सगरः भगवतः भृगुवंशसम्भूतस्य और्वस्य मुनेश्च चरणौ विनम्य, भगवत्संयुक्त्या विष्णोः पूजनस्य उपायं च सम्बन्धं च सप्रश्रयं पृष्टवान्। स एव मनुष्येभ्यः विष्णुपूजनात् कः फलोत्पादः स्यात् इति अपि पप्रच्छ। और्वः मुनिः तेन बहुश्रद्धया पृष्टः सर्वमेतत् वक्तुम् आरब्धवान्—शृणु यथावद् यदुक्तम्। और्वः उवाच—"विष्णोः पूजनात् मनुष्यः लौकिककामान् स्वर्गं स्वर्गे रमणीयं स्थानं च, परमां च मुक्तिं प्राप्नोति। यद् यद् इच्छति, यावन्तं वा फलम् इच्छति, तावत् एव पूजया अच्युतात् लभते, हे राजन्, whether it be great or small. यत् त्वया पृष्टम्, हे पृथिवीश्वर, हरिपूजनस्य उपायः, तत् सर्वं कथयामि, मनसा शृणु। सर्वश्रेष्ठः पुरुषः वर्णाश्रमाचारपालनेन पूज्यते; अन्यथा तस्य तुष्टिर्न स्यात्। यज्ञदानजपस्तोत्रैः, शत्रुनिग्रहैः, परपीडनेन च भगवतः सत्त्वात्मनः पूजनं भवति। तस्मात् सुसंस्कृतः स्ववर्णकर्मपरः जनार्दनं पूजयेत्। ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः वा, स्वधर्मनिष्ठया विष्णुं पूजयन्ति, नान्यथा। न स परदोषकथनं, नापवादं, न मिथ्यावचनं, नान्यस्य क्लेशकरं वदति; एवं विहितः केशवं तोषयति। न परदाररमणम्, न परधनाभिलाषः, न परपीडासु हर्षः; एवं विहितः केशवं तोषयति। न हिंसति, न हन्ति, न जीवेषु पीडां करोति; एवं विहितः केशवं तोषयति। यो देवद्विजगुरुसततसेवायाम् उद्यतः, तं गोविन्दः प्रीतः सदा। यथा आत्मनः पुत्रस्य च हितमिच्छेत्, तथा सर्वेषां भूतानां हिते यः संलग्नः, तस्मिन् हरिः सदा तुष्टः। यस्य मनः रागादिदोषैरप्यकलुषितं न भवति, हृदयञ्च शुद्धं, स विष्णवे सदा प्रियः। यः शास्त्रविहितं वर्णाश्रमधर्मं निर्मलचित्तः पालयति, स विष्णवे प्रियो भवति। सगरः पुनः उवाच—"तस्मात् हे द्विजोत्तम, वर्णानां धर्मान् तथा आश्रमाणां च धर्मान् विस्तारतः श्रोतुमिच्छामि; कृपया सम्यक् ब्रूहि।" औरवः पुनरुवाच—"ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राणां धर्मान् यथायोग्यं विवक्षामि; मनः एकाग्रं कृत्वा शृणु। ब्राह्मणस्य दानं, यजनं, स्वाध्यायनिष्ठा, नित्यं जलदानं, अग्निपरिग्रहः च कर्तव्यः। जीविकायै तु ब्राह्मणः यजनं, अध्ययनं, दानग्रहणं च धर्मेणाचरेत्। सर्वभूतहितं तस्य कर्तव्यम्; न कस्यचिद् हिंसानुष्ठानम्। सर्वसत्वमैत्री ब्राह्मणस्य परमं धनम्। समलोष्टाश्मकाञ्चनः, परद्रव्येषु च समदृष्टिः, पत्न्याः ऋतुकाले सम्यगभिगमनं च तस्य प्रशस्यते। क्षत्रियः अपि ब्राह्मणेभ्यः दानं यथाकामं दद्यात्, नानायज्ञैः यजेत, अध्ययनं च कुर्यात्। शस्त्रजीविका भूमिपालनं च तस्य मुख्योपायः; तत्र भूमिरक्षणं श्रेष्ठम्। भूमिपालनादेव राजा कर्तव्यं साधयति; यज्ञादिफलप्राप्तिश्च स्यात्। दुष्टदण्डेन, साधुपालनं च कृत्वा, राजा काम्यलोकान् प्राप्नोति; वर्णव्यवस्थां स्थापयति। वैश्यस्य पशुपालनं, वाणिज्यं, कृषिकर्म च ब्रह्मणा लोकपितामहे विहितम्। तस्य अपि अध्ययनं, यजनं, दानं, धर्मपालनं, नित्यनैमित्तिककर्माणि च प्रशस्यन्ते। स द्विजातिभ्यः स्वकर्मणा साहाय्यं करोति; विक्रयविक्रयात् वा, शिल्पलाभात् वा, तान् पालयति। शूद्रस्य विनयं, शौचं, सेवा, स्वामिभक्तिः, अमन्त्रकयज्ञः, अदत्तापहृत्यागः, साधुसंगः, ब्राह्मणरक्षा च धर्माः। शूद्रः अपि दानं कुर्यात्, गृह्ययज्ञैः पूजयेत्, पित्र्यादिकर्माणि च सर्वाणि साधयेत्। स्वजनसेवायै, सर्वेऽपि स्वधनग्रहणं कुर्वन्तु; स्वपत्नीं ऋतुकाले सम्यगभिगमनं च। सर्वेषां जीवेषु दया, क्षमा, अमानिता, सत्यवचनं, शौचं, चिन्तारहितता, शुभाकाङ्क्षा, सौम्यवचनं—एते गुणाः। मैत्री, अलोभता, अमत्सरता, अमार्दवता च—एते सर्वसामान्यानां गुणाः। एते एव सर्वेषामाश्रमाणां सामान्यलक्षणानि; अधुना ब्राह्मणादीनां विशेषधर्मान् शृणु। द्विजातीनां क्षत्रियधर्मः, आपदि वैश्यधर्मः विहितः; शूद्रधर्मः तु तयोर्न न कर्तव्यः। यदि शक्तः स्यात्, तदा आपदि एव एतान् धर्मान् त्यजेत्; अन्यथा न वर्णधर्मसम्भ्रंशः कार्यः। एवं, हे राजन्, वर्णधर्माः प्रोक्ताः; अधुना आश्रमधर्मान् यथावत् कथयिष्यामि।" औरवः पुनरुवाच—"यः कुमारः उपनयनोपरान्तं वेदाध्ययनरतः, स आचार्यगृहे ब्रह्मचारिणः भावेन वसेत्। तत्र शौचं, सदाचारः, व्रतानि, आचार्यसेवा च आचरन्, निश्चलचित्तेन वेदं सम्यगधीयीत।