सर्वे सर्गप्रलयवर्णनानि, वंशानुचरितानि, मनुवर्तमानानि च, प्रत्येकं पुराणे विस्तारतः निरूपितानि सन्ति। एषा वैष्णवी कथा, पद्मपुराणानुसारः, मम Maitreyasya पुराणेषु यदुक्तं, तस्यैव संज्ञा। सर्गे, प्रलये, वंशानुचरिते, मनुवर्तमाने च, भगवतः विष्णोः महिमा सर्वत्र निरूप्यते, हे महाभाग। चतुर्वेदाः, तेषां शाखाः, मीमांसा, न्यायशास्त्रस्य विस्तारः, पुराणानि, धर्मशास्त्राणि—एते चतुर्दश विद्याः। आयुर्वेदः, धनुर्वेदः, गान्धर्वः, अर्थशास्त्रम्—एते त्रयोदश विद्याः, चतुर्थः अर्थशास्त्रः, एवं अष्टादश विद्याः सन्ति। ब्रह्मर्षयः प्रथमाः ज्ञेयाः; तस्मात् देवार्षयः, ततः राजर्षयः, तस्मात् त्रिविधाः ऋषिवंशाः। शाखाः, उपशाखाः, तेषां कर्तारः, विभागस्य कारणानि च, सर्वे विस्तारतः उक्तानि। प्रत्येकं मन्वन्तरे शाखाविभागाः समाना एव; प्राजापत्यपरम्परा, नित्यवेदः, त्रीणि व्यवस्थाः, हे द्विज। यद् यद् त्वया पृष्टं, तत् सर्वं मया उक्तं, हे Maitreyya; किं अन्यद् वेदसम्बद्धं श्रोतुम् इच्छसि? हे द्विज, यद् त्वया पृष्टं, तत् यथावत् उक्तम्; अहं त्वत्तः एकं विषयम् श्रोतुम् इच्छामि, तद् कथय। सप्तद्वीपाः, अधोलोकमार्गाः, सप्तलोकाः, सर्वे एषां ब्रह्माण्डे समाविष्टाः। स्थूलसूक्ष्मजीवानि, सूक्ष्मात् सूक्ष्मतराणि, स्थूलात् स्थूलतराणि, सर्वे तत्र पूर्णानि। हे श्रेष्ठऋषे, अष्टमांशमपि अङ्गुलस्य प्रदेशः नास्ति, यत्र कर्मबन्धनैः बद्धा जीवाः न सन्ति। सर्वे एते, आयुःसमाप्तौ, यमाधीनता प्राप्ताः, हे वरेण्य, तेषां तत्र तत्र यमदण्डः। तदनन्तरं, देवादिभिः आरभ्य, प्राणिनः विविधेषु योनिषु भ्रमन्ति; एषा शास्त्रस्य निश्चितिः। यमाधीनानां विषयम् श्रोतुम् इच्छामि; येन कर्मणा मानवाः तस्य वशं न यान्ति, तद् कथय, हे निष्कलुष। पराशरः उवाच—एष प्रश्नः पूर्वं महात्मना नकुलेन कृतः, भीष्मपितामहः तस्य उत्तरम् अददात्; तद् शृणु। भीष्मः उवाच—एकदा, हे बाल, मम मित्रम् ब्राह्मणः कालिङ्गकः, पूर्वजन्मस्मरणशीलः, मम समीपम् आगतः, मया पृष्टः। सः यद् अभूत्, यद् भवति, यद् भविष्यति, तद् वर्णितवान्; तद् यथावत् घटितम्। पुनः सः श्रद्धायुक्तः ब्राह्मणः मया पृष्टः; यद् यद् सः उक्तवान्, तद् कदापि मिथ्या न अभवत्। एकदा, अहम् तं पृष्टवान्, यद् त्वया पृष्टम्; कालिङ्गकः, तस्य ऋषेः वचनं स्मृत्वा, उक्तवान्। सः, पूर्वजन्मस्मरणशीलः, मम इदम् परं रहस्यम् उक्तवान्—यमस्य संवादः यमदूतैः, तद् वदामि। यमः स्वदूतं