भूमिः, आपः, अग्निः, वायुः, आकाशः—एते तव रूपाणि। तव च अन्तःकरणं, प्रकृतिः, तस्मात् परं परमात्मा च अस्ति। हे सर्वभूतात्मन्, तव एका मूर्तिः साकारः च असाकारः च अस्ति। भगवन्, तव या मूर्तिः आदौ विश्वहिताय नाभिकमलात् उत्पन्ना, तस्मै ब्रह्मरूपाय नमः। यथा त्वं इन्द्ररूपेण, सूर्यरूपेण, रुद्ररूपेण, वसुरूपेण, अश्विनरूपेण, मरुतरूपेण, सोमरूपेण च प्रकटितः, तथा वयं अपि; तस्मै दिव्यात्मने नमः। हे गोविन्द, तव या मूर्तिः कपटयुक्ता, अज्ञानयुक्ता, धैर्यशमविहीना, तस्मै दैत्यरूपाय नमः। या तव मूर्तिः यत्र ज्ञानं न प्रबलं, इन्द्रियाणि मन्दानि, शब्दादिलोलुपा, तस्मै यक्षरूपाय नमः। हे परमपुरुष, तव या मूर्तिः भीषणा, क्रूरा, कृष्णा, मायामयी, रात्रिचररूपा, तस्मै नमः। हे जनार्दन, या तव मूर्तिः स्वर्गस्थिता, धर्मनिवासः, पुण्यफलप्रदा, तस्मै धर्मरूपाय नमः। या तव सिद्धरूपा, प्रायः प्रमुदिता, अनासक्ता, यत्रेच्छया विचरन्ती, तस्मै सिद्धरूपाय नमः। हे हरि, या तव मूर्तिः अत्यन्तधैर्ययुक्ता, उग्राः, भोगपूर्णा, द्विजिह्वा, तस्मै नागरूपाय नमः। हे विष्णो, या तव मूर्तिः जागृता, शान्ता, निर्दोषा, पापरहिताः, ऋषिरूपा, तस्मै नमः। हे पद्मनाभ, यया तव मूर्तिः कल्पान्ते सर्वाणि आवृतानि भूतानि ग्रसति, तस्मै कालरूपाय नमः। तस्मै रुद्रात्मने नमः, यः सर्वाणि भूतानि, देवादीन् अपि, भक्षयित्वा अन्ते तस्मिंस्तथा नृत्यति। हे जनार्दन, तव या मूर्तिः मनुष्यात्मा, रजसः प्रवृत्त्या सर्वकर्मणां कर्ता, तस्मै नमः। हे सर्वव्यापिन्, तव या मूर्तिः तमसि, अष्टाविंशतिरूपयुक्ता, मार्गबाह्या, पश्वात्मा, तस्मै नमः। तस्मै प्रधानात्मने नमः, यः यज्ञाङ्गरूपः, लोकसिद्धिसाधनम्, वृक्षादिविभागकर्ता। तस्मै विश्वात्मने नमः, यः सर्वस्य—पशूनां, मनुष्याणां, देवतानां, आकाशस्य, शब्दस्यादेः—उत्पत्तिरूपः। तस्मै कारणकारणाय, आद्यरूपाय, यः सर्वातीतः, प्रकृतिबुद्ध्यादिभ्यः भिन्नः, अन्येन तुलनीयः नास्ति, नमः। हे भगवन्, तव या मूर्तिः शुद्धा, परमशुद्धा, यत् उत्तमर्षिभिः दृष्टा, या गुणातीताः, वर्णदीर्घगौरवादिभिर्युक्ता नास्ति, तस्मै नमः। तस्मै ब्रह्मस्वरूपाय नमः, यः अजः, अव्ययः, यः अस्माकं देहे, अन्येषां देहे, सर्वेषु भूतेषु व्याप्य अस्ति, यस्य व्यतिरिक्तं किमपि