सागरः राजाः धर्मनियमान् विवेचनाय आचार्यं पप्रच्छ। तदा भगवतः पराशरस्य वचनं श्रुत्वा, सागरस्य प्रश्नानुसारं महर्षिः औरवः तस्य उत्तमार्थं प्रतिपादितवान्। गृहस्थः, विवाहस्य योग्यतां चिन्तयन्, तस्य पत्न्याः चयनाय निम्नलक्षणानि विवेचनं कर्तव्यम्—यस्य जंघाः रोमशाः, गुल्फौ अतीव उन्नतौ, कपोलौ शून्यौ, हासः अतीव अधिकः; तथा कस्य त्वचा अतीव कठिना, अक्षिणी कपोतवर्णे, हस्तपादौ स्थूलौ; कस्याः कदाचित् अतीव लघ्वी वा दीर्घा, भ्रूः संयुक्ता, दन्ताः अतीव पृथग्, मुखं विकृतम्—तादृशीं न विवाहयेत्। धर्मज्ञः, मातृपक्षे पञ्चमात्, पितृपक्षे सप्तमात् पीढ्याः कन्यायाः विवाहं विधिवत् कुर्यात्। अष्टविधा विवाहाः ब्राह्म, दैव, आर्ष, प्राजापत्य, आसुर, गान्धर्व, राक्षस, पैशाचः इति प्रसिद्धाः। तेषु, यः स्वकुलाय महर्षिभिः निर्दिष्टः विवाहः, तमेव गृहस्थः स्वीकुर्यात्, अन्यान् परित्यज्य। धर्मानुसारिणीं पत्न्यं लब्ध्वा, गृह्यस्थाश्रमं सम्यक् गुप्तं प्रविशेत्; तस्य संगमः महाफलप्रदः स्यात्। एवं महर्षिः औरवः सागराय धर्मानुशासनं दत्तवान्, यथा सः उत्तमाचरणं पृच्छति स्म। पराशरः मaitreyaं प्रति उक्तवान्—एतत् सर्वं तुभ्यं विस्तरेण उक्तं, धर्मस्य परमं स्वरूपम्। यः तदनुसरति, सः उत्तमत्वं प्राप्नोति। मैत्रेयः पुनः पप्रच्छ—षड्बहिष्कृतसंप्रदायाः, उदाक्यादयः, तेषां व्यवहारं मया ज्ञातम्; नाग्राणां विषये ज्ञातुमिच्छामि। कः नाग्रः? किम् तस्य आचरितम्? कथं पुरुषः नाग्रशब्दं लभते? तत्त्वं ब्रूहि। पराशरः उत्तरं दत्तवान्—यः मोहात् ऋग्यजुःसामवेदानां विधिं त्यजति, त्रिवर्ण्यः अपि, सः नाग्रः इति कथ्यते, पापात्मा च। त्रिवेदाः सर्ववर्णानां रक्षार्थम्; तेषां त्यागे, नाग्रत्वं निःसन्देहं स्यात्। अन्यं वृत्तान्तं शृणु, यं वसिष्ठः महर्षिः भीष्माय उक्तवान्; अहं अपि तद् श्रुतवान्, यथा त्वं पप्रच्छ। कदाचित्, सुरासुरयुद्धे, हिरादस्य नेतृत्वे दैत्यैः देवाः पराजिताः। देवाः क्षीरसागरस्य उत्तरतीरे तपः कृतवन्तः, विष्णुं पूजार्थं, तत्र स्तोत्रम् उदाहरन्। तदा, भगवतः वचनानि श्रविष्यामः, यैः विष्णुः प्रसन्नः स्यात्। सर्वभूतानि यस्मात् उत्पद्यन्ते, यस्मिन् लीयन्ते—सः परमेश्वरः कस्य स्तुत्यः? यद्यपि बलं मोहाद् नष्टम्, मोक्षकामाः तव गुणानुसारं स्तोतुम् इच्छामः। त्वं भूमिः, आपः, अग्निः, वायुः, आकाशः; अन्तःकरणं, प्रकृतिः, परमात्मा च। हे सर्वभूतात्मन्, तव एकरूपं व्यक्ताव्यक्तमयं। हे प्रभो, तव तद्रूपं, यत् प्रथमं नाभिकमलात् प्रादुर्भूतं जगदर्थम्, ब्रह्मरूपं, तस्मै नमः। त्वमिन्द्रः, सूर्यः, रुद्रः, वसवः, अश्विनौ, मरुतः, सोमः, अन्ये च; तस्मै दिव्यात्मने नमः। हे गोविन्द, तव तद्रूपं, यत् मायावद्, अज्ञानमयम्, धैर्यविरहितम्, असंयतं—दैत्यरूपं, तस्मै नमः। यत्र ज्ञानं न प्रभूतम्, इन्द्रियाणि मन्दानि, शब्दादिषु लोभः—यक्षरूपं, तस्मै नमः। यत् भीषणं, क्रूरं, कृष्णं, मायामयं, निशाचररूपं—तस्मै नमः। यत् स्वर्गे स्थितम्, धर्मस्थानम्, पुण्यफलकम्—धर्मरूपं, तस्मै नमः। सिद्धरूपं, यत् आनन्दमयम्, आसक्तिहीनम्, स्वेच्छया विचरन्तम्—तस्मै नमः। हे हरि, यत् अतीव धैर्ययुक्तम्, उग्रं, भोगमयम्, द्विजिह्वम्—नागरूपं, तस्मै नमः। हे विष्णो, यत् जागृत्, शान्तम्, दोषरहितम्, पापवर्जितम्, ऋषिरूपम्—तस्मै नमः। हे पद्मनाभ, यत् कल्पान्ते सर्वभूतानि ग्रसति—कालरूपं, तस्मै नमः। रुद्रात्मने, यः सर्वभूतान् देवादीन् समानीकृत्य ग्रसति, अन्ते तत्र नृत्यति—तस्मै नमः। हे जनार्दन, यत् पुरुषात्मरूपं, रजसः प्रवृत्त्या सर्वकर्मणां कर्ता—तस्मै नमः। हे व्यापक, तमोमयं, अष्टाविंशति-रूपसंयुक्तं, मार्गात् बहिः विचरन्तं, पश्वात्मरूपं—तस्मै नमः। यत् यज्ञाङ्गरूपं, विश्वसाधनं, वृक्षादीनां विभागकं—तस्मै नमः। विश्वात्मने, यत् सर्वोत्पत्तिरूपं—पशु, मानव, देव, आकाश, शब्दादि—तस्मै नमः। कारणकारणाय, आदिरूपाय, यः सर्वातीतः, पदार्थबुद्ध्यादिभ्यः भिन्नः, अन्येन तुल्यः न—तस्मै नमः। हे प्रभो, यत् शुद्धं, परमशुद्धं, उत्तमर्षिभिः दृष्टम्, श्वेतत्वादिलक्षणरहितम्, गुणातीतम्—तस्मै नमः। ब्रह्मसाररूपं, अजम्, अव्ययम्, यः सर्वदेहेषु, अन्यदेहेषु, सर्वभूतेषु अस्ति, यस्य विनाऽन्यः कश्चिद् नास्ति—तस्मै नमः। एवं, धर्मनियमाः, विवाहविधयः, नाग्राणां स्वरूपं, देवैः कृतं विष्णोः स्तोत्रं च, पराशरेण मैत्रेयाय श्रद्धया प्रतिपादितम्।