मध्यरात्र्यां तु विधिवत् क्रियायां समाप्तायां, मुनयः मन्त्रशुद्धोदकपूर्णं घटं वेदिकामध्ये स्थापयित्वा शयानाः अभवन्। तेषां शयनकाले, राजा युवनाश्वः महतीनां तृष्णया पीडितः तं आश्रमं प्रविवेश। स तान् सुप्तान् मुनीन् न बोधयामास। ततः स मन्त्रशुद्धस्य तस्य घटस्य, यस्य महिमा अनिर्वचनीयः, जलं अपिबत्। प्रबुद्धेषु मुनिषु, ते अपृच्छन्—"कः एतत् मन्त्रशुद्धं जलं अपीतवान्?" तत्रैव कस्यचित् वाक्येन उक्तम्—"राज्ञः युवनाश्वस्य भार्या वीर्यशालिनं पुत्रं जनयिष्यति।" तदाकर्ण्य, राजा अवदत्—"अहम् अज्ञानतः अपिबम्।" ततः युवनाश्वस्य उदरे गर्भः उत्पन्नः शनैः शनैः वृद्धिं गच्छन् अभवत्। काले सम्प्राप्ते, स गर्भः दक्षिणाङ्गुष्ठेन राज्ञः उदरं विदार्य निर्गतः। तेन राजा मृत्युम् उपागमत्। ततः मुनयः ऊचुः—"किं नामास्य दास्यामः?" तदा देवानाम् अधिपतिः इन्द्रः आगत्य अवदत्—"एष माम् धारयिष्यति।" अतः स बालकः माधातृ इति नाम्ना विख्यातः। तस्य मुखे अङ्गुलिः स्थापिता, तच्च इन्द्रेण तस्मै पाययितम्। स ताम् अमृतमयीं अङ्गुलिं आस्वाद्य तस्मिन्नेव दिने शीघ्रं वृद्धिं प्राप। ततः माधातृ सर्वभौमः भूत्वा सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं भोक्तुं समारभत। अत्र श्लोकः—"यावत् सूर्यः उदेति अस्तं च गच्छति, यावत् च सः तिष्ठति, तावत् युवनाश्वस्य माधातुः सम्पदः प्रवर्तन्ते।" माधातृः शतबिन्दोः कन्यां बिन्दुमतीं पाणौ गृहीत्वा, तया त्रयः पुत्रान् उत्पादयामास—पुरुकुत्सं, अम्बरीषं, मुचुकुन्दं च। तया एव पञ्चाशत् कन्याः अपि अभवन्। कदाचित् सौभरी नाम महर्षिः, बहुषु सूक्तेषु निष्णातः, द्वादशवर्षाणि जलमध्ये स्थित्वा तपश्चकार। तत्र जले सम्मदः नाम मत्स्यपतिः, अतिशयप्रजननशक्तियुतः, वयसा च महान्, निवसति स्म। तस्य पुत्राः पौत्राः प्रपौत्राः च, तस्य पृष्ठतः, पुरतः, पार्श्वयोः, पक्षयोः, पुच्छे, शिरसि च, सर्वत्र सञ्चरन्तः, अहर्निशम् अनवरतं क्रीडया रमन्तः आसन्। तस्य सन्तानस्पर्शात् वर्धमानं सौख्यं दृष्ट्वा, स मुनिः तेषां संगतिं प्रति प्रतिदिनं अधिकं सन्तुष्टः अभवत्। तदा जलस्थितः सौभरी, ध्याननिष्ठः सन्, प्रतिदिनं सन्तानैः सहितस्य सम्मदस्य परमं सुखं दृष्ट्वा, "धन्योऽयं जनः, अनिच्छन्नपि पुनर्जन्म लब्ध्वा, पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रैः च सह रमते, अस्मासु अपि तादृशः कामः जायते," इति चिन्तयामास। "वयं अपि पुत्रादिभिः सह क्रीडां रमणीयां करिष्यामः," इति कामयमानः, स जलात् निष्क्रान्तः, सन्तानोत्पत्त्यर्थं कन्यां प्रार्थयन्, राज्ञः माधातुः समीपं जगाम। तस्य आगमनं श्रुत्वा, राजा त्वरया उत्थाय, अर्घ्यादिभिः विधिवत् सत्कारम् अकरोत्, तं समासाद्य उपवेश्य, सौभरी मुनिः राजानम् उवाच—"गृहस्थाश्रमं स्थापयितुम् इच्छामि, राजन्, कन्यां देहि। मम याचनां मा निराकुर्याः। ककुत्स्थकुलं याचकान् कदापि निराशान् न प्रेषयति। भूमौ बहवः राजानः सन्ति, माधातः, येषां कन्याः जाताः। परन्तु याचकाय दानव्रतं भवतः कुलस्य प्रसिद्धम्। यः स्तुत्यः सः परम्परायाः धर्मः। तव शतानि पञ्चाशत् कन्यानां सन्ति; तासु एकां मे देहि। न मया निराकरणदुःखं सह्यते, तस्मात् अस्मिन्कारणे चिन्तया व्याकुलः अस्मि।" श्रीपराशर उवाच—"मुनिवचनं श्रुत्वा, राजा तस्य वृद्धं जर्जरं च शरीरं दृष्ट्वा, निराकरणभयं शापभयं च प्राप्य, शिरसा अधोमुखः भूत्वा, दीर्घकालं चिन्तयामास।" सौभरी पुनरुवाच—"राजन्, किमर्थं त्वं दुःसहे विषादे पतसि? मया किमपि न उक्तम्। यदि कन्या दातव्या, तस्याः इच्छया मम कामः सिध्यतु; अन्यथा, किमर्थं मया सा न लभ्येत?" श्रीपराशरः पुनरुवाच—"तदा शापभीत्या विनयेन राजा तम् उवाच—" राजा उवाच—"भगवन्, अस्माकं कुलधर्मः एषः अस्ति—यस्य कन्यायाः योग्यः वरः इच्छ्यते, सा तस्मै दीयते। भगवन्, भवतः प्रार्थना अस्माकं इच्छातीतम्; एषः प्रकारः कथं जातः, न वेद्मि।" इति राज्ञा उक्तम्, स मुनिः चिन्तयामास। "अन्यथा, निराकरणं परिहार्यते; वृद्धः अपि अस्मि, स्त्रीणां मनसि न रोचये; कथं कन्याः मां वरेष्यन्ति?" इति चिन्तयित्वा, स उवाच—"एवं स्यात्, यथोचितं करिष्यामि," इति, राजानम् उद्दिश्य प्रोवाच। "यदि तथा, स्त्रीगृहं मां प्रवेशय; यदि कापि कन्या मां इच्छेत्, तां वरणीयां गृह्णीयामि; अन्यथा, अयं विषयः समाप्तः, अतीतं न अनुसरामः।" इत्युक्त्वा तुष्णीं बभूव। ततः माधातुः आज्ञया, मुनेश् शापभीत्या, स्त्रीगृहपालकः आज्ञापितः। स मुनिना सह स्त्रीगृहं प्रविश्य, स मुनिः स्वं रूपं अत्यन्तमनोहरं कृत्वा, सर्वगन्धर्वान् अपि अतिशयन्, तत्र स्थितवान्। स्त्रीगृहपालकः तं मुनिं स्त्रीगृहं नीत्वा, कन्यान् उवाच—"राजा, भवतः पिता, एष आदेशः दत्तः। अयं ब्राह्मणः मुनिः कन्यां वरणाय आगतः।