एकदा अहं तं पृष्टवान् यथा त्वया अधुनाऽपि पृष्टम्, तदा ब्राह्मणः कालिङ्गकः स मुनिवचनं स्मृत्वा उक्तवान्। स पुनः स्वपूर्वजन्मस्मरणशीलः मम परमं रहस्यं अवोचत्—यमस्य च तस्य दूतैः सह संवादः यः कदाचित् अभवत्, तं ते कथयामि। यमः स्वदूतं पाशधारिणं समीक्ष्य, तस्य कर्णे एवमुक्तवान्—"मधुसूदनशरणं ये गृहीतवन्तः, तान् दूरतः वर्जय; अन्येषां अहं स्वामी, विष्णुभक्तानां तु न।" "अहं यमः, स्रष्टृणा, अमरैः पूजितेन, जगतो हिताहिताय नियुक्तः; परन्तु अहं हरिगुरुभिः अधीनः, स्वातन्त्र्यं नास्ति; विष्णुः स्वयमेव मम निग्रहे अपि शासनं करोति।" यथा सुवर्णं कटकमुकुटकुण्डलादिरूपेण निर्मितं सन्नपि एकमेव गण्यते, तथा हरिः अपि देवपशुमानुष्यादिभिः विविधैः कल्पनाभिः वर्णितः सन्, सदा एकः एव। यथा पृथिव्यापोऽणवः अन्ते एकत्वं गच्छन्ति, तथा देवपशुमानुष्यादयः अपि गुणदोषस्य नित्यत्वेन अन्ते एकत्वं गच्छन्ति। यो हि सत्येन हरिपद्मपदयोः प्रणमति, यः अमरगणैः पूजितः, स सर्वपापबन्धनात् विमुक्तः, घृतं यथा अग्नौ क्षिप्तं मोक्षं गच्छति। यमवचनं श्रुत्वा पाशधारी दूतः उक्तवान्—"सर्वभूतनाथ! कथय"—ततः यमदूतः धर्मराजं प्रति उक्तवान्—"हर्षभक्तस्य भाग्यं तस्य भक्त्यनुसारं भवति।" यो स्ववर्णधर्मात् न च्युतः, मित्रशत्रुषु समचित्तः, न चौर्यं न हिंसा, शुद्धमना—स विष्णुभक्तः। यो कलियुगदोषैः न मलिनः, मोहैः न कलुषितः, जनार्दनं हृदि संस्थापितवान्—स सदा हरिभक्तः। यो परधनं सुवर्णं अपि तृणवत् पश्यति, केवलं भगवति भक्तः—स उत्तमः पुरुषः विष्णुभक्तः। यथा शुद्धमणिः पर्वतः, तथा मानुषमनोदोषाः स्पर्धादयः न तत्र; यथा ज्वलिताग्नेः तापः शीतचन्द्रकिरणेषु न अस्ति। यो शुद्धः, असूया-विहीनः, शान्तः, शुद्धाचारः, सर्वभूतसखा, प्रियहितवचनप्रवणः, अहंकारमायाविहीनः—वसुदेवः तस्य हृदि सदा वसति। एवं व्यक्ते हृदि नित्यं सौम्यं विश्वेश्वरस्य रूपं स्थितम्; पृथिवी अपि अप्रियत्वं त्यक्त्वा अन्तः रमणीयत्वं विन्दति, यथा कोमलशाखा आकर्षणीयः। हे वीर, दूरतः वर्जय तान् ये मलिनमना, असंयताः, अनुशासनरहिताः, अनित्ये मनः अनिर्दिष्टम्, गर्वमदासूयायुक्ताः। यदि अनादिर्हरिः शङ्खगदाधरः हृदि तिष्ठति, तत्र पापं कथं स्थितुं शक्यते, यथा सूर्ये स्थिते तमः न भवति। यो परधनहरणं, प्राणिहिंसा, सततं मिथ्यावचनं करोति, तस्य पापसङ्गात् अशुद्धमना, दुःखस्य अन्तः नास्ति। यो परसंपदं न सहते, निन्दकः, अशुद्धमना, साधुषु दुष्टाचारः, न यज्ञं न दानं करोति—जनार्दनः तस्य हृदि न वसति। यो