श्रीपराशर उवाच— सः राजा विष्णुतेजसा संप्रेरितः स्वैः एकविंशतिसहस्रैः पुत्रैः परिवृतः, महर्षेः उडकस्य शत्रुं दुन्धुं नामासुरं समरे निहत्य दुन्धुमार इति प्रसिद्धिं प्राप्तवान्। तस्य पुत्राः सर्वे दुन्धोः श्वासाग्निना दग्धाः विनष्टाः। केवलं त्रीणि पुत्राणि जीवितवन्ति—दृढाश्वः, चन्द्रः, कपिलाश्वश्च। तस्मात् वृद्धाश्वात् हर्यश्वः अभवत्। तस्मात् निकुम्भः जातः। निकुम्भस्य पुत्रः अमिताश्वः अभवत्। अमिताश्वात् कृशाश्वः, तस्मात् प्रसैनजित्, तस्य पुत्रः युवनाश्वः अभवत्। युवनाश्वः पुत्राभावेन दुःखितः, मुनिवृन्दस्य आश्रमे वसन्, तत्र करुणया मुनयः पुत्रार्थं यज्ञं कृतवन्तः। मध्यरात्रे यज्ञसमाप्तौ, मन्त्रशुद्धोदकेन पूर्णं घटं वेदिकायाम् स्थाप्य, मुनयः स्वपितुम् अगच्छन्। तेषां शयनकाले, राजा तीव्रेण तृष्णया पीडितः, तं आश्रमं प्रविश्य, तान् सुप्तान् मुनीन् न बोधयित्वा, मन्त्रशुद्धं तं घटोदकं अपिबत्, यस्य महिमा अगम्येयः। मुनयः प्रबुद्धाः सन्तः पप्रच्छुः—"केनैतन्मन्त्रशुद्धोदकं पीतम्?" तत्रैव, "राज्ञः युवनाश्वस्य भार्या वीर्यवन्तं पुत्रं प्रसूयेत्," इति श्रुत्वा, राजा अवदत्—"मया अज्ञानतः पीतम्।" तदा युवनाश्वस्य उदरे गर्भः उत्पन्नः शनैः शनैः वर्धितः। काले गते, सः गर्भः राज्ञः दक्षिणाङ्गुष्ठेन उदरं विदार्य निष्क्रान्तः। तेन राजा मृतः। मुनयः ऊचुः—"किं नामास्य दास्यामः?" तदा देवानामधिपतिः इन्द्रः आगत्य अवदत्—"एष मां धारयिष्यति।" तस्मात् सः बालकः माधातृ इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्। तस्य मुखे अङ्गुलिः स्थापिता, इन्द्रेण तस्मै पानं दत्तम्। सः अमृतमयमङ्गुलिस्पर्शनं आस्वाद्य, तस्मिन्नेव दिने अतिवेगेन ववृधे। एवं माधातृः सार्वभौमः अभूत्, सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं भोक्तुं समशकत्। यावत् सूर्यः उदेति अस्तं गच्छति च, तावत् सर्वं यद् युवनाश्वस्य माधातुः राज्यं इति प्रसिद्धम्। माधातृः शतबिन्दोः कन्यां बिन्दुमतीं विवाह्य, तस्मात् त्रयः पुत्रान् उत्पादितवान्—पुरुकुत्सं, अम्बरीषं, मुचुकुन्दं च। तस्यां पञ्चाशदपि कन्याः अभवन्। कस्मिंश्चित्काले, महर्षिः सौभरिः, बहुस्वरवेदविद्, द्वादशवर्षाणि सलिले स्थित्वा तपश्चकार। तत्र सलिले, सम्मदः नाम मत्स्यपतिः, अत्युत्कृष्टसन्तानसम्पन्नः, महाकायः च आसीत्। तस्य पुत्राः पौत्राः प्रपौत्राश्च, तं पृष्ठतः, पुरतः, पार्श्वयोः, पक्षयोः, पुच्छे, शिरसि च, सर्वत्र सञ्चरन्तः, दिवानिशं तेन सह क्रीडायां रमन्तः आसन्। तस्य स्वसन्तानस्पर्शेन वृद्धसौख्यं दृष्ट्वा, सौभरिर्मुनिः अपि प्रतिदिनं तेषां सङ्गेन आनन्दितः। एवं जलस्थितः सौभरिः, तेषां सत्स्यस्य पुत्रैः पौत्रैः सह परमसौख्यं दृष्ट्वा, स्वस्य समाधिं परित्यज्य, चिन्तयामास—"हन्त! धन्योऽयं जनः, अनिच्छन्नपि पुनर्जन्म लब्ध्वा, पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रैश्च सह रमते, अस्माकं च स्पृहा उत्पद्यते। वयं अपि पुत्रादिभिः सह क्रीडायां रमिष्यामः।" इति सङ्कल्प्य, सौभरिः सलिलात् निष्क्रम्य, सन्तानोत्पत्तिं काङ्क्षन्, राज्ञः माधातुः समीपं कन्यायाः याचकः अभवत्। राजा तस्य आगमनं श्रुत्वा, समुत्थाय, विधिवत् अर्घ्यादिभिः सत्कृत्य, उपवेश्य, सौभरिः राजानं प्राह—"गृहस्थाश्रमस्थापनाय मम इच्छा अस्ति, राजन्, कन्यां देहि। याचकान् प्रतिनिर्वर्तयितुं काकुत्स्थवंशः कदापि न शक्नोति। पृथिव्यां बहवः नृपतयः कन्याः लब्धवन्तः, परंतु तव कुलस्य दानव्रतं प्रसिद्धम्। तव वंशधर्म एव प्रशंसनीयः। तव शतं पञ्चाशच्च कन्याः सन्ति, राजन्, तासां एका मम दीयताम्। प्रत्याख्यानदुःखात् भीतोऽस्मि।" श्रीपराशर उवाच— एवं मुनिवचनं श्रुत्वा, राजा तस्य जर्जरं वृद्धं च शरीरं दृष्ट्वा, प्रत्याख्यानभीत्या, शापभीत्या च, शिरः नतं कृत्वा, चिरकालं चिन्तयामास।