स एव वेदरूपधारी भगवान् अनेकधा स्वमात्मानं विभज्य वेदं शाखाशतसहस्रेण प्रविभजति। स भगवान्, सर्वशास्त्रविद्याविद्, विरक्तः, वेदशाखानां प्रवर्त्ता, सर्वशाखाज्ञानस्वरूपः एव। पराशरः उवाच— आद्यः वेदः चतुर्विधः, श्लोकलक्षात्मकः। तस्मात् दशगुणोऽयं सर्वहोमात्मा वेदः समुत्पन्नः, यः सर्वसाम्नां सारः। ततः द्वाविंशत्युत्तराष्टाविंशे कृतयुगे मम पुत्रः महर्षिः वेदव्यासः एकमेव चतुर्विधं वेदं चतुर्धा व्यभजत्। यथा व्यासेन वेदाः विभक्ताः, तथा अन्येऽपि सर्वे व्यासाः तथा मया अपि विभक्ताः। तस्मात् द्विजश्रेष्ठ, एषा वेदशाखाविभागव्यवस्था चतुर्षु युगेषु प्रवृत्ता इति विद्धि। श्यामवर्णः द्वैपायनः व्यासः नारायणः एव, न हि अन्यः कश्चन पृथिव्यां महाभारतकर्त्ता, मैत्रेय। तेन ममात्मजेन महात्मना द्वापरयुगे वेदाः प्रविभक्ताः; तस्य यथार्थं विभागं शृणु। ब्रह्मणा आज्ञापितः व्यासः वेदान् विभागयितुं प्रववृते। तदा सः वेदविदः चत्वारः शिष्याः जग्राह। महर्षिः पैलं ऋग्वेदाय, वैशम्पायनं यजुर्वेदाय च जग्राह। तथा जैमिनिं सामवेदविदं, सुमन्तुं चाथर्वणवेदाय शिष्यं चकार। महाबुद्धिः सः सूतः रोमहरषणं इतिहासपुराणयोः शिष्यं चकार। पूर्वं केवलं यजुर्वेदः एकः आसीत्; तं चतुर्धा व्यभजत्, ततः चत्वारः ऋत्विजः अभवन्, ततः यज्ञं चकार। यजुर्मन्त्रैः अध्वर्युं, ऋग्मन्त्रैः होतारं, साममन्त्रैः उद्गातारं, अथर्वमन्त्रैः ब्राह्मणं स्थापयामास। ततः सः मुनिः ऋग्मन्त्रान् ऋग्वेदरूपेण, यजुर्मन्त्रान् यजुर्वेदरूपेण, साममन्त्रान् सामवेदरूपेण पृथक् चकार। अथर्ववेदेन राजसूयादीनि सर्वाणि राजकर्माणि चकार, ब्राह्मणस्य च प्रतिष्ठां यथायोग्यम् अकरोत्। एवं स एकः वेदवृक्षः तेन व्यभज्यत; तस्मात् चतुर्विधः वेदः शाखानिव विटपाः अभवन्। प्रथमं, ब्राह्मण, पैलः ऋग्वेदस्य द्वौ संहितौ विभज्य, एकां इन्द्रप्रमतेः, अपरां बास्कलाय दत्तवान्। ततः बास्कलसंहितां चतुर्धा कृत्वा, बौध्यादिभ्यः शिष्येभ्यः दत्तवान्। बौध्यः, अग्निमठरः, उद्दालकः, याज्ञवल्क्यः, पराशरः—एते मुनयः स्वस्वां शाखां जग्रुः। इन्द्रप्रमतिरेव संहितां आत्मनः पुत्राय, महात्मने माण्डूकायाय, तस्मिन्नकाले उपादिशत्। तस्य शिष्यैः शिष्यपुत्रैः च सा संहिता अधीयते स्म। सः पञ्च संहिताः कृत्वा शिष्येभ्यः दत्तवान्; तेषां नामानि शृणु—मुदुगलः, गोमुखः, वात्स्यः, शालियः, शिशिरः इति। शाकपूर्यः त्रिसंहिताः चक्रे, उज्वतुः च निरुक्तं निर्ममे। क्रौञ्चः, वैतालिकः, बलाकः—एते निरुक्तकर्तारः वेदाङ्गविदः। एवं, द्विजश्रेष्ठ, शाखाभ्यः उपशाखाः अभवन्; बास्कलिः त्र्यन्याः संहिताः अपि चकार। तस्य शिष्याः कालायनिः, गार्ग्यः, कथाजवः इति; एवं संहिताः तथा तेषां प्रवर्तकाः कीर्तिताः। पराशरः उवाच—महामुनिः वैशम्पायनः व्यासशिष्यः सप्तविंशतिः यजुर्वेदशाखाः चकार। सः ताः शिष्येभ्यः दत्तवान्; तेषु याज्ञवल्क्यः ब्रह्मरात्सुतः, द्विज, प्रमुखः। सः धर्मनिष्ठः, सततं गुरुषु सेवायाम् प्रवृत्तः, यः अद्य महामेरुसभायां न आगमिष्यति। सप्तरात्रात् तस्य ब्रह्महत्या पातकं भविष्यति; एषा प्रवृत्तिः मुनिसभया पूर्वं स्थापिताऽभूत्। तदा केवलं वैशम्पायनः एव तं नियमं उल्लंघितवान्; सः स्वस्य भगिन्याः पुत्रं पादेन ताडितवान्। सः शिष्येभ्यः उवाच—"शिष्याः! मम कृते यूयं सर्वे ब्रह्महत्यानाशनं व्रतम् आचरध्वम्; न पृच्छन्तु।" तदा याज्ञवल्क्यः उवाच—"भगवन्, किम् एतेन द्विजातिभिः क्लिष्टैः अल्पवीर्यैः? अहमेवैकः व्रतम् आचरिष्यामि।" तदा गुरुर्दुर्बुद्ध्या कोपसंयुक्तः याज्ञवल्क्यं प्राह—"मत्तः यत् त्वया लब्धं तत् त्यज; ब्राह्मणेषु अवमानं कृत्वा मम आज्ञां उल्लंघयता त्वया कार्यं नास्ति।" तदा याज्ञवल्क्यः उवाच—"भट्ट, यत् त्वया पृष्टं तत् मया उक्तम्; यत् मया ज्ञातं तत् त्वया पर्याप्तं श्रुतम्, द्विज।" एवमुक्त्वा, याज्ञवल्क्यः रक्तमिश्रितं यजुर्वेदं मूत्रेण निष्क्रान्तं तस्मै दत्तवान्; ततः सः मुनिः यथेष्टं निर्गतः। तदनन्तरं, द्विज, याज्ञवल्क्येन मुक्ताः यजुर्मन्त्राः तित्तिरिभिः उपगृहीताः; तस्मात् ते तैत्तिरीयाः इति प्रसिद्धाः। ये चाचार्यप्रेरिताः ब्रह्महत्यानाशनव्रतम् अचरन्, ते च चरकाध्वर्यवः अभवन्, मुनिश्रेष्ठ। एवं वेदविभागः महर्षिव्यासप्रेरितः, शाखाशाखाविस्तृतः, गुरुशिष्यपरम्परया प्रवृत्तः, वेदस्य महिमानं लोकाय प्रतिपादयन्, प्रवर्तते स्म।