श्रीपराशर उवाच— प्रथमद्वापरयुगे स्वयम्भुवा वेदः पृथक्कृतः स्मृतः। द्वितीयद्वापरे प्रजापतिः वेदव्यासः अभवत्। तृतीयद्वापरे उशना व्यासः, चतुर्थे बृहस्पतिः, पञ्चमे सविता, षष्ठे मृत्युः प्रभुः व्यासरूपेण प्रतिष्ठितः। सप्तमे चक्रे इन्द्रः स्मृतः, अष्टमे वसिष्ठः, नवमे सारस्वतः, दशमे त्रिधामा इति कीर्त्यते। एकादशे त्रिशिखः, ततः भरद्वाजः, त्रयोदशे अन्तरिक्षः, चतुर्दशे वर्णी स्मृतः। पञ्चदशे त्रय्यारुणः, षोडशे धनञ्जयः, सप्तदशे क्रतुञ्जयः, अथो जयः कीर्त्यते। ततः भरद्वाजस्य पुत्रः व्यासः, ततः गौतमः, गौतमस्य हरीात्मा नाम व्यासः। हरीात्मनः अनन्तरं वाजश्रवा ऋषिः, तस्मात् सोमशुष्कायणः, तस्मात् तृणबिन्दुः। ऋक्षात् भूर्भार्गवः, तस्मात् वाल्मीकिः, तस्मात् मम पिताऽपि शक्तिः, व्यासात् अहम् एव, हे महर्षे। मत्तः जातुकर्णः, तस्मात् कृष्णद्वैपायनः। एवं एते अष्टाविंशतिर्व्यासाः प्राचीनाः वेदविभाजकाः प्रसिद्धाः। एतेषां द्वारा द्वापरादिषु युगेषु एकमेव वेदः चतुर्धा कृतः। अनागते द्वापरे द्रौणिः व्यासत्वं प्राप्स्यति, मम पुत्रस्य कृष्णद्वैपायनस्य अनन्तरम्, हे मुनिवर। नूनं एकाक्षरं ब्रह्म ओमिति प्रतिष्ठितम्; तस्य महत्त्वात् व्याप्नुवन्ति च, तत् ब्रह्म इति कथ्यते। शाश्वतः प्रणवः भूर्भुवःस्वरिति प्रतिष्ठितः। तस्मै ब्रह्मणे, यः ऋग्यजुःसामाथर्वसारः, नमः। यद् जगतः सृष्टिसंहारकारणम्, परमं गुह्यं च महतः परम्, तस्मै पराय ब्रह्मणे नमः। यद् अगाधं, अनन्तं, अक्षयं धाम, यद् लोकं मोहयति, यस्य स्वप्रकाशः स्वकर्म च पुरुषार्थसाधनम्। सांख्यविदां आधारः, निग्रहवतां पन्थाः, अदृष्टं, अमृतं, शाश्वतं ब्रह्म कर्मणः कारणम्। स एव आदिप्रकृतिः आत्मनः कारणं गुह्यनिवासः, अविभक्तः, शुद्धः, अक्षयः, नानारूपः। तस्मै पराय ब्रह्मणे, यः वासुदेवस्य परमात्मनः स्वरूपम्, नित्यं नमः। एष ब्रह्मेश्वरः त्रिविधभेदः च अविभक्तः च; सर्वेषु भेदेषु अविभक्तः एव, भिन्नबुद्धिभिः भिन्नः इव दृश्यते। स एव ऋग्यजुःसामरूपः, सर्वसारः, ऋग्यजुःसामात्मा, सर्वदेहिनां आत्मा। स एव वेदार्थरूपः स्वयमेव वेदं बहुधा शाखाभिः विभजति; स एव भगवाञ्छाखाप्रवर्तकः, सर्वशाखाज्ञानमूर्तिः, असङ्गः। आद्यः वेदः चतुष्पदः, लक्षसंख्यातश्लोकमयः; तस्मात् अयं सर्वयज्ञः दशगुणः उत्पन्नः, यः सर्वस्तुतिसारः। अष्टाविंशे चक्रे मम पुत्रः महर्षिः व्यासः एकं चतुष्पदं वेदं चतुर्धा व्यभजत्। यथा व्यासेन वेदाः विभक्ताः, तथा अन्यैः अपि व्यासैः मया च विभक्ताः। तस्मात् द्विजश्रेष्ठ, एवं वेदशाखाविभागं सर्वेषु युगेषु विद्धि। कृष्णद्वैपायनः व्यासः नृसिंहः नारायण एव, अन्यः कः महाभारतस्य कर्ता स्यात्, हे मैत्रेय? स एव मम महात्मा पुत्रः द्वापरे वेदान् व्यभजत्, शृणु यथार्थविभागं। ब्रह्मणा आज्ञापितः व्यासः वेदान् विभागयितुं आरब्धवान्, स च वेदपारगान् चत्वारः शिष्याः स्वीकृतवान्। स महर्षिः पैलं ऋग्वेदाय, वैशम्पायनं यजुर्वेदाय चकार। जैमिनिं सामवेदवित्, सुमन्तुं वेदव्यासस्य शिष्यं अथर्ववेदाय नियुक्तवान्। महर्षिः बुद्धिसम्पन्नः रोमहरषणं सूतं इतिहासपुराणयोः शिष्यं चकार। एक एव यजुर्वेदः पूर्वं आसीत्, स तं चतुर्धा कृत्वा चतुष्प्रवरान् ऋत्विजः सृष्ट्वा यज्ञं चकार। यजुर्मन्त्रैः अध्वर्युं, ऋग्मन्त्रैः होतारं, साममन्त्रैः उद्गातारं, अथर्वमन्त्रैः ब्राह्मणं चकार। ततः स ऋग्मन्त्रान् पृथक् कृत्वा ऋग्वेदं, यजुर्मन्त्रान् यजुर्वेदं, साममन्त्रान् सामवेदं व्यभजत्। अथर्ववेदेन सर्वराजसूयान् कर्माणि कारयामास, ब्राह्मणपदं च स्थापयामास। एवं एकः स वेदवृक्षः तेन विभक्तः, तस्मात् चतुष्पदं वेदविभागः शाखावत् जातः। प्रथमे, हे ब्राह्मण, पैलेन ऋग्वेदः द्वौ संहिते कृतौ; एकं इन्द्रप्रमतेः, अन्यं बास्कलस्य दत्तम्। बास्कलशाखां चतुर्धा कृत्वा, महर्षिः ताः बौध्यादिभ्यः शिष्येभ्यः दत्तवान्। बौध्यः, अग्निमठरः, उद्दालकः, याज्ञवल्क्यः, पराशरः—एते मुनयः स्वस्वशाखां गृह्णन्ति स्म। इन्द्रप्रमति स्वपुत्रं महात्मानं माण्डूकायं संहितां अध्यापयत् तस्मिन्काले।