इतः परं कथामिमां शृणु। तदा देवानां नृपतिः स्वयम् आगत्य, “एष मां धारयिष्यति” इति प्रोक्तवान्। तस्मात् तस्य नाम माधातृ इति प्रसिद्धं जातम्। तस्य वक्त्रे अङ्गुलिः निर्देशिता, तां च इन्द्रः तस्य पातुं दत्तवान्। स ताम् अमृतधाराम् अङ्गुलिम् आस्वाद्य, तस्मिन् एव दिने शीघ्रं ववृधे। ततः स माधातृ सर्वभौमो नृपतिः अभवत्, सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं भोगाय समुपयेमे। अत्र श्लोकः—यावत् सूर्य उदेति अस्तं च गच्छति, यावत् सः तिष्ठति, तावत् यद् यद् युर्वनाश्वस्य माधातुः क्षेत्रं तेन कीर्त्यते। माधातृ शतबिन्दोः कन्यां बिन्दुमतीम् उपयेमे। तया तस्य त्रयः पुत्राः अभवन्—पुरुकुत्सः, अम्बरीषः, मुचुकुन्दः। तया एव नृपस्य पञ्चाशद् अपि कन्याः अभवन्। कदाचित् सौभरिर्नाम महर्षिः, बहुषु सूक्तेषु निपुणः, द्वादश वर्षाणि जलमध्ये स्थितवान्। तत्र जलमध्ये सम्मद इति मत्स्यपतिः, अतिवीर्यवान्, महाकायश्च आसीत्। तस्य पुत्राः पौत्राः प्रपौत्राश्च, तं पृष्ठतः, पुरतः, पार्श्वयोः, पक्षयोः, पुच्छे, मूर्धनि च, सर्वत्रानुगच्छन्तः, दिनं निशं च क्रीडायाम् अन्वहम् आनन्दम् अनुभवन्ति स्म। तस्य सन्तानस्पर्शात् सम्मदस्य यः सुखवृद्धिः अभवत्, तं दृष्ट्वा महर्षिः सौभरिः अपि तेषां पुत्रपौत्रप्रपौत्रादिभिः सह सदा सन्तुष्टः, तेषां सान्निध्ये प्रतिदिनं प्रमुदितः। स जलस्थितः सौभरिः, ध्याननिष्ठः, प्रतिदिनं सतीनां पुत्रपौत्रप्रपौत्रैः सह सुतरां सानन्दं सन्तोषं दृष्ट्वा, समाधिं जहौ, चिन्तयामास च— “हा! धन्यः अयं पुरुषः, यः अनिच्छन्नपि पुनर्जन्म लब्ध्वा, पुत्रपौत्रप्रपौत्रैः सह स्वयम् उपभुङ्क्ते, अस्माकं च स्पृहां जनयति।” तेन, “वयं अपि पुत्रादिभिः सह क्रीडायां रमेमहि” इति कामयमानः, जलात् निष्क्रान्तः, सन्तानोत्पत्तये इच्छन्, माधातुः समीपं कन्यायै अगच्छत्। तस्य आगमनं श्रुत्वा, राजा सन्देहशङ्कया सह त्वरया उत्थाय, अर्घ्यादिभिः यथोचितं पूजां कृत्वा, उपवेश्य, सौभरिः राजानं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्— “गृहस्थाश्रमं स्थापयितुमिच्छामि, राजन्, कन्यां मे प्रयच्छ। मम याच्ञां मा निवारय। याचमानानां काकुत्स्थवंशः कदापि निराशान् न करोति।” “पृथिव्यां बहवो नृपाः सन्ति, माधातः, येषां कन्याः जाताः। किन्तु, याचितृदाने व्रतं यद् भवतः कुलस्य प्रसिद्धं, तत् एव प्रशंसनीयम्। तव शतपञ्चाशत् कन्याः सन्ति; तासां एकां मे दत्तुमर्हसि। प्रत्याख्यानक्लेशात् भीतः अस्मि, तस्मात् नृपात् अस्वीकृत्य दुःखं मम मनसि स्थितम्।” एवं महर्षेः वचनं श्रुत्वा, राजा तस्य जराजर्जरं शरीरं दृष्ट्वा, प्रत्याख्यानभयात् शापाद् भीतः, शिरः नतं कृत्वा, चिरकालं