एवं श्रुत्वा सर्वे देवा इन्द्रेण सह “एवं भवतु” इति सम्मेमिरे। ततः इन्द्रः वृषरूपं धारयन्, पुरञ्जयः तस्य ककुदि स्थितः, भगवत् अक्षर जगद्गुरोः शक्त्या महाबलसमन्वितः सञ्जातः। तदा देवानां दानवानां च युद्धे, तेन सर्वे दानवा विनिपातिताः। यः राजा वृषस्य ककुदि स्थित्वा दैत्यसेनां व्यनाशयत्, सः “ककुत्स्थ” इति प्रसिद्धिम् अवाप। ककुत्स्थस्य पुत्रः अनेनाः नाम अभवत्। पृथोः पुत्रः अनेनसः, तस्य पुत्रः विष्टराश्वः, ततोऽस्य पुत्रः चन्द्रयुवनाश्वः। चन्द्रयुवनाश्वस्य पुत्रः शावस्तः, सः शावस्तीनगरं स्थापयामास। शावस्तस्य पुत्रः बृहदश्वः, तस्य पुत्रः कुवलयाश्वः अभवत्। एषः कुवलयाश्वः विष्णोः तेजसा समन्वितः, एकविंशति-सहस्रपुत्रैः परिवृतः, महर्षेः उडकस्य शत्रुं दैत्यं दुन्धुं हत्वा “दुन्धुमार” इति नाम अलभत। तस्य पुत्राः सर्वे दुन्धोः श्वासाग्निना दग्धाः विनष्टाः। केवलं त्रयः अवशिष्टाः—दृढाश्वः, चन्द्रः, कपिलाश्वः। वृढाश्वात् हर्यश्वः, तस्मात् निकुम्भः, निकुम्भात् अमिताश्वः, तस्मात् कृशाश्वः, कृशाश्वात् प्रसैनजित्, तस्य पुत्रः युवनाश्वः अभवत्। सः युवनाश्वः पुत्राभावेन दुःखितः, मुनिवृन्दस्य आश्रमे वसन्, तत्र करुणया मुनिभिः पुत्रकामेष्टिः यज्ञः कृतः। मध्यरात्रे यज्ञसमाप्तौ, मुनयः मन्त्रशुद्धोदकपूर्णं घटं वेदिकामध्ये स्थाप्य, निद्रां जग्मुः। तदा राजा महातृष्णया पीडितः, तं आश्रमं प्रविश्य, तान् शयानान् मुनीन् न बोधयन्, तस्य घटस्य अमेयमहिमानं मन्त्रशुद्धं जलं अपिबत्। प्रबुद्धेषु मुनिषु, “कः एतत् मन्त्रशुद्धं जलं अपीतवान्?” इति पृष्ट्वा, तत्र युवनाश्वपत्नी महाबलवीर्यसम्पन्नं पुत्रं जनिष्यति इति मुनयः उक्तवन्तः। राजा श्रुत्वा, “अहं अनवधानात् अपिबम्” इति अवदत्। ततः युवनाश्वस्य उदरे गर्भः अभवत्, शनैः शनैः ववृद्ध। काले प्राप्ते, सः गर्भः दक्षिणाङ्गुष्ठेन राज्ञः उदरं भित्त्वा निष्प्रपद्यत। तेन राजा मृत्युम् उपागमत्। मुनयः च “किं नामास्य दास्यामः?” इति पप्रच्छुः। तदा देवेन्द्रः आगत्य, “मामयं धारयिष्यति” इति अवदत्। तस्मात् “माधातृ” इति नाम अभवत्। तस्य मुखे अङ्गुलिः स्थापिता, इन्द्रेण तस्मै पानं दत्तम्। सः तां सोमधारामिव अङ्गुलिं पीत्वा तस्यैव दिने शीघ्रं ववृद्ध। एतदनन्तरं माधातृः सार्वभौमः सम्राट् अभवत्, सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं भोक्तुम् अर्हत्। एतस्मिन् विषये श्लोकः—“यावदादित्यः उदेति अस्तं गच्छति च, यावच्च स्थितः, तावत् सर्वं युवनाश्वस्य माधातुः क्षेत्रम्” इति। माधातुः शतबिन्दोः कन्यां बिन्दुमतीं विवाह्य, तस्मात् त्रयः पुत्रान् अलभत—पुरुकुत्सं, अम्बरीषं, मुचुकुन्दं। तस्याः एव पञ्चाशत् कन्याः अपि अभवन्। कदाचित् सौभरिर्नाम महर्षिः, बहुषु सूक्तेषु पारङ्गतः, द्वादशवर्षाणि जलमध्यवासी आसीत्। तत्र जलमध्ये, सम्मदः नाम मत्स्यः, असाधारणप्रजननशक्तियुक्तः, महान् आसीत्।