नास्ति। वासुदेवाय, निर्मलाय, अव्ययाय, सर्वबीजारूपाय, यस्य रूपं विश्वं, अजं, नित्यं, परमपदयुक्तं, नमः। एवं स्तोत्रसमाप्तौ, देवाः परमं हरिं ददृशुः—शङ्खचक्रगदाधरं, गरुडारूढं, देवदेवम्। सर्वे देवाः प्रणम्य, तम् संबोधयन्ति—"भगवन्, अनुग्रहं कुरु! दैत्येभ्यः रक्षस्व; शरणागताः स्मः।" "त्रैलोक्यं यज्ञभागः च दैत्यैः ह्रदप्रमुखैः हृतम्। ब्रह्मणः आज्ञा अपि लङ्घिता, हे परमेश्वर!" "यद्यपि सर्वे वयं च ते च तव अंशाः, हे सर्वभूतनाथ, तथापि अज्ञानभेदेन जगत् विभक्तम् इव दृश्यते।" "स्वधर्मनिष्ठाः, वेदमार्गानुगाः, तपोयुक्ताः वयं तान् शत्रून् हन्तुं न शक्नुमः।" "हे अनन्त, उपायं प्रददातुम् अर्हसि, येन वयं असुरान् नष्टुम् शक्नुमः।" एवं उक्तः, श्रीभगवान् स्वदेहात् मायामोहं उत्पाद्य तान् दत्तवान्; ततः विष्णुः श्रेष्ठान् देवान् संबोधितवान्—"अयं मायामोहः सर्वान् दैत्यान् विमोहयिष्यति; ततः वेदमार्गात् बहिष्कृताः, विनाशयोग्याः भविष्यन्ति।" "यावत् अहं रक्षणकार्ये स्थितः, तावत् ये सर्वे विघ्नाः—देवाः, दैत्याः, अन्ये—ब्रह्मणः आज्ञा उल्लङ्घयन्ति, ते विनाशयोग्याः।" "तस्मात् न भयं कुरुत; अयं मायामोहः भवतः पुरतः स्थितः। तं स्वेच्छया, हिताय, विसृज्यताम्, हे देवाः।" एवं उक्त्वा, देवाः तम् प्रणम्य यथागतं निर्जग्मुः; मायामोहः तैः सह दैत्यस्थानं यत्र महादैत्याः, अगच्छत्। ततः पराशरः उवाच—"मैत्रेय, मायामोहः तत्र गत्वा, नर्मदातीरस्थे, तपस्यन्विते महादैत्ये ददर्श।" ततः नग्नः, मुण्डः, मयूरपिच्छधारी, मायामोहः सौम्यवचनैः दैत्यान् उवाच। "हे दैत्येश्वराः, किं कारणं तपः कुर्वथ? अस्मिन् लोके वा परत्र वा तपःफलम् इच्छथ?" "वयं महाबुद्धयः, परलोकफलप्राप्त्यर्थं तपः कुर्वः। अथवा अन्यत् किमपि वक्तुम् इच्छथ?" "यदि मोक्षम् इच्छथ, मम वचनं अनुयात; अयं धर्मः मोक्षद्वारः, युष्माकं योग्यः।" "अयं धर्मः मोक्षार्थः; तस्मात् अन्यः श्रेष्ठः नास्ति। स्थाने एव स्वर्गं वा मोक्षं वा प्राप्स्यथ। सर्वे बलिनः, अयं धर्मः योग्यः।" एवं तर्कबलसम्बद्धैः बहुवाक्यैः, मायामोहः दैत्यान् वेदमार्गात् अपानयत्। "एष धर्मः, सः अधर्मः; एतत् सत्यम्, तत् असत्यम्—इति उक्तम्। किन्तु मोक्षाय, अयं मार्गः नास्ति; न मोक्षम् अनेन मार्गेण अन्वेष्टव्यम्।" एवं स्नेहपूर्णया, श्रद्धया, भगवद्भक्त्या च, संकृतेन कथा समाप्ता।