स्वजनपत्नीपुत्रपितृदासेषु अत्यन्तं आसक्तः, धनलोलुपः, कपटी—स तु दुर्जनः, भक्तो न। यो दुष्टमना, अधर्मासक्तः, दुष्टसङ्गनित्यः, नित्यं पापबन्धनाय प्रयत्नशीलः—स पशुवत्, वसुदेवभक्तो न। यस्य मनसि निश्चलविचारः—"सर्वमिदं, अहं च, वसुदेवः, परमपावनः, एकः परमेश्वरः"—यदा एषा बुद्धिः हृदि उदेति, तान् उपसर्प, अन्यान् दूरतः वर्जय। हे कमलनयन वसुदेव विष्णो, भूमिपाल, अक्षर, शङ्खचक्रधर! ये "मम शरणं भव" इति वदन्ति—हे वीर, तान् पापिनः दूरतः वर्जय। यस्य हृदि अक्षरात्मा वसति, स उत्तमः पुरुषः—तस्य दृष्टिपथे तव मार्गो वा मम वा; स अन्यैः बलैः न जय्यः। एवं तव आदेशस्य पालनाय सूर्यपुत्रः धर्मराजः इदं वचनं उक्तवान्; यद् मम उक्तं, तत् तव सम्यक् उपदिष्टम्, हे कुरुश्रेष्ठ। एषा कथा मम पूर्वं द्विजेन नाकुलेन कालिङ्गदेशात् आगतेन महात्मना प्रीत्या उक्ता। यथा त्वया पृष्टं, तथा तव सम्यक् उपदिष्टम्, हे प्रियशिष्य; विष्णोः विना संसारसागरे अन्यः शरणं नास्ति। यस्य आत्मा सदा केशवे स्थितः, तस्य पाशदूतः, पाशः, दण्डः, यमाश्वः, यमः, दूताः, किञ्चित् न शक्ताः। मैत्रेयः उवाच—"भगवन्, कथय, केन प्रकारेण विश्वनाथः विष्णुः तैः पूज्यते, ये संसारात् पारं गन्तुमिच्छन्ति?" "हे महर्षे, गोविन्दपूजायाः फलम् किं भवति, तद् अपि श्रोतुमिच्छामि।" श्रीपराशरः उवाच—"यद् त्वया पृष्टं, तत् पूर्वं सागरः महात्मा पृष्टवान्; शृणु, यद् और्वः तस्य प्रश्नस्य उत्तरं दत्तवान्।" सागरः भृगुवंशजं और्वं प्रणम्य, विष्णुपूजायाः साधनं सम्बन्धं च पृष्टवान्। तथा विष्णुपूजायाः फलम् किम्, इति अपि पृष्टवान्; और्वः तेन सम्यक् पृष्टः प्रत्युवाच—शृणु यद् उक्तम्। और्वः उवाच—"विष्णुपूजया लौकिककामाः, स्वर्गः, स्वर्गे रम्यस्थानम्, परमं मोक्षं च लभ्यते।" यद् यद् फलम् इच्छति, यावत्, अच्युतपूजया तत् तत् लभ्यते, महत् वा अल्पम् वा। यद् त्वया पृष्टं, हे भूमिपते, केन प्रकारेण हरिः पूज्यते—तत् सर्वम् कथयामि, श्रूयताम्। परमात्मा तेन पूज्यते, यो वर्णाश्रमाचारं पालनं करोति; अन्यथा तस्य तुष्टिः न भवति। यज्ञैः स्तवैः जपैः शत्रुविनाशनैः, अन्येषां हिंसायाः द्वारा अपि हरिः पूज्यते, स सर्वभूतात्मा। तस्मात् जनार्दनः सद्धर्मपालकः स्ववर्णधर्मपालनैः पूज्यः। ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः वा, हे भूमिपते, स्वधर्मनिष्ठया विष्णुं पूज्यते, अन्यथा न। स न निन्दां, न अपवादं, न मिथ्यावचनं, न अन्यस्यानिष्टं वदति; केशवः तेन तुष्टः भवति।