कृशाश्वात् शताश्वमेधयाजिनः सोमदत्तो अभवत्। तस्य पुत्रः जनमेजयः, तस्मात् सुमतिः अभवत्। एते वै वैशालीपतयः कीर्त्यन्ते। अत्रैव श्लोकः अपि गायते— तृणबिन्दोः प्रसादेन सर्वे वैशालीपतयः दीर्घायुषः महात्मानः बलवन्तः धर्मिष्ठाश्चासन्। शर्यातेश्च सुकन्या नाम कन्या जाता, यां च्यवनः पत्नीत्वे उपयेमे। शर्यातेश्चानर्तः धर्मात्मा पुत्रः अभवत्। आनर्तस्य अपि पुत्रः रेवतः, स आनर्तदेशं कुशस्थलीनगरे अधिवसन् अपालयत्। रेवतस्य पुत्रः रैवतः, ककुद्मिनामापि, शताधिकानां भ्रातॄणां ज्येष्ठः धर्मात्मा चासीत्। तस्य कन्या रेवती नाम जाता। स राजा रैवतः तां कन्यां गृहीत्वा ब्रह्मलोकं ययौ, भगवन्तं पद्मजं पृष्टुम्— "कस्मै योग्याय दायादाय एषा कन्या दीया?" इति। तस्मिन्नेव काले ब्रह्मणः समीपे गन्धर्वौ हाहाहूहू नाम्नौ दिव्यं 'अतीतान' नाम गानं जगतुस्तौ। तस्य गानस्य श्रवणकाले, यद्यपि बहूनि युगानि व्यतीतानि, रैवतस्तु क्षणमात्रमिव तद् मेने। गानान्ते रैवतः भगवन्तं पद्मजनं प्रणम्य कन्यायाः योग्यं वरं पप्रच्छ। तदा भगवाँस तम् अपृच्छत्— "ये त्वया काम्यन्ते, तेषां कः तव मन्यते?" पुनः रैवतः भगवन्तं प्रणम्य ये ये वराः तस्य मनसि सन्ति, तान् निवेद्य पप्रच्छ— "एतेषां मध्ये भगवन् कं त्वं अनुमन्यसे, यस्मै कन्यां ददामि?" तदा भगवाँस पद्मजः मन्दं शिरसा नमयन् स्मयमानः उवाच— "ये त्वया काम्यन्ते, तेषां पुत्रपौत्राः अपि पृथिव्यां न सन्ति। गन्धर्वगीतस्य श्रवणकाले बहूनि युगानि अतीतानि। पृथिव्यां अष्टाविंशतितमे मन्वन्तरे चतुर्वर्ण्यं युगचक्रम् अत्यवर्तत। कलियुगं समीपमस्ति। एषा कन्येति तव यथेष्टं योग्याय दातव्या। तव सर्वे पुत्राः, सुहृदः, पत्न्यः, मन्त्रिणः, दासाः, ज्ञातयः, सैन्यं, वित्तं च सर्वं कालक्रमेण नष्टम्।" एवं श्रुत्वा राजा भीतमानसः पुनरपि भगवन्तं प्रणम्य पप्रच्छ— "भगवन्, अस्मिन्नवस्थायां कस्य न दातव्या?" तदा भगवाँस पद्मजः लोकगुरुः शिरसा नम्रः सञ्जलिः उवाच— "न वयं तस्याजस्य, सर्वकारणस्य, सर्वात्मनः, आद्यन्तमध्यम् जानिमः; न च तत्त्वं, परं स्वरूपं, परमात्मनो वाऽपि।" "क्षणमात्रादिसमयः तस्य विभूतेः विकारहेतोर्न भवति; स जन्ममृत्युविनिर्मुक्तः, एकरूपः, नामरूपवर्जितः, नित्यः। यस्य प्रसादात् अहं अच्युतस्वरूपः सृष्टिं करोमि, संहारहेतोः रुद्रः सञ्जायते; मध्ये पुरुषः, परमात्तोऽन्यः। स एव रूपमास्थाय सृजति, पुरुषरूपेण स्थितिं करोति, रुद्ररूपेण जगद् धारयति; स अनन्तवपुः सर्वमावृत्य स्थितः।" "पाकार्थं वह्निरूपः, भूः आत्मरूपः, इन्द्रादिरूपेण रक्षिता, सूर्यचन्द्ररूपेण तमो नाशयति। प्राणरूपेण जीवति, आपः अन्नरूपेण तर्पयति, आकाशरूपेण व्याप्य स्थितः। स एव स्वत एव सृष्टिकर्ता, पालकः, संहारकर्ता, अविनाशी च। यस्मिनिदं जगत् प्रतिष्ठितम्, यं स्वयम्भूः शरणं गतः, स एव अंशेन पृथिव्यां अवतीर्णः तव पोषणाय।" "हे राजन्, तव या कुशस्थली पुरी पूर्वं अमरावतीसमा आसीत्, सा इदानीं द्वारका जाता; तत्र केशवस्यांशः बलदेवः निवसति। तस्मै, सतां स्तुत्याय, रिपोः पुत्राय, एषा कन्या दीयताम्; एषा स्त्रीरत्नं तस्य योग्यं।" इति पद्मजनोक्तं श्रुत्वा, नराधिपः पृथिव्यां प्रत्यागत्य, तत्र मानवान् दृष्टवान्— ते लघुका, विकलाङ्गाः, दुर्बलाः, विवेकविरहिताः, शौर्यहीनाश्च। स राजा कुशस्थलीं प्राप्त्वा तां परिवर्तितां दृष्ट्वा, कन्यां हिमगिरीन्द्रकुम्भस्तनां शीरायुधाय ददौ। तस्याः दीर्घकायत्वं दृष्ट्वा तालकेतुः हलाग्रस्पर्शेन तां सम्स्पृश्य, सा तत्क्षणात् सामान्यस्त्रीरूपा जाता।