राजा पुत्रीणां विवाहार्थं मुनिं समागतं दृष्ट्वा तस्य वचनं स्मरति—यः कन्याः तं वरेत, तस्य वृत्तिं न विरोध्ये। ततः सर्वाः कन्याः, स्नेहस्फुरणया, गजपतिं यथाऽन्याः गजाः, सुमहत्त्वेन सन्तुष्टा, मुनिं वरणाय चेष्टितवत्यः। तत्र एकैकस्या वचनं—"भगिनि, पर्याप्तम्, अहं तं वरेमि, अहं तं वरेमि! स तव न योग्यः। स मे पतिः, भाग्येन सृजितः, अहं तस्य सृजिता। त्वं शान्तिं प्राप्नुहि।" अन्यया कन्यया उक्तम्—"अहम् पूर्वं तं वरेमि; अहं तं वरेमि! किमर्थं त्वं मां विघ्नयस्य, यदा स मम गृहम् आगच्छति? मम कारणात्, मम कारणात्!" इति राजा कन्याः मध्ये महान् विवादः उत्पन्नः। ततः निष्कलङ्ककीर्तिः स मुनिः कन्याभिः महति स्नेहेन वृतः, तासां अधिकारं कृत्वा, राजानं यथायोग्यं सन्मानपूर्वकं सूचितवान्। श्रीपराशरः कथयति—राजा तद् अवगम्य, "किमेतत्? कथं जातम्? किं करिष्यामि? किं वदिष्यामि?" इति दुःखितः, अनिच्छन् अपि, किञ्चित् अनुमतिं दत्तवान्। ततः महर्षिः सर्वाः कन्याः विधिवत् परिणीय, ताः स्वाश्रमं निनीत्। तत्र स मुनिः अन्यं विश्वकर्माणम् आह्वय्य, सर्वशिल्पविदं, आज्ञापयत्—"प्रत्येकस्याः कन्यायाः दिव्यं भवनं निर्मीयताम्, मृदुलशय्यायुतं, रम्यं पद्मसरोवरं, हंसक्रौञ्चादिपक्षिसंकीर्णं, सुखमूलं, उत्तमवस्त्रसंपन्नं।" तथा तष्टा, विशेषशिल्पविद्, तद् कौशलं दर्शितवान्। ततः स महर्षिः सौभरिः आदेशात्, तेषु गृहेषु नित्यं आनन्दकोशं स्थापयामास। ततः, तेषु दिव्येषु भवनेषु, नित्यं खाद्यपाकमधुर्याद्युपभोगाः, राजकन्याः स्वपार्षदैः सह, दिनरात्रं सेविताः। एकदा राजा, पुत्रीणां स्नेहवशात्, तासां दुःखसुखं ज्ञातुम् इच्छन्, मुन्याश्रमं अगच्छत्। स तत्र स्फटिकमालिकां भवनानां, दीपमालायुतं, रम्यं उद्यानं, पद्मसरोवरं च दृष्ट्वा, एकं भवनं प्रविश्य, पुत्रीं आलिङ्ग्य, आसनं उपविष्टः, स्नेहाश्रुभिः नेत्रे पूर्णः, उक्तवान्— "प्रिय, अत्र सुखं वा, किञ्चिद् दुःखं वा? मुनिः स्नेहवान् वा, वा त्वं न स्मरसि गृहे वासम्?" इति पितुः प्रश्नं कन्या प्रत्युवाच— "पितः, एष भवनं अतीव रम्यं, उद्यानं अतिसुखदं, पक्षिणां मधुरगानं, पद्मसरोवरं स्फुरद्, खाद्यपाकमधुर्याद्युपभोगाः, लेपवस्त्राभरणानि, सर्वसुखानि, शय्यासनानि मृदुलानि। गार्हस्थ्यजीवनं सर्वथा पूर्णम्।" तथापि, "कः स्वजन्मस्थानं न स्मरति?" इति। "एतत् सर्वं तव प्रसादात्।" परन्तु, "एकः दुःखकारणं अस्ति—महर्षिः मम पतिः केवलं मम स्नेहविशेषात् गृहे निःसरति, अन्येषु पत्नीसु, भगिनीसु, गच्छति।" एवं सा उक्तवती—"मम सहधर्मिणी अतिदुःखिता," इति दुःखस्य कारणं व्याचष्टे। राजा तद् श्रुत्वा, द्वितीयं भवनं गत्वा, तत्र पुत्रीं आलिङ्ग्य, उपविष्टः, तद्वद् प्रश्नं अपृच्छत्। सा अपि सर्वसुखं विस्तारयित्वा, "स्नेहविशेषात् मम समीपे तिष्ठति, अन्यासु पत्नीसु न गच्छति," इति उक्तवती। एवं सर्वासु पुत्रासु गत्वा, तासां तादृशं वचनं श्रुत्वा, राजा