श्रीपराशर उवाच— तदा देवाः भगवन्तं विष्णुम् अत्यन्तभक्त्या स्तुत्वा प्रार्थयन्ते स्म। हे विष्णो, तव या जागरिता शान्ता निष्कलुषा निष्पापाऽऋषिरूपिणी मूर्तिः, तस्मै नमः। या च तव पद्मनाभ नयनस्य मूर्तिः कल्पान्ते सर्वभूतावृतान् ग्रसति, तस्मै कालात्मने नमः। येन रूपेण देवदानवाः समं ग्रसित्वा रुद्रात्मा नृत्यति, तस्मै तस्मिन्मूर्तये नमः। हे जनार्दन, तव या पुरुषात्मिका मूर्तिः रजःप्रवृत्त्या सर्वकर्मकर्ता, तस्मै नमः। हे विष्णो, तव या सर्वगत तामसी मूर्तिः अष्टाविंशतिरूपसंयुक्ता, मार्गात् बहिर्विचरन्ती पशूनामात्मा, तस्मै नमः। यः प्रधानात्मा यज्ञाङ्गरूपः, जगत्कारणं वृक्षादीनां विभागकर्ता, तस्मै नमः। सर्वात्मने, यः सर्वस्य—पशुमानुषदैवतदिव्याखिलस्य, आकाशशब्दादेः च—मूलं रूपम्, तस्मै नमः। कारणानां कारणभूते, तस्मिन्प्रथमात्मनि, यः प्रकृतिबुद्ध्यादिभ्यः परः, सर्वोपमातीतः, तस्मै नमः। हे प्रभो, तव या शुद्धा परमशुद्धा मूर्तिः, योगिभिः दृश्यते, या श्वेतत्वदीर्घत्वघनत्वादिगुणरहिताऽनिर्वाच्या, तस्मै नमः। तस्मै ब्रह्मस्वरूपिणेऽजायाऽक्षयात्मने, यः सर्वदेहेषु, स्वदेहेषु, सर्वभूतेषु व्याप्य स्थितः, यस्मात् अन्यत् किमपि नास्ति, तस्मै नमः। वासुदेवाय निर्मलाय, अक्षरमूलबीजाय, यस्येदं विश्वरूपं, अजं शाश्वतम्, परमेधिष्ठितं, तस्मै नमः। एवं स्तोत्रसमाप्तौ, ते देवा हरिं परमेश्वरं ददृशुः, स शङ्खचक्रगदाधरः, गरुडारूढः, देवानां देवो बभूव। तं समुपेत्य, सर्वे देवाः प्रणिपत्य, 'भगवन्, दैत्यान्नः पालय; शरणागतान् अस्मान् रक्ष' इत्युक्त्वा याचन्त। 'त्रैलोक्यं यज्ञभागांश्च ह्रदप्रमुखैर्दैत्यैः हृतानि; ब्रह्मणोऽपि शासनं लङ्घितम्, भगवन्।' 'वयं च तेऽमुष्मिन्श्च सर्वे तवांशाः, तथापि अविद्यावशात् भेदबुद्ध्या जगद् विभक्तमिव पश्यामः।' 'वयम् आत्मधर्मनिष्ठाः, वेदमार्गानुगाः, तपस्विनः, तान् रिपून् हन्तुं न शक्नुमः।' 'अनन्त, उपायं दातुमर्हसि येन तान् असुरान् नाशयितुं शक्नुमः।' एवं श्रुत्वा, भगवान् विष्णुः स्वदेहात् मायामोहं सृष्ट्वा तान् ददौ; ततः स देवश्रेष्ठान् उवाच— 'एषा माया सर्वान् दैत्याञ् मोहयिष्यति; ते वेदमार्गात् अपसृत्य नाशयोग्याः भविष्यन्ति।' 'यावत् रक्षणकार्ये स्थितोऽहं, तावत् ये केचन विघ्नजन्तवो—देवा दैत्यादयः—ब्रह्मशासनलङ्घिनः, ते नाश्याः।' 