पृथिव्यां अष्टाविंशः मन्वन्तरः चतुर्वर्णानि युगानि यथाक्रमं अतीत्य समाप्त्याभिमुखः अभवत्। कलियुगस्य समीप्यं तु प्राप्तम्। तत्र, तत्काले, राज्ञः कन्या—कन्यायाम् रत्नरूपा—तया तु योग्याय इच्छिताय च पुरुषाय केवलं तया दातव्या इति उपदेशः कृतः। राज्ञः पुत्राः, मित्राणि, पत्न्यः, मन्त्रिणः, सेवकाः, बान्धवाः, सेनाः, निधयः च सर्वे कालेन पूर्णतः लीनाः। ततः पुनः भयेन ग्रस्तः राजा भगवत्पादे नमस्कृत्य तं पप्रच्छ। "भगवन्, अस्मिन स्थितौ कस्य न कन्या दातव्या?" इति। तदा कमलजः लोकगुरुः शिरः नमयन्, अञ्जलिं कृत्वा, उवाच। ब्रह्मा अभ्यधात्—"अजस्य सर्वकारणस्य आदिः, मध्यं, अन्तः वा न ज्ञायते; न तस्य स्वरूपं, न परमधर्मः, न परमात्मा ज्ञानं अस्ति।" "क्षणाः, मुहूर्ताः, कालः च तस्य महिम्नः विकारस्य कारणं न भवन्ति; स जन्मरहितः, मृत्युरहितः, एकरूपः, नामरूपवर्जितः, नित्यः च। तस्य प्रसादात् अहं अच्युतरूपः सृष्टिं करोमि, तस्य कोपात् रुद्रः संहारकारणः भवति; मध्यभागे तस्मात् पुरुषः परमात् भिन्नः।" "स तद्रूपं धृत्वा सृजति; पुरुषरूपेण स्थितिं करोति; रुद्ररूपेण जगत् धारयति; अनन्तरूपः सर्वं व्याप्य तिष्ठति। पक्वार्थं अग्निरूपः भवति; भूमिरूपात्मना लोकान् धारयति; इन्द्रादिरूपेण जगत् रक्षति; सूर्यचन्द्ररूपेण तमः नुदति।" "प्राणरूपेण प्रवर्तते; आपः अन्नरूपेण लोकं तर्पयति; आकाशरूपेण सर्वे स्थानं ददाति; स स्वयमेव सृष्टिं सृजति, रक्षकः, दिव्यपालकः, जगत्स्वात्मा, संहारकर्ता च, त्रयाणां अपि अक्षरं तत्त्वम्।" "यस्मिन् जगत् प्रथमं स्थितम्; यस्मिन् स्वयम्भूः शरणं गतः; स, हे पृथिवि, सर्वभूतप्रभवः, अंशेन अवतरितः, हे राजन्, तव पालनाय।" "हे राजन्, तव रम्या नगरी कुशस्थली, पूर्वं अमरावतीव, अद्य द्वारकानाम्ना अस्ति; तत्र केशवस्य अंशः बलदेवः तिष्ठति। तस्मै, हे राजन्, तव कन्यां शत्रोः पुत्राय, प्रशंसनीयाय, योग्याय पत्नीत्वेन दातव्या; सा स्त्रीरत्नं तस्य योग्यं।" श्रीपराशरः उवाच—एवं कमलजेन उक्तः प्रजापतिः पृथिवीं प्राप्त्वा, तत्र अल्पशरीराण्, विकृताङ्गान्, अल्पबलान्, विवेकविरहितान्, वीर्यहीनान् च मानवान् दृष्ट्वा। कुशस्थलीं नगरीं प्राप्त्वा, तां परिवर्तितां दृष्ट्वा, राजा स्वकन्यां—या शृङ्गमणिसमानकुचां—शीरायुधाय दत्तवान्। तां दीर्घकायां दृष्ट्वा तालकेतुः हलाग्रेण स्पृष्ट्वा, तत्क्षणात् सा सामान्यरूपा अभवत्। शीरायुधः तदा रेवतिं, रैवतस्य कन्यां, विधिवत् परिणयम् अकरोत्; कन्यां दत्त्वा, संयतात्मा राजा हेमालयं तपस्यै जगाम्। श्रीपराशरः पुनरुवाच—यदा ककुद्मी रैवतः ब्रह्मलोके स्थितः, तदा कुशस्थली नगरी, धर्मिष्ठजनसमाख्या, तामसवर्गीयैः राक्षसैः विनष्टा अभवत्। राक्षसभीत्या तस्य शतभ्रातृणः सर्वदिशः व्यसृताः। तेषां वंशजाः सर्वत्र क्षत्रियाः अभवन्। वृष्टात् वार्ष्टकक्षत्रियवंशः उत्पन्नः। नाभागस्य पुत्रः नाभागसंत्रः। तस्य पुत्रः अम्बरीषः। अम्बरीषस्य पुत्रः विरूपः। विरूपात् पृषदश्वः। ततः रथीतरः। अत्र श्लोकः—ते क्षत्रियवंशजाः अंगिरसः अपि स्मृताः; रथीतराणां मध्ये द्विजातयः क्षत्रियत्वं स्वीकृत्य श्रेष्ठाः। मनुर्भोजनार्थं क्षुधितः, तस्य नासिकात् इक्ष्वाकुः पुत्रः अभवत्। तस्य त्रीन् प्रमुखपुत्रान्—विकुक्षिं, निमिं, दण्डं। पञ्चाशत् पुत्राः शाकुनिप्रमुखाः उत्तरदेशस्य रक्षकाः अभवन्। अष्टचत्वारिंशत् पुत्राः दक्षिणदेशस्य राजानः अभवन्। इक्ष्वाकुः पितृश्राद्धं कृत्वा विकुक्षिं आज्ञापयत्—"श्राद्धाय मांसं आनय।" स आज्ञां स्वीकृत्य धनुः गृहीत्वा वनं गत्वा बहून् पशून् हत्वा, श्रान्तः, अतिशयेन क्षुधितः, क्लिष्टः च, शशं एकम् उपभुक्त्वा, तस्य मांसं पितरं दत्तवान्। इक्ष्वाकुवंशस्य गुरुर्वसिष्ठः तद् शुद्धिकरणं कर्तुं नियुक्तः, स उवाच—"एतत् मांसं तव दुश्चरित्रपुत्रेण दूषितम्; स शशं उपभुक्तवान्, तस्मात् अशुद्धम्।" तदा आचार्यस्य उक्त्वा, विकुक्षिः 'शशाद' इति नाम प्राप्तवान्, पित्रा परित्यक्तः। पितुः निधनात् अनन्तरं स पृथिवीं धर्मेण शासितवान्।