सौभरिः तस्य पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रैः च सह, तस्य पृष्ठतः, पुरतः, पार्श्वयोः, पक्षयोः, पुच्छे, शिरसि च, सर्वत्र विचरन्, तैः सह दिनं रात्रिं च अनवरतं क्रीडायाम् रममाणः आसीत्। तस्य पुत्रस्पर्शात् अभिवृद्धं हर्षं दृष्ट्वा, मुनिः तान् निरीक्ष्य, पुत्रपौत्रप्रपौत्रादिभिः सह प्रतिदिनं अधिकतरं तुष्टिं अनुभूतवान्। ततः सौभरिः जलमध्ये स्थितः समाधौ लीनः, प्रतिदिनं सत्स्यस्य पुत्रपौत्रप्रपौत्रैः सह परमं सुखं दृष्ट्वा, समाधिं त्यक्त्वा विचारयामास। सः चिन्तयामास—"अहो, किमिदं भाग्यं, यः अनिच्छन्नपि पुनर्जन्म प्राप्त्वा, पुत्रपौत्रप्रपौत्रैः सह रमते, अस्माकं अपि स्पृहा उत्पादयति।" तस्य मनसि अपि क्रीडायां रमणीयता अभिलषिता, सः अपि पुत्रादिभिः सह रमितुम् इच्छन्, जलात् निर्गत्य, सन्ततिं स्थापयितुम् उद्युक्तः, राजा मान्धातृणं कन्यायै उपयाचितुम् अगच्छत्। राजा तस्य आगमनं श्रुत्वा, शीघ्रं उत्थाय, अर्घ्यादिभिः सम्यक् सत्कारं कृतवान्। तं उपवेश्य, सौभरिः राजानं अभ्यवदत्—"अहं गृहे स्थापयितुम् इच्छामि, राजन्, मे कन्यां ददातु। मे याचनां मा निराकुर्यात्। काकुत्स्थवंशः याचकान् कदापि निराशान् न प्रेषयति।" "भूमौ बहवः राजानः सन्ति, मान्धातः, येषां कन्याः जाताः। किंतु तव कुलस्य याचकाय दानव्रतं प्रसिद्धम्। एषा परम्परा प्रशंसनीया। तव शतपञ्चाशत् कन्याः सन्ति, राजन्, तासु एकां मे ददातु। निराकरणस्य दुःखं भीतः, तस्मात् राजनः तिरस्कारात् चिन्तितः अस्मि।" तद्वचनं श्रुत्वा, राजा मुनेः वृद्धं कृशं देहम् दृष्ट्वा, तिरस्कारस्य भयात्, शापस्य च भीतः, शिरः नमत्, दीर्घं विचारयामास। सौभरिः पुनः उवाच—"राजन्, किमर्थम् अतिव्यग्रः भवसि? अहं किमपि न उक्तवान्। यदि कन्यादानं कर्तव्यम्, तदा तस्य इच्छानुसारं सम्पादय। यदि न, किमर्थं अहं तां न लभेयम्?" ततः शापभीतः विनयपूर्वकं राजा मुनिं प्रत्युवाच। "मुने, एषा कुलपरम्परा—यः कन्या योग्यं वरं इच्छति, तं तस्मै ददाति। तव याचनां, भगवन्, अस्माकं इच्छातीतम्। किमर्थम् एष स्थितिः प्राप्ता, न जानामि।" इत्थं राजा उक्त्वा, मुनिः विचारयामास। "निराकरणं अन्यथा परिहार्यं—वृद्धः अस्मि, स्त्रीणां न अनुकूलः, कथं कन्याः मां वरण्ति?" इति चिन्तयन्, "तथा, यथोचितं करिष्यामि," इत्युक्त्वा, मान्धातृणं अभ्यवदत्—"यदि एवं, तदा स्त्रीगृहं प्रविशेयम्। यदि कान्चन कन्या मां इच्छति, तां पत्नीत्वं स्वीकरिष्यामि; अन्यथा, एष विषयः समाप्तः, कालातीतं न अन्वेषयेम।" इत्युक्त्वा, तुष्णीं अभवत्। ततः मान्धातृणं आज्ञया, शापभीतः, स्त्रीगृहपालं निर्देशितवान्। सौभरिः स्त्रीगृहं प्रविश्य, स्वयम् सर्वगन्धर्वान् अतिशय्य सुन्दरः अभवत्। स्त्रीगृहपालः सौभरिं स्त्रीगृहं नीत्वा, कन्याः अभ्यवदत्। "महान् राजा, तव पिता, एवं आज्ञापयति। एष ब्राह्मणः मुनिः वधूं याचन् आगतः। अहं तस्य