'अतः, मा भैष्ट; एषा मायामोहः पुरतः स्थितः; स्वतन्त्र्यया तस्याः प्रयोजनाय गच्छतु, हे देवाः।' एवं भगवतः वचः श्रुत्वा, देवा तम् प्रणम्य तद्वत् निर्जग्मुः; तया मायया सह ते महाऽसुरस्थानं ययुः। श्रीपराशर उवाच— ततः मैत्रेय, सा मायामोहा नर्मदातटस्थे तपः कुर्वतः महाऽसुरान् दृष्ट्वा, नग्ना मुण्डिता शिखिपिच्छवसनधारिणी सान्त्वनमधुरैः वाक्यैः तान् अब्रवीत्— 'हे दैत्येश्वराः, किमर्थं तपस्यथ? किमिह वा परत्र फलं इच्छथ?' ततो दैत्याः प्राहुः— 'वयं महाबुद्धयः, परलोकसाधनायैतत् तपः कुर्मः; अथ किमपि वक्तुमिच्छसि चेत्, वद।' सा पुनरुवाच— 'यदि मोक्षकामाः, मम वचनानि अनुयान्तु; एष धर्मो मोक्षद्वारः, युष्माभिः योग्यः।' 'एष धर्मो मोक्ष्यः, न किञ्चिद् अतः परम्; इहैव स्वर्गं वा मोक्षं वा लभध्वम्। सर्वे यूयं महाबलाः, धर्माय योग्याः।' एवं तर्कयुक्तैः बहुविधैः वाक्यैः, सा मायामोहा दैत्याञ् वेदमार्गात् अपासरत्। 'एष धर्मः, स अधर्मः; एष सत्यम्, तत् असत्यम्' इति; 'मोक्षमार्गोऽयं नास्ति, मा मोक्षं पृच्छथ' इति च। 'एष परमार्थः, न परमार्थः; एष क्रिया, न क्रिया—इति सर्वम् अस्पष्टम्; नग्नानां धर्मोऽन्यः, बहुवसनिनां धर्मोऽन्यः।' एवं विचित्रयुक्तिभिः, सा मायामोहा दैत्याः स्वधर्मं परित्याजयामास। यतो हि सा मायामोहा महाधर्मं प्रावर्तयत्, ततो दैत्याः तं धर्मम् अङ्गीकृत्य तदनुगाः अभवन्। मायामोहवशात् तैः दैत्यैः त्रैवेदिकधर्मः परित्यक्तः; अहम् अपि तद्वत् अभवम्, अपराः तैः बोधिताः। तैः, तैश्चान्यैः, पुनस्तैः अपरैः, अल्पेनैव कालेन बहवो दैत्याः त्रैवेदिकमार्गं परित्यज्य तस्मिन्धर्मे प्रवृत्ताः। पुनः, रक्ताम्बरधारिणी सा मायामोहा, अजिता, अन्यान् असुरान् उपगम्य, मृदुस्निग्धमधुरैः वाक्यैः तान् अभाषत। 'यदि स्वर्गकामाः, अथवा मोक्षकामाः, तर्हि पशुबन्धाद्यधर्माणां पर्याप्तिः; शृणुत।' 'एतद् सर्वं विज्ञानमात्रमेव; मम वचांसि शृणुत, यथा विद्वद्भिः उक्तानि।' 'इदं विश्वं मूलरहितं, मिथ्याज्ञानमोहपरायणम्; रागादिदोषैः दूषितं संसारभयपतितम्।' एवं 'बोधत, उत्तिष्ठत, एवं विज्ञातव्यं' इत्यादि प्रचारयन्ती, सा मायामोहा दैत्यान् अजन्मधर्मपरित्यागाय प्रेरयामास। इति श्रीविष्णुपुराणे तृतीयस्कन्धे सप्तदशोक्तमाहात्म्ये च मायामोहवृत्तान्तः संप्रकाशितः।