भगवान् अनन्तशरीरधारी स एव तु तद्रूपमधिष्ठाय सृष्टिं करोति, पुरुषरूपेण जगत् पालयति, रुद्ररूपेण समग्रं विश्वं धारयति; स एव सर्वं व्याप्य स्थितः। स च सृष्टेः परिपाकार्थं वह्निरूपं गृहीत्वा स्थितः, पृथिव्यात्मना लोकान् धारयन् तिष्ठति, इन्द्रादिरूपेण जगत् रक्षति, सूर्यचन्द्ररूपेण तमः प्रणुदति। स एव प्राणरूपेण कर्म करोति, आपान्नरूपेण लोकं तर्पयति, विश्वधारणाय आकाशरूपेण सर्वत्र स्थानं ददाति। स एव आत्मना सृष्टिं सृजति, रक्षकः, दिव्यपालकः, विश्वात्मा, संहर्ता च भवति; एतेषां त्रयाणाम् अव्ययः सत्त्वमस्ति। यस्मिन् लोकोऽयं प्रथमः प्रतिष्ठितः, यं स्वयम्भूः शरणं गतः, स एव सर्वभूतनिधिः, हे पृथिवि, अंशेनावतारितः, राजन्, तव पोषणाय। हे राजन्, या ते रम्या नगरी कुशस्थली, या पूर्वं स्वर्गपुरीवाभूत्, सा द्वारकानाम्ना वर्तमानास्ति; तत्र केशवस्य अंशः बलदेवो निवसति। तस्मै, राजन्, त्वमिदं कन्यां शत्रोः सुपुत्राय, यशस्विने, योग्याय दातव्या; एषा स्त्रीरत्नं तस्य समुचितं वधूभूतम्। इत्येवं पद्मयोनेनोक्तः प्रजापतिः पृथिव्यां प्राप्तः, अल्पशरीरान्, विकलान्, दुर्बलान्, अविवेकिनः, वीर्यहीनांश्च नरान् ददर्श। स कुशस्थलीं नगरीं प्राप्त्वा, तां परिवर्तितां दृष्ट्वा, स राजा स्वकन्यां, या हिमशिलासमानस्तनी, शीरायुधाय दत्तवान्। तां दीर्घां दृष्ट्वा तालकेतुः हलाग्रस्पर्शेन ताम् सामान्यरूपां कृतवान्। ततः शीरायुधः सम्यक् रैवतराजस्य पुत्र्या रेवत्याः विवाहं चकार; कन्यादानं कृत्वा स संयमी राजा हेमालयं तपश्चर्यां कर्तुं गतः। एवं श्रीपराशर उवाच—यदा ककुद्मी रैवत ब्रह्मलोके न प्रत्यागतः तदा कुशस्थली पुरी, या धर्मिष्ठजनैः कीर्तिता, तामसीयैः राक्षसैः विनष्टा। राक्षसभीत्या तस्य शतं भ्रातरः सर्वदिक् प्रविच्छिन्नाः। तेषां सन्ततयः सर्वेषु देशेषु क्षत्रिया अभवन्। वृष्टात् वार्ष्टकक्षत्रियवंशः प्रवर्तितः। नाभागस्य पुत्रो नाभागसंत्रः, तस्य पुत्रोऽम्बरिषः, तस्य पुत्रो विरूपः, तस्मात् पृषदश्वः, ततः रथीतरः। अत्रोक्तं श्लोकः—एते क्षत्रियवंशजाः, अङ्गिरसः स्मृताः; रथीतराणां द्विजश्रेष्ठाः क्षत्रियधर्मं स्वीकृतवन्तः। मनोरपि क्षुधितस्य नासिकात् पुत्रोऽक्ष्वाकुः जातः। तस्य त्रयः प्रमुखपुत्राः—विकुक्षिः, निमिः, दण्डश्च। तस्य पञ्चाशत् पुत्राः शाकुनिप्रमुखाः उत्तरदेशपालकाः अभवन्; अष्टचत्वारिंशत् पुत्राः दक्षिणाप्रदेशस्य नृपतयः। इक्ष्वाकुः पितृश्राद्धं कृत्वा विकुक्षिं आज्ञापयत्—"श्राद्धार्थं मांसं आनय।" स आज्ञां श्रुत्वा धनुः गृहित्वा वनं प्रविश्य बहून् मृगान् हत्वा, क्षुधार्तः, क्लान्तः, शशकं केवलं भुक्त्वा, तस्य मांसं पितरं प्रति न्यवेदयत्। वसिष्ठः कुलगुरुः तस्य शुद्धिं कर्तुं प्रेषितः, किन्तु स उवाच—"एतन्मांसं तव पापपुत्रेण दूषितम्, स शशकं भुक्त्वा, अतः अशुद्धम्।" इत्युक्त्वा तं विकुक्षिं "शशादः" इति नाम्ना विख्यातम् अकार्षीत्, पितृणा परित्यक्तश्च। पितरि दिवं गते, स सर्वां पृथिवीं धर्मेण शशास। शशादस्य पुत्रः पुरञ्जयः अभवत्। तस्यापि कथा श्रूयते। त्रेतायां युगे देवासुराणां घोरः संग्रामः अभूत्। तत्र सुराः प्रबलैः दैत्यैः पराजिताः, ते भगवन्तं विष्णुं शरणं ययुः। नारायणः, सर्वलोकाश्रयः, अनाद्यन्तः, तैः तुष्टः, उवाच—"वांछितं कार्यं जानामि, तदर्थं शृणुत। शशादपुत्रः पुरञ्जयः, राजर्षिः, क्षत्रियश्रेष्ठः, ममांशेन तस्य शरीरे अवतीर्य, दैत्यान् हनिष्यामि; अतः यूयं तेन सह दैत्यवधाय योजयध्वम्।" इति श्रुत्वा, देवाः विष्णवे प्रणम्य, पुरञ्जयं गत्वा, तं वचः प्रोचुः—"हे क्षत्रियश्रेष्ठ, त्वया प्रार्थिताः वयं, शत्रुवधाय ते सहाय्यं याचामः; त्वत्समीपं प्राप्ताः स्म, न त्वं अस्मान् निराकुर्याः।" इत्युक्तं श्रुत्वा, पुरञ्जयः प्रत्युवाच—"यदि त्रैलोक्येश्वरः शतक्रतुः इन्द्रः मां स्वस्कन्धे समरे शत्रूणां प्रति धारयेत्, तर्हि अहं भवतां सहायकः स्याम्।" एवं श्रीविष्णुपुराणे चतुर्थे भागे, सृष्ट्याद्युत्पत्तिप्रकरणं, रैवतवंशवर्णनं, इक्ष्वाकुवंशप्रसंगः, श्राद्धकथाः, पुरञ्जयस्य देवासुरसंग्रामे विष्ण्वंशावतरणकथनं च सम्यक् प्रवृत्तम्।