मैत्रेयः एवमाह—"भगवन्, त्वत्तः अहं अवगतम् यथाऽयं विश्वः विष्णुरूपः, विष्णौ स्थितः, विष्णुतः उत्पन्नः च; तस्मात् परं किमपि नास्ति। किं तु, इच्छामि श्रोतुं यथा महात्मा विष्णुरूपः वेदार्थविभाजनं युगेषु व्यासरूपेण करोति। प्रत्येकस्य युगस्य व्यासः कः आसीत्? शाखाविभागस्य च विवरणं ब्रूहि।" श्रीपराशरः प्रत्युवाच—"मैत्रेय, वेदस्य शाखाविभागाः अनन्ताः; तेषां विस्तरं कर्तुं अशक्तः अस्मि, तस्मात् संक्षेपेण शृणु। प्रत्येकं द्वापरयुगे विष्णुः व्यासरूपेण एकं वेदं बहुधा विभजति लोकहिताय। मनुष्याणां बलविक्रमतेजः क्षीणं दृष्ट्वा, सर्वभूतानां हिताय वेदविभाजनं करोति। येन येन शरीरेण सः वेदं पृथक् विभजति, सः मधुसूदनस्य रूपं वेदव्यासः इति प्रसिद्धः। यत्र यत्र मन्वन्तरे व्यासाः सन्ति, तान् मम वचनेन शृणु, तथा च शाखाविभागं व्यासेन यथा कृतम्।" "वैवस्वतमन्वन्तरे द्वापरयुगेषु वेदः अष्टाविंशति वारम् मुनिभिः पुनः पुनः विभक्तः। तत्र अष्टाविंशति पूर्वव्यासाः, येन वेदः प्रत्येकं द्वापरे चतुर्धा कृतः, तेषां नामानि एतानि—प्रथमद्वापरे स्वयम्भूः, द्वितीयद्वापरे प्रजापतिः। तृतीयद्वापरे उशनाः, चतुर्थे बृहस्पतिः; पञ्चमे सविता, षष्ठे मृत्युः प्रभुः। सप्तमे इन्द्रः, अष्टमे वसिष्ठः, नवमे सारस्वतः, दशमे त्रिधामा। एकादशे त्रिशिखः, ततः भरद्वाजः; त्रयोदशे आन्तरिक्षः, चतुर्दशे वर्णी। पञ्चदशे त्रय्यारुणः, षोडशे धनञ्जयः, सप्तदशे क्रतुंजयः, ततः जयः। ततः व्यासः भरद्वाजस्य पुत्रः; भरद्वाजात् गौतमः; गौतमात् हर्यात्मा; हर्यात्मनो वाजश्रवा; वाजश्रवाद् सोमशुष्कायनः; सोमशुष्कायनात् तृणबिन्दुः। तृणबिन्दोः ऋक्षः; ऋक्षात् भूर्भार्गवः; भूर्भार्गवात् वाल्मीकि; वाल्मीकितः मम पिता शक्तिः; शक्तेः व्यासः; व्यासात् अहं पराशरः। मत्तः जातुकर्णः; जातुकर्णात् कृष्णद्वैपायनः। एते अष्टाविंशति पूर्वव्यासाः प्रसिद्धाः।" "एतेषां द्वारा एकः वेदः द्वापरादिषु चतुर्धा विभक्तः। भविष्यति द्वापरे द्रौणिः व्यासरूपेण भविष्यति, कृष्णद्वैपायनस्य अनन्तरं।" "निश्चयेन, एकाक्षरं ब्रह्म 'ओम्' इति प्रतिष्ठितम्; तस्य महत्त्वात्, विस्तारशक्त्या च 'ब्रह्म' इति कथ्यते। शाश्वतं प्रणवम् 'भूः', 'भुवः', 'स्वः' इति प्रतिष्ठितम्; तस्मै ब्रह्मणे, ऋग्यजुस्सामाथर्वस्वरूपाय, नमः। यत् जगत्-सम्पादकं, संहारकारणं, परं गुह्यं च, तस्मै परमब्रह्मणे नमः।" "यद् अगाधं, अनन्तं, अव्ययं, लोकमोहकं, स्वदीप्तिः स्वक्रियायाः च मानुषार्थसाधनं। साङ्ख्यविदां आधारः, शमशीलानां मार्गः; अदृश्यं, अमृतं, शाश्वतं ब्रह्म कार्यकारणम्। तद् आदिप्रकृतिः, आत्मसम्भवः, गुहाशयः, अखण्डः, शुद्धः, अव्ययः, बहुरूपः। तस्मै वासुदेवस्वरूपाय, परमात्मने, सततं नमः।" "एतत् ब्रह्म त्रिविधं भेदेन, तथाऽखण्डम्; सर्वभेदेषु अखण्डं, किंतु भिन्नबुद्धिभिः विभक्तम् इव दृश्यते। सः ऋग्सामयजुःमयः, सर्वरसः; ऋग्यजुस्सामात्मा, सर्वदेहिनां आत्मा। सः वेदरूपः, स्वं विभजति, शाखाभिः वेदं बहुधा करोति; शाखाप्रवर्तकः, भगवतः, सर्वशाखाज्ञानरूपः।" पराशरः पुनः उवाच—"आदिवेदः चतुर्धा, शतसहस्रश्लोकसमेतः; तस्मात् सर्वयज्ञः दशगुणः उत्पन्नः, यः सर्वस्तोत्रसारः। अष्टाविंशतितमे द्वापरे, मम पुत्रः व्यासः महर्षिः, एकं चतुर्धं वेदं चतुर्धा विभजितवान्। यथा व्यासः वेदान् विभजितवान्, तथा अन्ये व्यासाः, तथा अहम् अपि। अतः, द्विजश्रेष्ठ, एतेन ते वेदशाखाविभागः सर्वचतुर्षु युगेषु स्थितः इति ज्ञेयः।" "कृष्णद्वैपायनः श्यामवर्णः व्यासः नारायणः भगवन्; अन्यः कः भूमौ महाभारतस्य कर्ता स्यात्, हे मैत्रेय? सः मम महात्मा पुत्रः द्वापरे वेदान् विभजितवान्; तस्य यथार्थविभागं शृणु।" "ब्रह्मणा आज्ञापितः व्यासः वेदविभागं आरब्धवान्; ततः चत्वारः वेदविदः शिष्याः गृहीताः। महर्षिः पैलः ऋग्वेदाय, वैशम्पायनः यजुर्वेदाय। जैमिनिः सामवेदज्ञः, सुमन्तुः वेदव्यस्य शिष्यः अथर्ववेदाय अभवत्।" एवं श्रीपराशरः मैत्रेयाय वेदव्यासानां परम्परां, वेदशाखाविभागं, तस्य परमात्मस्वरूपं च, श्रद्धया, विस्तारतः, सौम्यया च कथयामास।