शशादस्य पुत्रः पुरञ्जय इति नाम्ना बभूव। तस्यैव सम्बन्धेन काचिद् एव कथा प्रसिद्धा अस्ति। त्रेतायां युगे कदाचित् देवासुराणां घोरतमः संग्रामः अभवत्। तत्र देवाः अतिबलिनां दैत्यैः पराजिताः सन्तः भगवन्तं विष्णुं समर्चयन्। तदा सर्वलोकाश्रयः अनादिनिधनः नारायणः तैः देवैः तुष्टः सन् तान् उवाच— "युष्माकं यदभिलषितं तत् मया ज्ञातम्। तदर्थं किं कर्तव्यं शृणुत। शशादस्य पुत्रः पुरञ्जयः राजर्षिः क्षत्रियश्रेष्ठः ममांशेन तस्य शरीरे अवतीर्य दैत्यवधं करिष्यामि। अतः यूयं दैत्यवधाय पुरञ्जयेन सह यत्नं कुरुत।" एवं भगवतो वचः श्रुत्वा देवाः तम् अर्चयित्वा पुरञ्जयस्य समीपं गत्वा तं प्रार्थयन्— "हे क्षत्रियश्रेष्ठ, त्वया वयं प्रार्थिताः शत्रुविनाशाय तव सहायत्वं याचामः। अस्माभिः त्वत्समीपं आगतम्, अतः त्वं अस्मान् न परित्यजेत्।" इति उक्तः पुरञ्जयः प्रत्युवाच— "यदि त्रैलोक्येश्वरः शतक्रतुः इन्द्रः स्वयम् मां शत्रुभिः सह युद्धे स्कन्धे धारयेत्, तर्हि अहं भवतां सहायः स्याम्।" इति। एतत् श्रुत्वा सर्वे देवाः इन्द्रेण सह "एवं भवतु" इति अनुमेमिरे। ततः इन्द्रः वृषरूपं धारयित्वा महाबलसमन्वितः भगवत् सर्वभूताचार्यस्य तेजसा पूरितः सन् पुरञ्जयः तस्य वृषस्य ककुदि स्थितः देवासुरयुद्धे सर्वान् दैत्यान् निहत्य विजयी अभवत्। स राजा वृषस्य ककुदि स्थितः सन् दैत्यसेनां विनाश्य "ककुत्स्थ" इति ख्यातिं लब्धवान्। ककुत्स्थस्य अपि पुत्रः अनेनाः नाम्ना बभूव। पृथोः पुत्रः अनेनसः। अनेनसस्य पुत्रः विष्टराश्वः। तस्य पुत्रः चन्द्रयुवनाश्वः। चन्द्रयुवनाश्वस्य पुत्रः शावस्तः, यः शावस्तीनगरं स्थापयामास। शावस्तस्य पुत्रः बृहदश्वः। तस्य पुत्रः कुवलयाश्वः। सः विष्णोः शक्त्या समन्वितः स्वैः एकविंशतिसहस्रपुत्रैः परिवृतः, महर्षेः उडकस्य शत्रुं दुन्धुं नामासुरं हत्वा "दुन्धुमार" इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्। तस्य पुत्राः सर्वे दुन्धोः श्वासाग्निना दग्धाः विनष्टाः। केवलं त्रयः एव अवशिष्टाः— दृढाश्वः, चन्द्रः, कपिलाश्वः। वृद्धाश्वात् हर्यश्वः अभवत्। तस्मात् निकुम्भः। निकुम्भस्य पुत्रः अमिताश्वः। तस्मात् कृशाश्वः। तस्मात् प्रसैनजित्। प्रसैनजितः पुत्रः युवनाश्वः। सः पुत्राभावेन संतप्तः मुनिवृन्दस्य आश्रमे वसन्, तत्र दयालवः मुनयः पुत्रकामेष्टिं यज्ञं चक्रुः। मध्यरात्रे यज्ञे समाप्ते, मुनयः मन्त्रशुद्धं जलपूर्णं घटं वेदिकायां स्थापयित्वा निद्रां जग्मुः। तदा राजा युवनाश्वः तीव्रतृषार्तः तस्य आश्रमस्य मध्ये प्रविश्य, तान् सुप्तान् मुनीन् न बोधयित्वा, तस्मात् महात्मनः मन्त्रशुद्धस्य घटस्य जलम् अपिबत्। प्रभाते मुनयः जागृत्य पृष्टवन्तः— "कः एष मन्त्रशुद्धं जलं अपिबत्?" तत्र मुनयः उक्तवन्तः— "राज्ञः युवनाश्वस्य भार्या महाबलवीर्यसम्पन्नं पुत्रं प्रसूयते।" इति श्रुत्वा राजा अवदत्— "अहं तदज्ञानात् अपिबम्।" ततः युवनाश्वस्य उदरे गर्भः उत्पन्नः शनैः शनैः ववृद्ध। समये प्राप्ते, सः गर्भः दक्षिणाङ्गुष्ठेन राज्ञः उदरं विदार्य निर्गतः। तेन राजा मृतः। मुनयः ऊचुः— "किं नामास्य दास्यामः?" इति।