सौभरिः राजानम् उवाच—“हे राजन्, किं दुःसहं चिन्तायाम् पतसि? अत्र मया किमपि न उक्तम्। यदि कन्याऽपि दातव्या, तदा साऽपि मम इच्छाम् पूरयतु; अथवा न चेत्, किमर्थं तां न प्राप्नुयाम्?” ततः श्रीपराशरः कथयति—तदा मुनेः शापभीत्या विनयेन राजा तम् उवाच। राजा मुनिम् सम्बोधयति—“हे महर्षे, एषा अस्माकं कुलस्य परम्परा—यः कन्या योग्यं वरम् इच्छति, सा तस्मै दीयते। तव याचना, भगवन्, अस्माकं इच्छातीतम्; कथम् एषा स्थितिः जाता, न जानामि किं करवाणि। इत्येव मन्ये।” राजा एवं चिन्तयित्वा उक्तवान्; मुनिः तस्य विचारम् मनसि कृत्वा चिन्तयामास। अन्यथा अस्वीकृत्य निवारणस्य उपायम् चिन्तयन् सौभरिः विचारयति—“वृद्धः अस्मि, स्त्रीणां दृष्ट्या अप्रियः; कथम् कन्याः मां वरण्ति?” इति। तदा सः उवाच—“तथास्तु, यथोचितम् करिष्यामि,” इति मन्धातारम् प्रति उक्तवान्। “यदि एवं, तर्हि मां स्त्रीगृहं प्रवेशय। यदि कन्याऽपि मां इच्छति, तदा तां पत्नीं करिष्यामि; अन्यथा, एषा वार्ता समाप्ता, कालातीतम् न अनुवर्तव्यम्।” इत्युक्त्वा मौनम् आश्रितवान्। ततः मन्धाताराजस्य आज्ञया, मुनेः शापभीत्या, स्त्रीगृहपालः निर्देशितः। सौभरिः तेन सह स्त्रीगृहं प्रविश्य, स्वं रूपम् अतिशयम् आकरोत्—गन्धर्वान् अपि अतिशयन् शोभायाम्। ततः स्त्रीगृहपालः मुनिम् स्त्रीगृहं नीत्वा कन्याः सम्बोधयति। “महान् राजा, वः पिता, एवं आदेशं दत्तवान्। अयं ब्राह्मणः मुनिः वधूम् याचन् अत्र आगतः। तस्मै वचनं दत्तम्—याऽपि कन्या भगवन्तम् वरण्ति, तस्या वरणम् न विरोधयिष्यामि।” इत्युक्त्वा सर्वाः कन्याः, स्नेहात् उत्साहात् च, गजपतिम् इव स्त्रीगजाः, सौभरिम् वरणाय उत्सुकाः अभवन्, वदन्त्यः च। “अलम्, भगिनि, अहम् एनम् वरणे, अहम् वरणे! सः तव न योग्यः। सः मम पतिः, विधिना निर्मितः; अहम् तस्य कृता। शमम् गच्छ। अहम् पूर्वम् वरणे; अहम् वरणे! किमर्थं माम् विघ्नयति यदा मम गृहं प्रविशति? मम कृते, मम कृते!” इति राज्ञः कन्यायः मध्ये महान् विवादः अभवत्। यदा मुनिः, निर्मलकीर्ति, कन्याभिः स्नेहात् वरणितः, तदा कन्यायः अधिकारम् लब्ध्वा, यथायोग्यम् राजानम् विनयेन सूचितवान्। श्रीपराशरः कथयति—एतत् ज्ञात्वा, “किम् एतत्? कथम् जातम्? किं करवाणि? किं वदामि?” इति राजा क्लेशितः, अनिच्छन् अपि, किञ्चित् अनुमतिम् दत्तवान्। महामुनिः सर्वाः कन्याः यथायोग्यम् परिणीय, ताः स्वं आश्रमम् नीतवान्। तत्र, अन्यं विश्वकर्माणम् आह्वयित्वा, सर्वशिल्पविद्याधिपम्, आदेशं दत्तवान्—“प्रत्येकस्याः कन्यायाः दिव्यं भवनम् निर्मीयताम्, मृदुलशय्या युक्तम्, मनोरमाणि पद्मसरांसि, हंसक्रौञ्चादिभिः कूजन्तः, रम्यपरिसराणि, उत्तमोपस्कराणि च।” तथैव कृतम्; त्वष्टा, विशिष्टशिल्पनिपुणः, स्वं कौशलम् दर्शितवान्। ततः परममुनि-सौभरिणः आदेशेन, तेषु गृहेषु अक्षयम् सुखनिधिम् स्थापितम्। ततः निरन्तरम् अन्नम्, भोज्यानि, मधुराणि, अन्यानि च रम्याणि, राज्ञः कन्याः स्वसखीभिः सह, तेषु दिव्यगृहेषु, दिवानिशम् सेविताः। एकदा राजा, पुत्रीषु स्नेहाकर्षितहृदयः, चिन्तयन्—“किम् दुःखिन्यः, किम् सुखिन्यः?”