पराशर ऋषिः मैत्रेयं प्रति कथयन् एवमाह—हे महर्षे! भविष्यति यदा द्वापरयुगं, तदा द्रौणिः व्यासः भविष्यति, मम पुत्रात् कृष्णद्वैपायनात् परं। नूनम् एकाक्षरं ब्रह्म प्रतिष्ठितं यद् ‘ॐ’ इति, तस्य माहात्म्येन च विस्तारशक्त्या च तत् ब्रह्म इति कथ्यते। शाश्वतं प्रणवमपि ‘भूः’, ‘भुवः’, ‘स्वः’ इति प्रतिष्ठितम्; तस्मै ब्रह्मणे, यः ऋग्यजुःसामाथर्वसारभूतः, नमः। यदिदं जगतः सृष्टिसंहारकारणं, यत् परं महतः परं गुह्यतमं, तस्मै परमात्मने ब्रह्मणे नमः। यद् अगाधं, अनन्तं, अक्षयं धाम, यद् लोकान् मोहयति, यस्य स्वप्रभा स्वकर्म च पुरुषार्थसाधनाय भवतः। साङ्ख्यवेदिनां प्रतिष्ठा, नियमिनां पन्था, तत् अदृश्यं, अमृतं, शाश्वतं ब्रह्म कर्मणां कारणम्। स एव आदिप्रकृतिः आत्मनः कारणं च गुह्ये स्थितः, अविभक्तः, शुद्धः, अक्षयः, बहुरूपः। तस्मै परमात्मने वासुदेवस्वरूपाय नित्यं नमामि। एष ब्रह्मेश्वरः त्रिविधः भेदतः, तथापि अविभक्तः; सर्वेषु भेदेषु स एव अविभक्तः, किं तु विभिन्नबुद्धिभिः विभक्त इव दृश्यते। स ऋक्सामयजुःमयः सर्वसारः, स एव ऋग्यजुःसामात्मा, सर्वदेहिनामात्मा च। स वेदार्थमूर्तिः, स्वयमेव वेदं बहुधा शाखाभिर्विभज्य, सर्वशाखाज्ञानरूपः, विरक्तः, भगवतः शाखाप्रवर्तकः। एवं पराशरः उवाच—आदौ वेदः चतुर्विधः, शतसहस्रश्लोकसम्भूतः; तस्मात् दशगुणितः सर्वयज्ञः, यः सर्वस्तुतिसारः। ततः अष्टाविंशे चक्रे, मम पुत्रः व्यासः महर्षिः, एकं चतुर्विधं वेदं चतुर्धा व्यभजत्। यथा व्यासः वेदान् व्यभजत्, तथा अन्ये अपि सर्वे व्यासाः तथैव कृतवन्तः, अहम् अपि। अतः, द्विजश्रेष्ठ, सर्वेषु युगेषु वेदशाखाविभागान् एवं विद्धि। जानीयात् द्वैपायनं कृष्णवर्णं व्यासं नारायणं प्रभुम्; को हि अन्यः महाभारतकर्त्ता, हे मैत्रेय, पृथिव्यां स्यात्? तेन मम महात्मना पुत्रेण द्वापरे वेदाः व्यभज्यन्त, तस्य यथार्थं शृणु। ब्रह्मणा आज्ञापितः व्यासः वेदान् विभक्तुं प्रारब्धवान्; तदा स चत्वारः वेदविदः शिष्यान् स्वीकृतवान्। ऋग्वेदाय पैलं, यजुर्वेदाय वैशम्पायनं, सामवेदाय जैमिनिं, अथर्ववेदाय सुमन्तुं च शिष्यत्वेन स्वीकृतवान्। इतिहासपुराणार्थं सूतं रोमहर्षणं च शिष्यत्वेन चकार। एक एवासीत् यजुर्वेदः, तं स चतुर्धा व्यभजत्, तस्मात् चत्वारः ऋत्विजः अभवन्, ततः स यज्ञं चकार। यजुर्मन्त्रैः अध्वर्युं, ऋग्मन्त्रैः होतारं, साममन्त्रैः उद्गातारं, अथर्वमन्त्रैः ब्राह्मणं च स्थापयामास। ततः स ऋग्मन्त्रान् पृथग् कृत्वा ऋग्वेदं, यजुर्मन्त्रान् यजुर्वेदं, साममन्त्रान् सामवेदं च व्यभजत्। अथर्ववेदेन राजसूयादिकान् सर्वान् राजकर्माणि चकार, ब्राह्मणस्य च पदं यथोचितं स्थापयामास। एवं स एको महान् वेदवृक्षः तेन व्यभज्यत, तस्मात् चतुर्विधः वेदविभागः शाखारूपेण उत्पन्नः। आदौ पैलः ऋग्वेदं द्वौ संहिते कृत्वा, एकां इन्द्रप्रमतेः, अपरां बास्कलाय दत्तवान्। बास्कलसंहितां चतुर्धा कृत्वा, बौध्यादिभ्यः शिष्येभ्यः दत्तवान्। बौध्यः, अग्निमठरः, उद्दालकः, याज्ञवल्क्यः, पराशरः—एतेषां स्वस्वशाखाः अभवन्। इन्द्रप्रमति: स्वपुत्रं मान्डूकायं संहितां शिष्यात् प्रायच्छत्। तस्य शिष्यैः शिष्यपुत्रैश्च सा संहिता अध्ययनं प्राप्तवती। सः पञ्च संहिताः कृत्वा शिष्येभ्यः दत्तवान्—मुदुगलः, गोमुखः, वात्स्यः, शालियः, शिशिरः इति पञ्च। शाकपूर्यः त्रिसंहिताः कृतवान्, उज्वतुर्निरुक्तं चकार। क्रौञ्चः, वैतालिकः, बलाकः—एते वेदवेदाङ्गविदः निरुक्तं कृतवन्तः। एवं शाखाभ्यः उपशाखाः अभवन्, बास्कलिना त्रयः अन्याः संहिताः अपि कृताः। तस्य शिष्याः कालायनिः, गार्ग्यः, कथाजवः इति त्रयः। एवं बहवः संहिताः, ताः च येन कृताः, निरूपिताः। अथ पराशरः उवाच—वैशम्पायनः व्यासशिष्यः यजुर्वेदस्य सप्तविंशतिः शाखाः कृतवान्। ताः सः शिष्येभ्यः दत्तवान्, ते च परम्परया स्वीकृतवन्तः। तेषु याज्ञवल्क्यः ब्रह्मरातस्य पुत्रः, धर्मनिष्ठः, सदोपासकः, स एव महर्षिः यः अद्य महामेरौ सभायां न आगमिष्यति। एवं व्यासेन वेदानां विभागः, शाखाप्रमुख्यानि च, प्रणवब्रह्मणः माहात्म्यं, सर्वं पराशरेण मैत्रेयाय कथितम्।