सर्वं विश्वं विष्णोः उत्पत्तिं प्राप्नोति, तत्र एव तिष्ठति; स एव अस्य जगतो धारकः, नियन्ता च, स्वयं च जगत् स्वरूपः अस्ति। श्रीपराशरः उवाच—शुद्धं, अव्ययं, नित्यं, परमात्मानं, एकरूपं, सर्वविजयीं विष्णुं नमस्करोमि। हिरण्यगर्भाय, हरये, शंकराय, वासुदेवाय, त्राता, सृष्टिकर्ता, धारकः, संहारकः च जगतः—तेषां सर्वेषां विष्णवे नमः। विष्णुः एकरूपः, बहुरूपः च; स्थूलं सूक्ष्मं च आत्मा; व्यक्तं अव्यक्तं च स्वरूपं; मोक्षस्य कारणं—तस्मै विष्णवे नमः। स परमात्मा, सृष्टि-स्थिति-लयस्य मूलं, सर्वलोकसारः च—तस्मै विष्णवे नमः। अच्युतं, परमपुरुषं, विश्वस्य अधारं, सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरं, सर्वभूतनिवासिनं नमस्करोमि। ज्ञानस्य स्वरूपं परमशुद्धं, तदेव भ्रान्त्या वस्तुनि रूपं प्रतीतिः। विष्णुं, जगद्ग्रासकं, सृष्टि-स्थित्यधिपं, अजं, अव्ययं, अचलं—तं नमस्कृत्य, अहं यथापूर्वं कथयिष्यामि, यत् भगवत्पद्मजः ब्रह्मा, दक्षादि ऋषिभिः पृष्टः, उक्तवान्। यत् पुरुकुत्साय भूमिपतये निर्मदा तटे सारस्वतेन उक्तं, तेन मयि, मया च सारस्वते पुनः उक्तं। स परमः परमात्मा, स्वरूपे स्थितः, रूप-रंगादिविवर्जितः। नाश-क्षय-परिणाम-वृद्धि-जननरहितः, "सदा अस्ति" इति एव वर्णनीयः। सर्वत्र व्याप्य, सर्वभूतनिवासी, तेन कारणेन वासुदेव इति विद्वांसः कथयन्ति। तद्ब्रह्म परमं, नित्यं, अजं, अक्षरं, अचलं, एकरूपं, शुद्धं, त्याज्यरहितं। तदेव सर्वं, व्यक्त-अव्यक्तरूपं, पुरुषरूपं, कालरूपं च। द्विजश्रेष्ठ, पुरुषः परमब्रह्मणः प्रथमं रूपं; व्यक्त-अव्यक्तं, कालः च अन्यानि परमरूपाणि। आद्याप्रकृतिपुरुषव्यक्तकालात् परं यत्, तद् विशुद्धं, मुनयः विष्णोः परमधाम इति पश्यन्ति। प्रकृति, पुरुष, व्यक्तं, कालः—एतेषां विभागेन सृष्टि-स्थितिलयस्य कारणानि। विष्णुः व्यक्तं, अव्यक्तं, पुरुषः, कालः च; तस्य लीलां बालकस्य क्रीडावद् पश्य। यदव्यक्तं कारणं, यत् ऋषयः प्रकृतिं वदन्ति, सूक्ष्मं, नित्यं, सत्-असत् स्वरूपं। तदक्षरं, अन्याधाररहितं, असीमं, वृद्धिहीनं, स्थितं, शब्द-स्पर्शरहितं, रूपाद्यगुणवर्जितं। त्रिगुणयुक्तं, जगत्कारणं, अनादि-अनन्तं; सृष्टिपूर्वे, लयान्ते च तदेव सर्वम्। वेदविद् ब्रह्मविद् आचार्याः एतदर्थं, प्रकृतिप्रधान्यं, पठन्ति। न दिनं, न रात्रिः, न व्योम, न पृथ्वी, न आत्मा, न ज्योतिः, न किञ्चन—एकं केवलं आद्यं ब्रह्म, इन्द्रिय-मनोगोचररहितं, तत्र आसीत्। हे मुने, विष्णोर्यथार्थरूपात् परे द्वे रूपे—प्रधाना (प्रकृति) च पुरुषः (आत्मा)। यदा एते पृथक् शुद्धौ, तदा अन्यं रूपं, कालः, उद्भवति। यत् प्रकृतौ महाप्रलयान्ते अपि व्यक्तं, तद् प्राकृतं अवस्थां विद्वांसः वदन्ति, यत् प्रत्येक कल्पे तिष्ठति। भगवद् कालः अनादिः, अनन्तः; तस्मात् सृष्टि-स्थितिलयचक्राणि अनवरतानि। गुणेषु सम्यक् स्थिते, जीवः पृथक्, तदा विष्णोः कालरूपं परिवर्तनं प्राप्नोति। तदा परमात्मा, विश्वसारः, सर्वव्यापी, सर्वभूताधिपः, सर्वात्मा, परमेश्वरः, दीप्तं ब्रह्म भवति। हरिः, स्वेच्छया, प्रधाने च पुरुषे, विनाशे च अविनाशे, प्रविश्य, सृष्टिकाले तौ उत्प्रेरयति। यथा गन्धस्य सन्निधिः विकारं जनयति, मनः तत्र कर्ता न भवति, तथा परमेश्वरः। स एव, हे ब्राह्मण, उत्प्रेरकः च उत्प्रेर्यः च, परमपुरुषः; संकोच-विकासेन प्रधाने स्थितः। ब्रह्मादिरूपविकास-सूक्ष्मरूपैः, विष्णुः, सर्वेश्वरः, प्रकटः भवति। ततः, हे मुने, गुणसम्यक् अवस्थायां, क्षेत्रज्ञस्य अधिपत्ये, सृष्टिकाले गुणविभागः उत्पद्यते। प्रधानेन महत् उत्पन्नम्, यत् तद् आवृतम्; महत् त्रिविधम्—सात्त्विकं, राजसिकं, तामसिकं। महत्, प्रधानेन तुल्यं, बीजवत् आवृतम्, त्रिविधम्—वैकारिकं (सत्त्व), तैजसं (रजस्), भूताति (तमस्)। महतः त्रिविधः अहंकारः उत्पन्नः, यः भूत-इन्द्रिय-कारणम्, त्रिगुणात्मकः; यथा महत् प्रधानेन आवृतः, तथा अहंकारः महता आवृतः। ततः भूताति विकारं प्राप्य, सूक्ष्मं शब्दतत्त्वं उत्पन्नम्; तस्मात् सूक्ष्मशब्दात् आकाशः, शब्दगुणकः, सृष्टः। भूताति सूक्ष्मशब्दं च आकाशं च आवृतवान्; आकाशः विकारं प्राप्य, सूक्ष्मं स्पर्शतत्त्वं उत्पन्नम्। तस्मात्, शक्तिमान् वायुः उत्पन्नः, यस्य गुणः स्पर्शः; आकाशः, केवलं शब्दगुणकः, सूक्ष्मस्पर्शेन आवृतः।