तामसस्य पुत्राः, नरः, ख्यातिः, केतुरूपः, जानुजङ्घः, अन्ये च, सर्वे बलसम्पन्नाः अभवन्। पञ्चमे मन्वन्तरे, हे मैत्रेय, मनुः रैवत नाम्ना प्रसिद्धः, तत्र इन्द्रः विभुः अभवत्। तस्मिन्नेव काले देवगणाः अपि शृणु। अमिताभाः, भूतरयाः, वैकुण्ठाः, सुसमेधाः — एते चतुर्दश देवसमूहम् अभवन्। हिरण्यरोमाः, वेदाश्रिः, ऊर्ध्वबाहुः, वेदबाहुः, सुधामाः, पर्जन्यः, अव्ययः — एते सप्तर्षयः रैवतमन्वन्तरे स्थिताः। बलबन्धुः, सम्भाव्यः, सत्यकाः, अन्ये च — एते तस्य पुत्राः महाबलिनः भूमौ राजाः अभवन्। स्वारोचिषः, उत्तमः, तामसः, रैवतः — एते चत्वारः मनवः प्रियव्रतात् उत्पन्नाः स्मृताः। प्रियव्रतः राजर्षिः विष्णुम् तपसा उपास्ते स्म, तेन स्वस्य वंशजाः मन्वन्तराधिपतयः अभवन्। षष्ठे मन्वन्तरे मनुः चाक्षुषः अभवत्, तत्र इन्द्रः मनोजवः आसीत्। तत्र देवगणाः अपि शृणु। आप्याः, प्रसूताः, भाव्याः, पृथुकाः, लेखाः — एते पञ्च, अन्यैः त्रिभिः सह, अष्ट देवसमूहाः अभवन्। सुमेधाः, विरजाः, हविष्मान्, उत्तमः, मधुः, अतिनामाः, सहिष्णुः — एते सप्तर्षयः अभवन्। ऊरुः, पूरुः, शतद्युम्नः — एते चाक्षुषमनवः पुत्राः पृथिव्याः अधिपतयः अभवन्। सप्तमे मन्वन्तरे, हे मैत्रेय, श्राद्धदेवः विवस्वतः पुत्रः मनुः अधुना प्रसिद्धः। तत्र आदित्याः, वसवः, रुद्राः, अन्ये च देवगणाः स्थिताः; पुरन्दरः त्रिंशत् देवाधिपः अपि तत्र वर्तते। वसिष्ठः, कश्यपः, अत्रिः, जमदग्निः, गौतमः, विश्वामित्रः, भरद्वाजः — एते सप्तर्षयः अभवन्। इक्ष्वाकुः, नृगः, धृष्टः, शर्यातिः, नरिष्यन्तः, नाभागः, इष्टः — एते प्रसिद्धाः मनुपुत्राः स्मृताः। करूषः, पृषध्रः, सुमहान् — एते त्रयो लोकविख्याताः अन्यैः सह नव धर्मात्मनः मनोः पुत्राः अभवन्। विष्णोः शक्तिर्निरुपमा, शुद्धिसम्पन्ना, सर्वत्र स्थितिः, प्रत्येक मन्वन्तरे देवत्वेन प्रतिष्ठिता। स्वायम्भुवे मन्वन्तरे तस्य शक्तेः अंशः यज्ञरूपेण उत्पन्नः; प्रथममन्वन्तरे मनसः पुत्रः आक्रुतेः उत्पन्नः। स्वारोचिषे मन्वन्तरे तुषितायाः अजितः तुषितैः सह उत्पन्नः। तृतीयमन्वन्तरे उत्तमे तुषितः पुनः तुषितैः सह अभवत्; सत्ये सत्यः सत्यैः सह उत्तमः अभवत्। तामसमन्वन्तरे, हर्यायाः हरिः हरैः सह अभवत्। रैवतमन्वन्तरे, संभूत्याः हरिः रैवतैः देवैः सह मुख्यः अभवत्। चाक्षुषे मन्वन्तरे, विकुण्ठायाः वैकुण्ठः वैकुण्ठैः देवैः सह उत्पन्नः। वैवस्वते मन्वन्तरे, हे द्विजश्रेष्ठ, विष्णुः वामनरूपेण अदित्याः कश्यपात् जातः। स महात्मा त्रिभिः पादैः त्रिलोकान् विजित्य, पुरन्दराय विघ्नरहितान् लोकान् दत्तवान्। एते तस्य सप्त मन्वन्तरस्थाः रूपाणि, येन जनाः पोषिताः। यतः सर्वं विश्वं तस्य महात्मनः शक्त्या व्याप्यते, तस्मात् 'विश्' धातोः 'विष्णु' इति नाम्ना प्रसिद्धः। सर्वे देवाः, मनवः, सप्तर्षयः, मनुपुत्राः, इन्द्रः च — एते सर्वे विष्णोः अनन्तशक्तेः अंशाः। मैत्रेयः उवाच — सप्त मन्वन्तराणि त्वया वर्णितानि; हे द्विजश्रेष्ठ, आगामिनि मन्वन्तराणि अपि कथय। श्रीपराशरः उवाच — संज्ञा, विश्वकर्मणः पुत्री, सूर्यस्य पत्नी अभवत्; मनुः, यमः, यमी — एते तस्याः पुत्राः। पतिसंयोगे सूर्यस्य तेजः सहनं न शक्नुवन्ती, संज्ञा स्वच्छायाम् स्थापयित्वा, स्वयं तपस्यै वनं गता। सूर्यः, संज्ञां मन्यन्, छायायाम् त्रयः पुत्रान् उत्पादितवान् — शनैश्चरः, अन्यः मनुः, तापती। छायायाः क्रुद्धया यमः शप्तः, तदा सूर्यः यमः च असली माता अस्ति इति ज्ञातवन्तः। विवस्वान् ध्यानयोगेन संज्ञां ददर्श, या अश्वरूपेण वने तपस्यां कुर्वती आसीत्। सूर्यः अश्वरूपं धारयित्वा, तस्याम् अश्विनौ द्वौ देवौ उत्पादितवान्, अन्ते रेवन्तम् अपि। ततः सूर्यः संज्ञां स्वस्थानम् आनयित्वा, विश्वकर्मा तस्य तेजः न्यूनम् अकुर्वत्। सूर्यं चक्रे स्थापयित्वा, विश्वकर्मा अष्टमांशं तेजः छिन्त्वा भूमौ अपातयत्, शेषं तेजः अपरिहीनम् अभवत्। तस्मात् तेजसः त्वष्टा विष्णोः चक्रं, शिवस्य त्रिशूलम्, कुबेरस्य शिबिकाम्, अन्यानि दिव्यायुधानि निर्मितवान्। गुहस्य शूलम्, अन्येषां देवतानां आयुधानि अपि तेन तेजसा विश्वकर्मणा संवर्धितानि।