पाशधारिणम् निरीक्ष्य, तस्य कर्णे वदति—"मधुसूदनशरणं त्यज; अहं अन्येषां अधिपः, विष्णुभक्तानां न।" "अहं यमः, सृष्टिकर्तृणा नियुक्तः, अमरैः पूजितः, लोकहिताहिताय; किं तु अहं हरिगुरुवशः, स्वातन्त्र्यं न, विष्णुः मम निग्रहमपि नियंत्रयति।" यथा सुवर्णम्, कटकमुकुटकुण्डलादिषु रूपान्तरेषु, एकं एव गण्यते, तथा हरिः, देवपशुमानुषादिभिः विविधवर्णनैः अपि, सदा एकः। यथा पृथिव्यापोणवः अन्ते एकत्वं यान्ति, तथा देवपशुमानुषादयः अन्ते गुणदोषनित्यत्वेन एकत्वं यान्ति। यः सत्येन हरिपादपद्मं नमति, अमरगणैः पूजितम्, सः सर्वपापबंधनात् मुक्तः, घृतं यथा अग्नौ क्षिप्तं, मोक्षं प्राप्नोति। यमस्य एतानि वचनानि शृण्वन्, पाशधारी दूतः उक्तवान्—"वद, सर्वभूताधिप!" यमदूतः धर्मराजाय उक्तवान्—"हरिभक्तस्य फलम् तस्य भक्त्या अनुरूपम्।" यः स्वधर्मात् न विचलति, मित्रारिणोः समबुद्धिः, न चौर्यं न हिंसा, शुद्धचित्तः—सः विष्णुभक्तः। यः कलिदोषेण न मलिनः, शुद्धचित्तः, मोहलेपात् मुक्तः, जनार्दनम् हृदि स्थापयति—सः नित्यं हरिभक्तः। यः परधनं सुवर्णमपि तृणवत् मन्यते, केवलं भगवत्सेवानुरक्तः—सः विष्णुभक्तः। यत्र शुद्धशिलागिरिः, तत्र मानुषचित्ते द्वेषादिदोषाः कुतः? यथा अग्निजातं तापं शीतचन्द्रकिरणे न स्यात्। यः शुद्धः, द्वेषरहितः, शान्तः, शुद्धाचारः, सर्वभूतसखा, प्रियहितवचनः, अहंकारमायारहितः—वासुदेवः तस्य हृदि नित्यं वसति। तस्य हृदि, नित्यं सौम्यरूपः लोकनाथः वसति; पृथिवी अपि अप्रियत्वे, अन्तः रम्यतां याति, यथा कोमलाङ्कुरः रमणीयः। हे वीर, दूरात् त्यज तान्, येषां मनः मलिनम्, संयमशून्याः, नित्यं अनित्ये अनासक्ताः, अहंकारदर्पद्वेषपूर्णाः। यदि अनादिः हरिः, शङ्खगदाधरः, हृदि वसति, तत्र पापं कुतः? यथा सूर्ये उपस्थिते तमः न अस्ति। यः परधनं हरति, प्राणिनः हन्ति, मिथ्यावचनं नित्यं वदति, पापकुटुम्बेन मनः मलिनम्—तस्य दारुणं दुःखं अनन्तम्। यः परसंपदं न सहते, निन्दकः, मलिनचित्तः, साधुषु दुष्टः, न यज्ञं न दानं—जनार्दनः तस्य हृदि न वसति। यः स्वजनपत्नीपुत्रपितृदासेषु अत्यन्तं आसक्तः, मनः माया-लोभयुक्तम्—सः अधमः न भक्तः। यः दुष्टचित्तः, अधर्मासक्तः, नित्यं पापकुटुम्बसंगेन मद्यः, नित्यं पापकर्मबन्धनाय यत्नवान्—सः पशुवत्, वासुदेवभक्तः न। एवं पराशरः, भीष्मः, कालिङ्गकः, यमः, यमदूतः, भगवद्भक्तस्य महिमा, तस्य लक्षणानि, तस्य फलानि, तस्य विपरीतानां दोषाः, सर्वे विस्तारतः मaitreya-मुनये उक्तानि।