वचनं दत्तवान्—यः कन्याः तं वरण्ति, तस्य विकल्पं न करिष्यामि।" इति श्रुत्वा, सर्वाः कन्याः, स्नेहात् उत्साहेन, गजपतिं यथा गजाङ्गनाः, सौभरिं वरणाय उत्सुकाः, उच्चैः वदन्त्यः। "अलम्, भगे, अहं तं वरण्ति, अहं तं वरण्ति! सः तव योग्यः न। सः मम पतिः, दैवेन सृजितः, अहं तस्य कृता। त्वं शान्तिं प्राप्नुहि।" "प्रथमं अहं तं वरण्ति; अहं तं वरण्ति! किमर्थं मां विघ्नयन्ति, यदा सः मम गृहे प्रविशति? मम कारणात्, मम कारणात्!" राजकन्यायः मध्ये महान् विवादः अभवत्। यदा मुनिः, निर्मलकीर्तिः, कन्याभिः स्नेहात् वरणितः, तदा तासु अधिकारं कृत्वा, यथायोग्यं राजानं सूचितवान्। श्रीपराशरः उवाच—राजा, "किमिदम्? कथं जातम्? किं करिष्यामि? किं वदिष्यामि?" इत्यशक्तः, अनिच्छन् अपि, अनुमतिं दत्तवान्। महामुनिः, सर्वाः कन्याः यथायोग्यं विवाह्य, ताः स्वाश्रमं नीतवान्। तत्र, अन्यं विश्वकर्माणम् आह्वयित्वा, सर्वशिल्पविद्याप्रवर्तकम्, आज्ञापयामास—"प्रत्येकस्याः कन्यायाः दिव्यं गृहं निर्मीयताम्, मृदुशय्या, रम्यं पद्मवनं, गायन्तः हंसाः, बकाः, अन्ये पक्षिणः, सुखदायकं परिवेशः, उत्तमं सुखसाधनं च स्यात्।" तथा कृतम्; त्वष्टा, विशिष्टशिल्पप्रभुः, कौशलं दर्शितवान्। ततः महर्षेः सौभरिणः आज्ञया, तेषु गृहेषु अक्षयः सुखनिधिः स्थापितः। ततः निरन्तरं भोज्यं, स्वादु, मधुराणि, अन्यानि च उपभोगानि, राजकन्याः, स्वदास्यैः सह, तेषु दिव्यगृहेषु दिनं रात्रिं सेविताः। एकदा राजा, स्वकन्याभ्यः स्नेहाकर्षितः, ताः दुःखिनीः वा सुखिनीः वा इति ज्ञातुम् इच्छन्, सौभर्याश्रमं अगच्छत्। तत्र, उज्ज्वलमणिमयगृहाणां पंक्तिं, दीप्तमालाभिः अलङ्कृतं, रम्यं उद्यानं, पद्मवनं च अपश्यत्। एकं गृहं प्रविश्य, कन्यां आलिङ्ग्य, उपविश्य, स्नेहाश्रुभिः नेत्रे पूरितः, उवाच— "प्रिये, त्वं अत्र सुखिनी वा, किमपि क्लेशः अस्ति वा? मुनिः स्नेही वा, वा तव गृहवासः स्मृतः न?" इत्युक्ते, कन्या पितरं प्रत्युवाच— "पितः, एषं गृहं अत्यन्तं रम्यं, उद्यानं अतीव सुखदं, पक्षिणः मधुरं गायन्ति, पद्मवनं प्रस्फुटितं, भोज्यं, स्वादु, अनुलेपनं, वस्त्रं, भूषणं, सर्वं सुखदं, शय्या, आसनं मृदु। मम गृहजीवनं सर्वथा पूर्णम्।" "तथापि, जन्मस्थानं कः न स्मरति?" "एष सर्वं वैभवं तव कृपया।" "यद्यपि, एकः दुःखकारणं अस्ति—महामुनिः, मम पति, केवलं मम विषये विशेषस्नेहात् गृहं न त्यजति, अन्यासु पत्नीसु, मम भगिन्यः, गच्छति।" यदा सा "मम सौदामिनी दुःखिनी अतीव," इति उक्त्वा, दुःखस्य कारणं व्याख्यातवती, राजा द्वितीयं गृहं गत्वा, तत्र स्वकन्यां आलिङ्ग्य, उपविश्य, तद्वद एव पृष्टवान्। सा अपि तत्र गृहसुखं, सम्पूर्णं सुखसाधनं विस्तरं वर्णयित्वा, "केवलं मम विषये विशेषस्नेहात् सः समीपे तिष्ठति, अन्यासु भगिन्यः न गच्छति," इति उक्तवती। एवं सर्वासु कन्यासु, राजा सर्वगृहं प्रविश्य, सर्वां तद्वद पृष्टवान्।