चाक्षुषमुनोः पुत्राः Ūरुः, पूरुः, शतद्युम्नश्च, वीर्यशालिनां श्रेष्ठाः, भूमण्डलस्य अधिपतयः अभवन्। सप्तमे मन्वन्तरे अधुना प्रतिष्ठितः श्राद्धदेवः विवस्वतः पुत्रः, स एव प्रसिद्धः मनुः, मुनिवर। अत्राद्य देवाः आदित्याः, वसवः, रुद्रादयः च सन्ति; त्रिंशदां देवतानां ईश्वरः पुरन्दरः अपि अत्रैव अस्ति, मैत्रेय। सप्तर्षयः अपि अत्र सन्ति—वसिष्ठः, कश्यपः, अत्रिः, जमदग्निः, गौतमः, विश्वामित्रः, भरद्वाजः च। इक्ष्वाकुः, नृगः, धृष्टः, शर्यातिः, नरिष्यन्तः, नाभागः, इष्टः—एते अपि उल्लिखिताः। करूषः, पृषध्रः, सुमहान्—एते त्रयः, नव सुता मनोः वैवस्वतः, लोकेषु प्रसिद्धाः धर्मज्ञाः अभवन्। विष्णोः शक्तिः, अनुपमशुद्धिरूपा, अस्मिन्सर्वस्मिन्सत्तायाम् अधिष्ठिता; सर्वेषु मन्वन्तरेषु सा देवता रूपेण प्रतिष्ठिता अस्ति। स्वायम्भुवे मन्वन्तरे तस्य शक्तेः अंशः यज्ञरूपेण जातः; प्रथममन्वन्तरे मनसः उत्पादितो देवः आकूत्याः समुत्पन्नः। ततः स्वारोचिषे मन्वन्तरे तुषितायाः अजितनाम्ना स देवः तुषितैः सह जातः। तृतीये उत्तममन्वन्तरे तुषितः पुनः, सत्यायां सत्यः सः जातः, उत्तमसत्यैः सह। तामसे मन्वन्तरे हर्यायाः हरिर् अभवत्, हरिभिः सह। रैवते मन्वन्तरे सम्भूत्याः हरिः देवः रैवतैः सह प्रादुर्भूतः। चाक्षुषे मन्वन्तरे वैकुण्ठायाः परमेश्वरः वैकुण्ठः, वैकुण्ठैः सह, अवतीर्णः। वैवस्वते मन्वन्तरे, द्विजश्रेष्ठ, विष्णुः वामनरूपेण अदित्याः कश्यपस्य च पुत्रः जातः। स महात्मा त्रिभिः पगैः इमान् लोकान् जयित्वा, त्र्यध्वान् विघ्नरहितान् पुरन्दराय दत्तवान्। एते सप्तसु मन्वन्तरेषु तस्य रूपाणि, मुनिवर, येन जनाः पोषिताः। यतः एष सर्वं विश्वं तस्य महात्मनः शक्त्या व्याप्यते, तस्मात् 'विष्णुः' इति 'विश्' धातोः—प्रवेशनात्—सः कथ्यते। सर्वे देवाः, मनवः, सप्तर्षयः, मनुपुत्राः, त्रिंशद्देवेशः इन्द्रः—एते सर्वे विष्णोः अनन्तशक्तेः अंशरूपाः इति। मैत्रेय उवाच—"सप्त मन्वन्तराणि त्वया वर्णितानि, द्विजोत्तम; आगामिनि मन्वन्तरेषु अपि वक्तुम् अर्हसि।" श्रीपराशर उवाच—"संज्ञा विश्वकर्मणः कन्या सूर्यस्य भार्या अभवत्; तस्याः सुताः मनुः, यमः, यमी च, मुनिवर। पतिसंयोगे सूर्यस्य तेजः सोढुं न शक्ता, छायां निजस्थाने स्थाप्य, सा वनं तपः कर्तुं गता। सूर्यः ताम् एव संज्ञां मन्यमानः, छायायाम् अपि त्रीन् अपत्यानि उत्पादयामास—शनैश्चरः, अन्यः मनुः, तपती च। छाया क्रुद्धा यमं शशाप; तदा यमः सूर्यश्च, एषा अन्येति, जननी न इति अवगच्छताम्। ततः विवस्वान् ध्यानयोगेन संज्ञां वनस्थां, अश्व्याकारां, तपस्यन्तीं, दृष्टवान्। स सूर्यः अश्वरूपं गृहीत्वा, तस्यां अश्विनौ द्वौ देवौ जनयामास; अन्ते रेवन्तं अपि। ततः सूर्यः संज्ञां स्वस्थानं प्रत्यानीय, विश्वकर्मा तस्य तेजः न्यूनं कृतवान्। सूर्यं यन्त्रे स्थाप्य, अष्टमांशं तस्य तेजः छित्वा, शेषं तु अव्ययम् अभवत्। विष्णोः तेजसः यः अंशः विश्वकर्मणा छिन्नः, स दीप्तिमान् पृथिव्यां पतितः। तस्मात् तेजसः त्वष्टा विष्णोः चक्रं, शिवस्य त्रिशूलं, कुबेरस्य विमानं, अन्यानि दिव्यायुधानि निर्ममे। गुहस्य शूलं, अन्येषां च देवतानां शस्त्राणि तेनैव तेजसा विश्वकर्मणा समृद्धानि। छायायाः संज्ञायाश्च द्वितीयः मनुः सावर्यः नाम, ज्येष्ठभ्रातुः भिन्नवंशत्वात् सः सावर्यः इति कथ्यते। शृणु तु, भाग्यवन्, अष्टमं मन्वन्तरं, सावर्यं नाम, यः तस्य भविष्यति। स सावर्यः मनुः उत्पत्स्यते, देवाः तत्र मुख्याः सुतपसः, अमिताभाः, अन्ये च। तेषां देवगणानां संख्या विंशतिः विंशतिः इति स्मृतम्। भविष्यतः सप्तर्षीणां नामानि अपि वक्ष्यामि। दीप्तिमान्, गालवः, रामः, कृपः, द्रोणः, मम पुत्रः व्यासः, ऋश्यशृंगश्च सप्तर्षयः भविष्यन्ति। विष्णोः प्रसादात् विरोचनस्य पुत्रः बली, अधर्मरहितः, अधः लोकेषु विचरन्, तत्र इन्द्रः भविष्यति। विरजः, उर्वरीवान्, निर्मोकः, अन्ये च सावर्येः मनोः पुत्राः, नरपतयः भविष्यन्ति। नवमः मनुः दक्षः सावर्यः भविष्यति। पाराः, मरीचिगर्भाः, सुधर्माणः—एते त्रयः त्रयः देवगणाः, द्वादशद्वादशसंख्याकाः, स्वस्वनिवासस्थानानि यास्यन्ति। तत्र, द्विजश्रेष्ठ, महाबलः इन्द्रः अद्भुतः भविष्यति। एवं संक्षेपेण सप्तपूर्वमन्वन्तराणि, तेषां देवर्षिमनुपुत्रादीनां, विष्णोः शक्त्यंशरूपाणि, भविष्यच्छष्ठमन्वन्तराणि च, भगवता पराशरेण मैत्रेयाय निवेदितानि।