शृणु, महाभाग, मन्वन्तरानां प्रवृत्तिं यथाक्रमं कथयामि। द्वितीयः मनुः, सावर्याख्यः, छायायाः संज्ञायाश्च सुतः अभवत्। स तु ज्येष्ठभ्रातुः भिन्नवंशत्वात् 'सावर्णिः' इति प्रसिद्धः। तस्यैव मनोः सावर्यिकनामा अष्टम्या मन्वन्तरस्य कथा त्वया श्रोतव्या। तस्मिन्समये सावर्यिर्मनुः उत्पत्स्यते। तत्र मुख्यदेवताः सुतपसः, अमिताभाः, अन्ये च भविष्यन्ति। एतेषां देवगणानां प्रत्येकं विंशतिः संख्यया भविष्यन्ति। सप्तर्षीणां नामानि अपि वक्ष्यामि। तस्मिन्काले दीप्तिमान्, गालवः, रामः, कृपः, द्रोणः, मम पुत्रः व्यासः, ऋष्यशृङ्गश्च सप्तर्षयः भविष्यन्ति। विष्णोः प्रसादेन विरोचनस्य पुत्रः बलिः, पातालगतः पापरहितः, तत्रेन्द्रः भविष्यति। विरजः, ऊर्वरीवान्, निर्मोकः, अन्ये च सावर्येः मनोः पुत्राः, नरपतयः भविष्यन्ति। नवमः मनुः दक्षसावर्णिः भविष्यति। तत्र पाराः, मरीचिगर्भाः, सुधर्माणः—एते त्रिविधा देवगणाः, प्रत्येकं द्वादशसंख्या, स्वस्वनिवासेन विराजन्ते। तेषु इन्द्रः महाबलवान् अद्भुतः भविष्यति। सवनः, द्युतिमान्, भाव्यः, वसुः, मेधातिथिः, ज्योतिष्मान् सप्तमः, सत्यः—एते सप्तर्षयः तस्मिन्काले। धृतकेतुः, दीप्तिकेतुः, पञ्चहस्तः, निरामयः, पृथुश्रवाः, अन्ये च दक्षमावर्णिकस्य पुत्राः भविष्यन्ति। दशमः मनुः ब्रह्मसावर्णिः। तत्र सूधामान्, विशुद्धः, अन्ये च शतसंख्या देवगणाः भविष्यन्ति। तेषामध्ये शान्तिः नामेन्द्रः महाबलवान् भविष्यति। सप्तर्षयः हव्यिष्मान्, सुकृतः, सत्यः, तपोमूर्तिः, नाभागः अप्रतिमबलः, सत्यकेतुः, सप्तमः—एते। सुक्षेत्रः, उत्तमौजाः, भूरिषेणः, अन्ये च दश ब्रह्मसावर्णेः पुत्राः, पृथिवीं रक्षिष्यन्ति। एकादशः मनुः धर्मसावर्णिः। तत्र विहङ्गमाः, कामागमाः, निर्वाणाः, ऋषयश्च—एते त्रिंशत्-त्रिंशत् देवगणाः, तेषामिन्द्रः पृषा। निःश्वरः, अग्नितेजाः, वपुष्मान्, घणिः, आरुणिः, हव्यिष्मान्, अनघः—एते सप्तर्षयः। सर्वत्रगः, सुधर्मा, देवानिकः, अन्ये च धर्मसावर्णेः पुत्राः भूमिं पालयिष्यन्ति। द्वादशः मनुः रुद्रपुत्रः सावर्याख्यः। तत्र ऋतुधामा नामेन्द्रः। हरिताः, रोहिताः, सुमनसः, सुकर्माणः, सुरापाः—एते पञ्चगणाः, प्रत्येकं दशसंख्या। तपस्वी, सुतपाः, तपोमूर्तिः, तपोरतिः, तपोधृतिः, द्युतिः, तपोधनः सप्तमः—एते सप्तर्षयः। देववान्, उपदेवः, देवश्रेष्ठः, अन्ये च सावर्येः पुत्राः, महाबलवन्तः, भूमिं पालयिष्यन्ति। त्रयोदशः मनुः रुचिः नाम भविष्यति। तत्र सूत्रामाणः, सुकर्माणः, सुधर्माणः, अमराः—एते त्रयस्त्रिंशद्-त्रयस्त्रिंशद्देवगणाः। तेषामध्ये दिवसपतिः महाबलवान् इन्द्रः भविष्यति। एकः मोहवर्जितः, सत्यदर्शी, अचलः, निराशः, स्थिरः, अक्षयः; अन्यः सुतपाः सप्तमः ऋषिः—एते सप्तर्षयः। चित्रसेनः, विचित्रः, अन्ये च रुचेः पुत्राः, भूमिपालाः भविष्यन्ति। चतुर्दशे मन्वन्तरे मनुः नाम भविष्यति, शुद्धइन्द्रः, पंचगणाः देवाः। चाक्षुषाः, पवित्राः, कनिष्ठाः, भ्राजिकाः, वाचवृद्धाः—एते देवगणाः। सप्तर्षयः अग्निबाहुः, शुचिः, शुक्रः, मागधः, अग्नीध्रः, युक्तः, जितः। ऊरुगः, गम्भीरः, बुद्धिः, अन्ये च मनोः पुत्राः, भूमिं यथोक्तं रक्षिष्यन्ति। यदा चतुर्युगान्ते वेदानां संकरः स्यात्, तदा सप्तर्षयः स्वर्गात् पृथिवीं आगत्य वेदान् पुनः प्रवर्तयन्ति। प्रतिमन्वन्तरारम्भे मनुः धर्मप्रवर्तकः जायते, यावन्मन्वन्तरं तावत् देवाः यज्ञभागिनः स्थिताः। यावत् मनोः पुत्राः तेषां च सन्ततयः तावत् भूमिः तैः सर्वदा रक्ष्यते। एकैकस्मिन्मन्वन्तरे मनुः, सप्तर्षयः, देवाः, मनोः पुत्राः, तेषां च राजा इन्द्रः मुख्यः। एतेषां चतुर्दशमन्वन्तराणां समाप्तौ, द्विजोत्तम, एकः कल्पः सहस्रयुगपरिमितः संज्ञायते। तस्यैव मात्रा रात्रिः, यदा ब्रह्मरूपधारी भगवान् शेषः जलनिधौ शय्यां उपगच्छति। तदा त्रिलोक्याः संहारं कृत्वा, स भगवान्सर्वसृष्टिकर्ता, स्वमायायाम् अधिष्ठाय, जनार्दनः, सर्वभूतनिधिः, स्थितः भवति।