तामसे मन्वन्तरे पुनः आगते भगवतः हर्यायाः गर्भात् हरिभिः सहितः हरिः अवतरत्। रैवतमन्वन्तरे च दिव्यः हरिः सम्भूत्या सह रैवतदेवैः अग्रणीभूतः जातः। चाक्षुषे तु मन्वन्तरे परमेश्वरः वैकुण्ठः विकुण्ठायाः गर्भात् वैकुण्ठदेवैः सह प्रादुरभवत्। वैवस्वतमन्वन्तरे च, द्विजोत्तम, विष्णुः वामनरूपेण अदितेः कश्यपस्य च गर्भात् अवतरत्। स महात्मा त्रिभिः पादैः इमां त्रिलोकीं विजित्य, विघ्नरहितां त्रिलोक्यां पुरन्दराय दत्तवान्। एवं सप्तसु मन्वन्तरेषु भगवतः एतानि रूपाणि, मुनिवर, येन लोका पालनं प्राप्नुवन्ति। यतः एष सर्वं विश्वं तस्य महात्मनः शक्त्या व्याप्यते, तस्मात् ‘विश’ धातोः आगतः ‘विष्णुः’ इति नाम। सर्वे देवाः, मनवः, सप्तर्षयः, मनोः पुत्राः, इन्द्रः च त्रिंशद्देवनाथः—एते सर्वे विष्णोः अनन्तशक्तेः अंशभूताः एव। मैत्रेयः उवाच—एतानि सप्त मन्वन्तराणि त्वया वर्णितानि; द्विजश्रेष्ठ, अधुना येऽपि भविष्यन्ति तानि अपि मम वक्तुम् अर्हसि। श्रीपराशरः उवाच—विश्वकर्मणः कन्या संज्ञा सूर्यस्य पत्नी जाता; तस्यां मनुः यमः यमी च अभवन्, मुनिवर। सा पतिसंयोगे सूर्यस्य तेजः सहनं न शक्ता, छायां स्वस्थानि स्थाप्य, स्वयं वनं तपश्चर्यायै गतवती। सूर्यः छायां संज्ञां मन्यन्, तस्यां त्रयः पुत्रान् उत्पादितवान्—शनैश्चरः, अपरः मनुः, तपती च। छायया क्रुद्धया यमः शप्तः, तदा यमः सूर्यश्च ज्ञातवन्तौ—एषा न खलु जननी, अन्यैषा। ततो विवस्वान् ध्यानबलात् वनान्ते तपस्यन्तीं अश्व्याकारां संज्ञां दृष्टवान्। सूर्यः अपि अश्वरूपं धारयित्वा तस्यां अश्विनीकुमारौ उत्पादितवान्, अन्ते रेवन्तं च समुत्पाद्य। ततः सूर्यः संज्ञाम् आनयित्वा स्वस्थाने स्थापयामास; विश्वकर्मा तस्य तेजः क्षिप्रं न्यूनं चकार। सूर्यं यन्त्रे स्थाप्य, विश्वकर्मणा तस्य अधिकतेजसः अष्टमांशः छिन्नः, शेषं तु निःक्षयमवशिष्टम्। हे मुनिश्रेष्ठ, तस्य छिन्नस्य तेजसः, विष्णोः शक्तेः, भूमौ पतितस्य, त्वष्ट्रा दिव्यायुधानि निर्मितानि—चक्रं विष्णोः, त्रिशूलं शिवस्य, कुबेरस्य विमानं, अन्यानि च आयुधानि। गुहस्य शूलं, अन्येषां देवतानां च आयुधानि तेनैव तेजसा विश्वकर्मणा समृद्धानि। छायायाः संज्ञायाः च पुत्रः द्वितीयः मनुः सावर्यः इति प्रसिद्धः, यतः स ज्येष्ठभ्रातुः भिन्नवंशः। अधुना, भाग्यवन्, अष्टमं सावर्यं मन्वन्तरं शृणु, यः तस्य भविष्यति। स सावर्यः मनुः भविष्यति, तत्र मुख्यदेवाः सुतपाः, अमिताभः, अन्ये च स्युः। एतेषां देवगणानां प्रत्येकं विंशतिः संख्याः, सप्तर्षयः अपि ते भविष्यन्ति, तेषां नामानि शृणु। दीप्तिमान्, गालवः, रामः, कृपः, द्रोणः, मम पुत्रः व्यासः, ऋष्यशृङ्गः—एते सप्तर्षयः। विष्णोः प्रसादेन, विरोचनस्य पुत्रः बली, अधर्मरहितः, पातालचरः, तत्र इन्द्रः भविष्यति। विरजः, उर्वरीवान्, निर्मोकः, अन्ये च सावर्येः पुत्राः, पृथिव्यां नृपाः भविष्यन्ति। नवमः मनुः दक्षसावर्यः भविष्यति। पाराः, मरीचिगर्भाः, सुधर्माणः—एते त्रिधा विभागः; देवाः द्वादशद्वादशगणाः स्वस्वस्थानानि धारयिष्यन्ति। तेषु, द्विज, महाबलवान् इन्द्रः अद्भुतः भविष्यति। सवनः, द्युतिमान्, भव्यः, वसुः, मेधातिथिः, ज्योतिष्मान् सप्तमः, सत्यः—एते सप्तर्षयः तस्मिन्काले। धृतकेतुः, दीप्तिकेतुः, पञ्चहस्तः, निरामयः, पृथुश्रवाः, अन्ये च दक्षसावर्यस्य पुत्राः भविष्यन्ति। दशमः मनुः ब्रह्मसावर्यः; तत्र सूधामान्, विशुद्धः, शतम् एकं देवगणः भविष्यति। तेषु इन्द्रः शान्तिः नाम, महाबलवान्; सप्तर्षयः अपि शृणु। हविष्मान्, सुकृतः, सत्यः, तपोमूर्तिः, नाभागः महाबलः, सत्यकेतुः—एते सप्तर्षयः। सुक्षेत्रः, उत्तमौजा, भूषणः, अन्ये च दश, ब्रह्मसावर्यस्य पुत्राः पृथिवीं रक्षिष्यन्ति। एकादशः मनुः धर्मसावर्यः; तत्र विहङ्गमाः, कामागमाः, निर्वाणाः, ऋषयः—एते देवगणाः, प्रत्येकं त्रिंशत्, तेषां इन्द्रः पृषा नाम भविष्यति। निःश्वरः, अग्नितेजाः, वपुष्मान्, घणिः, आरुणिः, हविष्मान्, अनघः—एते सप्तर्षयः। सर्वत्रगः, सुधर्मा, देवानिकः, अन्ये च धर्मसावर्यस्य पुत्राः पृथिव्यां राज्यं करिष्यन्ति। एवं, मुनिवर, सप्तमान् अतीतान् च, सप्तमान् भविष्यतः च मन्वन्तरान् भगवतः विष्णोः महिम्ना, देवर्षिमन्विन्द्रपुत्रैः च, लोका पालिताः, धर्मे प्रतिष्ठिताः च भवन्ति।