चिन्तयामास। तदा सौभरिः उवाच— “किमर्थं राजन्, अनभिमर्षणीयम् अज्ञानम् आविशसि? मया किमपि न उक्तम्। यदि कन्यादानं भवेत्, तर्हि तस्य इच्छानुसारं स्यात्; अन्यथा, न किञ्चिद् प्राप्तुं शक्नोमि।” ततः शापभयात्, नम्रतया राजा तम् उवाच— “मुने, अस्माकं कुलधर्मः अयं—या कन्या योग्यं वरं इच्छति, तस्यैव दत्तिः क्रियते। तव याचना, भगवन्, अस्माकं इच्छातीतम्; कथमिदं जातम्, न जानामि। एतद् चिन्तयित्वा एवमुक्तवान्।” सौभरिः मनसि चिन्तयामास— “अन्यथा प्रतिषेधं विना उपायोऽस्ति—वृद्धः, स्त्रीणां न शोभनः, कथं कन्याः मां वरयिष्यन्ति?” इति। ततोऽवदत्—“एवं स्यात्, यथोचितं करिष्यामि”—माधातुः प्रति। “यदि तथा, तर्हि स्त्रीगृहं प्रविशेयम्। या माम् इच्छेत्, तां भार्यां करिष्यामि; अन्यथा, एष विषयः समाप्तः, कालातीतं न अन्विष्यामः।” इत्युक्त्वा, स तुष्णीं बभूव। ततः माधातुः आज्ञया, शापभयात्, स्त्रीगृहपालकः आज्ञापितः। स सौभरिं स्त्रीगृहं प्रविश्य, सर्वान् गन्धर्वान् अपि अतिशय्य, स्वं रूपं दिव्यं कृतवान्। तं मुनिं स्त्रीगृहं नीत्वा, पालकः कन्याभ्यः अवदत्— “महाराजः, भवतः पिता, एष आज्ञापयति। अयं ब्राह्मणऋषिः वध्वर्थं प्राप्तः। तस्मै प्रतिज्ञातं मया—या कन्या एतम् इच्छेत्, तस्याः विकल्पं न करिष्ये।” इति श्रुत्वा, सर्वाः कन्याः, हर्षस्नेहपूरिताः, यथेव गजाङ्गनाः गणपतिं प्रति, तं मुनिं वरयितुं स्पर्धया वाक्यम् ऊचुः— “अलम्, भगिन्यः, अहम् एनं वरये, अहम् एनं वरये! एष तव न योग्यः। एष मम पतिः, भाग्येन कृतः, अहम् अपि तस्य कृता। त्वं शान्तिम् अन्विष्य। अहम् प्रथमं वरयामि, अहम् एनं वरये! किमर्थं मां गृहं प्रविशन्तं विघ्नयन्ति? मम कृते, मम कृते!” इति, राज्ञः कन्यायः मध्ये महान् विवादः उत्पन्नः। स तु निष्कलङ्ककीर्तिः मुनिः, कन्याभिः स्नेहेन वरितः, तासां अधिकारं प्राप्य, यथोचितं राजानं निवेदितवान्। ततः श्रीपराशर उवाच—एतद् ज्ञात्वा, “किमेतत्? कथं जातम्? किं करिष्यामि? किं वदामि?” इति, राजा सन्तप्तः, अनिच्छन् अपि, कथञ्चित् अनुमतिं दत्तवान्। महर्षिः सर्वाः कन्याः यथाविधि परिणीय, ताः स्वं आश्रमं निनाय। तत्र, अन्यं विश्वकर्माणम् आहूय, सर्वविद्याविशारदं तम् आज्ञापयामास—“प्रत्येकस्यै कन्यायाः दिव्यगृहाणि निर्मीयन्ताम्, मृदुलशय्यायुक्तानि, मनोहरैः पद्मसरः, हंसक्रौञ्चादिभिः कूजितैः, सुखोपवेशैः, रम्योपस्करैश्च।” एवं क्रियते स्म; त्वष्टा तत्र कौशलम् अदर्शयत्। ततः, महर्षेः सौभरिणः आज्ञया, तेषु गृहेषु अक्षय्यं सुखनिधिं स्थापयामास। अनन्तरं तासु दिव्यगृहेषु, नित्यं भोज्यपानमिष्टान्नाद्यादिसंपन्नं, राज्ञः कन्याः सखीजनसहिताः, अहर्निशं सेव्यमानाः सुखेन वासं कृतवत्यः।