—मुन्याश्रमम् आगतः। तत्र स्फटिकमयम् उज्ज्वलम् भवनश्रेणिम्, शोभायुक्तमालाः, रम्यवनानि, पद्मसरांसि च दृष्टवान्। एकं भवनम् प्रविश्य, पुत्रीं आलिङ्ग्य, आसनम् उपविशत्, तस्य नेत्रे स्नेहबाष्पैः पूर्णे, सः उवाच— “प्रिय, किम् अत्र सुखम् अस्ति, वा किञ्चित् क्लेशः? मुनिः किं स्नेही, वा अस्माकं गृहे निवासम् न स्मर्यते?” इति पृष्टा, पुत्री पितरम् प्रत्युवाच— “पितः, एष भवनम् अतीव रम्यं, उद्यानानि अतीव मनोहराणि, पक्षिणः मधुरम् कूजन्ति, पद्मसरांसि पुष्पाणि, अन्नम्, भोज्यानि, लेपनानि, वस्त्राणि, भूषणानि, सर्वसुखानि रम्याणि, शय्याः आसनानि मृदुलानि। मम गृहस्थजीवनम् सर्वथा पूर्णम्। तथापि, कः स्वजनस्थानम् न स्मरति? सर्वम् एतत् विभवम् तव कृपया प्राप्तम्। किन्तु एकः दुःखकारणम् अस्ति—एष महर्षिः, मम पतिः, केवलम् मम विशेषस्नेहात् गृहात् न निर्गच्छति, अन्यासु पत्नीसु, भगिनीसु, गच्छति।” एवं यदा उक्तवती—“मम सहधर्मिणी अतीव क्लेशिता,” इति दुःखस्य कारणम् पितरम् व्याचष्टे, तदा सः द्वितीयम् भवनम् गत्वा, तत्र पुत्रीं आलिङ्ग्य, उपविशत्, ताम् अपि तद्वद एव पप्रच्छ। सा अपि तस्मिन् भवनान्तरे, सर्वाणि सुखानि विस्तार्य कथयामास—“विशेषस्नेहात् केवलम् मम समीपे तिष्ठति, अन्यासु भगिनीसु न गच्छति।” इति। एवं सर्वासु कन्यासु राजा भवनानि प्रविश्य, समानम् पप्रच्छ। सर्वाः तं तद्वद एव उक्तवन्त्यः; तस्य हृदयम् तुष्ट्या विस्मयेन च पूर्णम्, सः सौभरिम् एकान्ते स्थितम् उपसंगम्य, पूजयित्वा, उवाच— “भगवन्, तव महत् कार्यशक्तिम् अहम् दृष्टवान्; अन्येन कस्यापि एवं सम्पदः न दृष्टा। एषा तव तपस्याः फलम् इति जानामि।” मुनिम् सम्मान्य, तत्र किञ्चित् कालम् तेन सह रम्यसुखम् अनुभूय, स्वं नगरम् प्रत्यागच्छत्। कालः गच्छन्, तेन राजकन्याभिः सह शतं पुत्रान् लब्धवान्। प्रतिदिनम् तस्य स्नेहः गाढतरः, हृदयम् प्रेम्णा अतीव बद्धम्। “एते मम पुत्राः, यः वत्सवत् वदन्ति, कदा स्वपादैः चलिष्यन्ति? कदा यौवनम् प्राप्तवन्? कदा तेषां विवाहम् द्रक्ष्यामि? कदा तेषां पुत्रान् द्रक्ष्यामि? कदा मम पुत्राः स्वपुत्रैः परिवृताः भविष्यन्ति?” इति चिन्ताः प्रतिदिनम् वृद्धिम् गच्छन्त्यः, सः सर्वम् उपेक्ष्य, तानि चिन्तयामास। “हा, कति विस्तीर्णा मम मोहस्य सीमा! इच्छाः न समाप्तयः, न दशसहस्रवर्षेषु, न लक्षवर्षेषु; किञ्चित् पूर्णाः चेत्, पुनः पुनः नवाः इच्छाः उत्पद्यन्ते। यदा स्वपादैः चलन्ति, यौवनम् गच्छन्ति, पत्न्या सह संयुज्यन्ते, पुत्रान् जनयन्ति, तेषां पुत्रान् दृष्ट्वा, अन्तः पुनः तेषां पुत्रोत्पत्तिम् द्रष्टुम् इच्छामि। यदि चिन्तयामि—‘तेषां पुत्रान् द्रक्ष्यामि’—तदा अन्याः इच्छाः उत्पद्यन्ते; ताः पूर्णाः चेत्, पुनः अन्याः जायन्ते—कः इच्छान् उत्पत्तिं निवारयितुं शक्नोति? अहं अधुनाऽपि जानामि—इच्छाः मृत्युनाऽपि न समाप्ताः; इच्छासक्तचित्तः सत्यम् न प्राप्नोति। मम ध्यानम्, मत्स्यसङ्गेन प्राप्तम्, सहसा नष्टम्; एषा आसक्तिः मया निर्मिता, तस्मात् एषा अतिस्नेहजनिता तृष्णा उत्पन्ना।