श्रीपराशर उवाच— द्वादशे मन्वन्तरे रुद्रपुत्रः सावर्णिर्नाम भविष्यति मनुः। तस्मिन्काले ऋतुधामा नामेन्द्रः भविष्यति। तस्य देवगणानां नामानि मम श्रुतुमर्हसि। हरिता, रोहिता, सुमनसः, सुकर्माणः, सुरापाः—इत्येतानि पञ्च वर्गाणि, प्रत्येकं दशदश देवैः समन्वितानि, द्विजश्रेष्ठ। तत्र सप्तर्षयः—तपस्वी, सुतपाः, तपोमूर्तिः, तपोरतिः, तपोधृतिः, द्युतिः, तपोधनः। एते सप्तर्षयः, तस्यापि पुत्रान् मम शृणु। देववान्, उपदेवः, देवश्रेष्ठः, अन्ये च बलिनः राजानः तस्य मनोः पुत्राः भविष्यन्ति। ततः त्रयोदशो मनुः रुचिनाम्ना भविष्यति, मुनिश्रेष्ठ। तस्मिन्मन्वन्तरे देवगणाः—सुत्रामाणसाः, सुकर्माणसः, सुधर्माणसः, अमराः—इत्येते त्रयस्त्रिंशद्वर्गाः सन्ति। तेषु दिवाकरः शक्तिमानिन्द्रः भविष्यति। तत्र सप्तर्षयः—एकः विमोहवर्जितः, सत्यदृष्टिः, अचलः, निराशः, धृतिमान्, अक्षयः, सप्तमः सुतपः नाम मुनिः। एते सप्तर्षयः, तस्यापि पुत्रान् मम शृणु। चित्रसेनः, विचित्रः, अन्ये च पृथिव्याः पतयः भविष्यन्ति। ततः चतुर्दशे मन्वन्तरे मनुः नाम भविष्यति, मैत्रेय। तस्मिन्काले शुद्धेन्द्रः, पंचवर्गा देवगणाः भविष्यन्ति, तेषां नामानि शृणु। चाक्षुषाः, पवित्राः, कनिष्ठाः, भ्राजिकाः, वाचवृद्धाः—एते देवगणाः। सप्तर्षयः—अग्निबाहुः, शुचिः, शुक्रः, मागधः, अग्नीध्रः, युक्तः, जितः। तस्यापि मनोः पुत्रान् शृणु—ऊरुगः, गम्भीरः, बुद्धिः, अन्ये च पृथिव्याः अधिपतयः भविष्यन्ति, मुनिश्रेष्ठ। चतुर्षु युगान्तेषु वेदानां संकरः स्मृतः। तदा सप्तर्षयः दिवः पतित्वा पृथिव्यां वेदान् पुनः प्रवर्तयन्ति। प्रत्येकस्य कल्पस्य आदि काले, मैत्रेय, मनुः धर्मस्य प्रवर्तिता जायते। देवाः यावन्मन्वन्तरं यज्ञभागिनः सन्ति। यावत् मनोः पुत्राः तेषां च वंश्या वर्तन्ते, तावत् पृथिवी तैः सर्वदा रक्ष्यते। एकस्मिन्मन्वन्तरे मनुः, सप्तर्षयः, देवगणाः, मनोः पुत्राः राजानः, इन्द्रः च—एते सर्वे सन्ति। चतुर्दश मन्वन्तराणि यदा समाप्तानि, द्विजश्रेष्ठ, तदा एकः कल्पः, सहस्रयुगपर्यन्तः, परिपूर्णः स्मृतः। तस्यैव प्रमाणं रात्रिः, नरश्रेष्ठ। तदा ब्रह्मरूपधारी स भगवान् शेषनाम्ना सलिलराशौ निद्रां यास्यति। त्रिलोकीं समग्रां निगलयित्वा, स भगवान् सर्वकर्ता, स्वमायायां स्थितः, जनार्दनः, सर्वभूतनिधिः, तिष्ठति। तदा भगवतः प्रबोधे, यथापूर्वं तथैव पुनः, स अव्ययः, रजोगुणयुक्तः, प्रपञ्चं प्रतिपद्य सृजति। मनवः, भूमिपालाः, इन्द्राः, देवगणाः, सप्तर्षयः—एते, द्विजश्रेष्ठ, सत्त्वांशाः जगतः स्थापनाय भवन्ति। स एव विष्णुः, यस्य कर्म जगतः पालनम्, चतुर्वर्ण्यस्य व्यवस्था स्थापयति। तद्वृत्तान्तं शृणु, मैत्रेय। कृतयुगे कपिलादिरूपेण, सर्वभूतात्मा, सर्वहिते रतः, परां विद्याम् उपदिशति। त्रेतायुगेऽपि स एव भगवान् सम्राट् भूत्वा, त्रैलोक्यं दुष्टजनेषु निगृह्य रक्षति। द्वापरे बलवान् व्यासरूपेण एकं वेदं चतुर्धा कृत्वा, शतानि शाखानां करोति। द्वापरे वेदविभागं कृत्वा, कल्यन्ते ह्यन्ते, हरिः कल्किरूपेण दुष्टानां मार्गं स्थापयति। एवं स अनन्तात्मा नित्यं सर्वं जगत् रक्षति, सृजति, विनाशयति च; किञ्चिदपि तस्मात् परं नास्ति। भूतानां भूतपूर्वाणां, वर्तमानानां, भविष्यतां च, महात्मनः, अस्तित्वं अत्रापि अन्यत्र च उक्तं। सर्वाणि मन्वन्तराणि, तेषां च अधिपतयः मया प्रोक्तानि; किं अन्यद् श्रोतुमिच्छसि? मैत्रेय उवाच— भगवन्, त्वत्तः अहं शुश्राव सर्वं विश्वं विष्णुमयं, विष्णौ स्थितं, विष्णोः उत्पादितं, न किञ्चिदस्ति तस्मात् परम्। स मम महात्मा विष्णुः, व्यासरूपेण, यथा प्रत्येकस्मिन् युगे वेदान् विभजति, तद् श्रोतुमिच्छामि। प्रत्येकस्मिन् युगे कः कः व्यासः आसीत्, महर्षे? प्रत्येकस्य च शाखाविभागं वक्तुमर्हसि। श्रीपराशर उवाच— मैत्रेय, वेदस्य शाखाविभागा अनन्ताः; तेषां विस्तारतः वर्णनं मया अशक्यम्। संक्षेपेण तु शृणु। प्रत्येकस्मिन् द्वापरे, विष्णुः व्यासरूपेण, एकं वेदं अनेकधा विभजति लोकहिताय। यदा मनुष्याणां बलं, तेजः, प्रज्ञा च हीयते, तदा सर्वभूतहिताय वेदान् विभजति। येन येन शरीरेण स एकं वेदं पृथग्विधं करोति, स एव मधुसूदनः व्यासः इति विख्यातः। यस्मिन्मन्वन्तरे व्यासाः सन्ति, तान् मत्तः शृणु, व्यासस्य च शाखाभेदान् कथयामि। वैवस्वतमन्वन्तरे द्वापरयुगे द्वाविंशतिः सप्त च व्यासाः वेदं चतुर्धा कृत्वा पुनः पुनर्यथाक्रमं विभज्यन्ते। तेषां नामानि शृणु, महाभाग, ये विगतेषु द्वापरेषु वेदं चतुर्धा कृत्वा व्यासाः अभवन्।