हृष्टचेताः, विस्मयविष्टः, सौभरिं मुनिं एकान्ते उपसंगम्य, पूजां कृत्वा, उक्तवान्— "भगवन्, अहम् अतीव तव सिद्धिम् अपश्यं; अन्येन न कस्यापि तादृशी समृद्धिः दृष्टा। एष तपसः फलम् इति बुध्ये।" इति मुनिं पूज्य, तत्र किञ्चित् कालं तेन सह रम्यं सुखं उपभोग्य, स्वनगरं प्रत्यागच्छत्। कालक्रमेण, तैः राजकन्याभिः सौभरिः शतं पुत्रान् अलभत। प्रतिदिनं तस्य स्नेहः वर्धमानः, हृदयम् अतीव अनुरक्तम् अभवत्। "एते मम पुत्राः, इव वत्साः वदन्ति, कदाचित् स्वपादैः चलन्ति? कदाचित् यौवनं प्राप्नुवन्ति? कदाचित् विवाहं पश्यामि? कदाचित् पुत्रान् लभन्ति? कदाचित् मम पुत्राः स्वपुत्रैः परिवृताः इति पश्यामि?" इति चिन्ताः प्रतिदिनं वर्धमानाः, सर्वं अन्यं विस्मृत्य, तेन मनसि प्रवृत्ताः। "हाय, कति विस्तारः मम मोहस्य!" "कामानां नान्तः, न दशसहस्रे, न लक्षे; किञ्चिद् सिद्धे, पुनः पुनः नूतनाः कामाः उत्पद्यन्ते।" "यदा पुत्राः स्वपादैः चलन्ति, यौवनं प्राप्नुवन्ति, पत्न्यः प्राप्नुवन्ति, पुत्रान् लभन्ति, तदा अपि, मम अन्तरात्मा तेषां पुत्रजननं द्रष्टुम् इच्छति।" "यदि अहं चिन्तयामि, 'तेषां पुत्रान् पश्यामि,' तदा अन्यः कामः उत्पद्यते; तस्यापि सिद्धे, पुनरपि अन्यः जायते—कः कामोत्पत्तिं निरोद्धुं शक्नोति?" "अहं अबोधं, कामाः मृत्युनापि न समाप्ताः; कामासक्तं चित्तं न सत्यं प्राप्नोति।" "मम ध्यानं, मत्स्यसंगात् प्राप्तम्, त्वरया नष्टम्; एष आसक्तिः मया सृजिता, तस्माद् अतिरक्तः कामः उत्पन्नः।" "यः दुःखः एकेन शरीरेण आरभ्य, शतपुत्रजननात्, राजकन्याभिः, पुत्रैः च, बहुधा आसक्त्या वर्धितः।" "पुत्रैः, पौत्रैः, तेषां पुत्रैः, तेषु आसक्त्या, एष आसक्तिः, स्वत्वमिति, विस्तरं प्राप्य, महान् दुःखकारणं भविष्यति।" "यत् तपः जलस्थले कृतम्, तदर्धम् एव; एष आसक्तिः तपसो विघ्नः अभवत्। मत्स्यसंगात् पुत्रादिकामः उत्पन्नः, तेन मया लुटितम्।" "त्यागिनां मुक्तिपथः आसक्तिविरहः; आसक्तेः सर्वदोषाः। योगस्थः अपि आसक्त्या पतति—किं पुनः अल्पबुद्धिः?" "अहं आत्मार्थं, स्वत्वसंगत्यागेन, बुद्ध्या करिष्यामि। यः दोषैः न बाध्यते, स दुःखैः न क्लिश्यते।" "तपसा एव विष्णुं, सर्वसृजितारं, अचिन्त्यरूपं, सूक्ष्मातिसूक्ष्मं, अनन्तं, श्वेतश्यामं, ईश्वराणाम् ईश्वरं, उपासिष्यामि।" "मम मनः, दोषविरहितं, विष्णौ, सर्वदीप्ते, सर्वरूपे, अनिर्वचनीय-अनिर्वचनीयशरीरे, अनन्ते, नित्यं स्थिरं भवतु, पुनः मोक्षं प्राप्नुयाम्।" "अहं विष्णुं, गुरूणां गुरुम्, शरणं याचामि, यस्मात् अन्यत् न अस्ति, शुद्धं, अनन्तं, सर्वेशं, अनादिमध्यम्।" श्रीपराशरः कथयति—एवं स्वयम् आत्मनं उक्त्वा, सौभरिः सर्वं स्वसंपत्तिं—पुत्रान्, गृहं, आसनं, सर्वं—पत्नीभिः सह, पूर्णतः परित्यज्य, वनं प्रविष्टः। तत्र, प्रतिदिनं वानप्रस्थस्य सर्वकार्याणि कृत्वा, सर्वपापानि विनष्ट्य, मनः परिपक्वं कृत्वा, अग्निं आत्मनि स्थापयित्वा, भिक्षुः अभवत्।