिं प्राप्नुयाम्।" "अहं विष्णुं, गुरूणां गुरुम्, यस्मात् अन्यत् नास्ति, शुद्धम्, अनन्तम्, सर्वेश्वरम्, अनादिमध्यम्, शरणं प्रपद्ये।" श्रीपराशर उवाच—एवं आत्मन्य् उक्त्वा, सौभरिः सर्वं स्वसंपत्तिं—पुत्रान्, गृहं, आसनं, सर्वं च—पत्नीभिः सह परित्यज्य, वनं प्रविष्टः। तत्र, प्रतिदिनं वानप्रस्थस्य सर्वाणि कृत्यानी आचरन्, सर्वपापानि विनष्टानि, मनः परिपक्वम्, अग्निं आत्मनि स्थापयित्वा, भिक्षुः अभवत्। सर्वकर्माणि शाखाः च परित्यज्य, शुद्धं, अजम्, अनाद्यन्तम्, अच्युतम्, अमृतम्, अव्ययं भगवंतं समाश्रित्य, परमं, अनन्तं, अच्युतं पदम् प्राप्तवान्। एवं माण्डातृपुत्र्याः सम्बन्धितः वृत्तान्तः उक्तः। यः एतां सौभरिवृत्तान्तकथां स्मरति, पठति, अध्यापयति, शृणोति, श्रोतयति, धृत्यति, वेत्ति, लिखति, लिखयति, अध्ययनं करोति, शिक्षयति वा—सः षड्जन्मानि, कदापि दुष्पुत्रं, मिथ्याधर्मं, अनर्थासक्तिं न प्राप्नोति; तस्य वाक् वा मनः वा न विचलिष्यति। अधुनाऽम्बरीषस्य, माण्डातृपुत्रस्य, वंशः कथ्यते। युवनाश्वः अम्बरीषस्य पुत्रः। तस्मात् हारीतः, हारीतात् आङ्गिरसवंश्या हारीताः उत्पन्नाः। पाताले मौनेयाः गन्धर्वाः षष्टिकोट्यः आसन्; ते सर्वेषां नागकुलानां राज्यं, मुख्यरत्नानि च अपहृत्य, बलसम्पन्नाः अभवत्। तेषां गन्धर्वाणां उपद्रवेन, सर्वदेवेशः, जलशयः, अर्धनिमीलितपद्मलोचनः, शयनजागरणयोः स्थितः, नागराजैः विनयेन उपगम्य, उक्तः—"भगवन्, गन्धर्वभयेन वयं संतप्ताः; कatham तद् शमं भविष्यति?" भगवान्, सर्वोत्तमः, नित्यः पुरुषः, प्रत्युवाच—"अहं युवनाश्वपुत्रं, माण्डातृवंशजं पुरुकुत्सं प्रवेशिष्यामि, तेन सर्वान् दुष्टान् गन्धर्वान् विनाशयिष्यामि।" एतद् श्रुत्वा, नागराजाः, जलशयिनं भगवन्तं नमस्कृत्य, पुनः नागलोकं गत्वा, नर्मदा नदीं पुरुकुत्सं प्रेषयितुं प्रेरयामासुः।