ऋभुः ब्राह्मणं निदाघं समुपदिश्य उवाच — "यथा अहं अधः स्थितः गजवत्, त्वं तु उपरि स्थितः, एवं तव बोधाय एष दृष्टान्तः दर्शितः। यदि त्वं राजा इव, द्विजश्रेष्ठ, अहं गजवत् स्थितः, तर्हि वद — कः त्वं, कः अहम्?" एवं उक्ते, निदाघः शीघ्रं तस्य पादयोः गृहीत्वा अवदत् — "त्वं पूज्यः गुरु ऋभुः, अहं निदाघः।" ऋभुः पुनः अवदत् — "अन्यस्य मनः न यथाऽऽचारशिक्षया रूपितं, यथा शिष्यस्य गुरुणा; अतः तव उत्तमगुरुं प्राप्तं मन्ये।" "एवं संक्षेपेण, बुद्धिमन्, परमार्थस्य सारं यथाऽऽगतं मया, तव उपदिष्टं।" इत्युक्त्वा ऋभुः गुरुस्तद्वचनं निदाघाय दत्त्वा तस्मात् निर्गतः; निदाघः तु तदुपदेशं प्राप्य परमार्थनिष्ठः अभवत्। तस्य च मनः तदा सर्वेषु भूतेषु अभेदं ददर्श; यथा ब्रह्मनिष्ठः परमं मोक्षं प्राप्नोति, द्विजश्रेष्ठ। एवं धर्मवित्, त्वं मित्रारिणोः समत्वं कुर्याः, सर्वेषु आत्मानं पश्यन्, राजन्। यथा एकं आकाशं शुक्लं नीलं च इव दृश्यते भेदात्, तथैव एकः आत्मा, वस्तुतः एकः, मोहदृष्ट्या बहुधा दृश्यते। यदिह एकमेव अस्ति — यद्यद्वा — तत् अक्षरम्; तस्यातिरिक्तं किमपि नास्ति। अहं तत्, त्वं तत्, सर्वं तत्; आत्मज्ञानाभावात् उत्पन्नं भेदमोहं त्यज। एवं तेन उक्तः उत्तमराजा भेदबुद्धिं त्यक्त्वा परमार्थदर्शनं प्राप्तवान्; स च पूर्वजन्मस्मरणया तत्त्वज्ञानसम्पन्नः तस्मिन्नेव जीवने मोक्षं प्राप्तवान्। यः कश्चित् श्रद्धया एतत् भारतस्य उत्तमस्य राज्ञः चरित्रं कथयति वा शृणोति वा, स शुद्धचित्तः स्वमोहविमुक्तः सन्सारमोक्षयोग्यः भवति। मैत्रेयः उवाच — "गुरुः पृथिव्याः, समुद्राणां च, सूर्यादीनां विविधरूपाणां, नक्षत्राणां च विस्तारं सम्यक् वर्णितवान्। देवाः, ऋषयः, चतुर्वर्ण्यस्य उत्पत्तिः, अन्येषां च योनि:सम्भवानाṃ भूतानां सृष्टिः कथिता। ध्रुवस्य प्रह्लादस्य च चरितानि विस्तरेण उक्तानि; अवशिष्टानि मन्वन्तराणि क्रमशः श्रोतुम् इच्छामि। तेषां च मन्वन्तराधिपतीनां, तेषां नेतृणां, अनुचराणां च, यथाऽऽकथयः, तानपि श्रोतुम् इच्छामि, गुरो।" श्रीपराशरः उवाच — "याः मन्वन्तराः गताः, याः च आगन्तव्याः, ताः सर्वाः यथाक्रमं ते वर्णयिष्यामि। प्रथमः स्वायम्भुवः मनुः, ततः स्वारोचिषः, अनन्तरं उत्तमः, तामसः, रैवतः, ततः चाक्षुषः। एतेषां षड् मनूनां गतिः; अधुनातनस्य सूर्यपुत्रस्य वैवस्वतः मनुः वर्तमानमन्वन्तरस्य अधिपः। स्वायम्भुवमन्वन्तरस्य आदौ कल्पस्य, तत्र देवाः सप्तर्षयः च यथायोग्यं मया वर्णिताः। अधुना स्वारोचिषमन्वन्तरस्य अधिपतीनां, देवानां, ऋषीणां, तेषां पुत्राणां च सम्यक् वर्णनं करिष्यामि। स्वारोचिषमन्वन्तरे पारावताः तुषिताः च देवाः आसन्; विपश्चित् बलवान् तत्र इन्द्रः अभवत्, मैत्रेय। ऊर्जः, स्तम्भः, प्राणः, वातः, ऋषभः, निरयः, परिवान् — एते सप्तर्षयः तत्र मन्वन्तरे। चैत्रः, किम्पुरुषः, अन्ये च स्वारोचिषस्य पुत्राः; एवं द्वितीयं मन्वन्तरं उपवर्णितं — अधुना तृतीयस्य शृणु। तृतीयवाले मन्वन्तरे उत्तमः मनुः अभवत्; देवाधिपः सुषान्तिः अभवत्। तस्य पुत्राणां, मैत्रेय, शृणु। सुधामन्, सत्याः, जपाः, प्रतर्दनः, वशवर्तिन् — एते पञ्च, द्वादशगणाः। एते सप्तर्षयः वसिष्ठस्य पुत्राः; अजः, परशुदीप्तः, अन्ये च उत्तममनु: पुत्राः। तामसवाले मन्वन्तरे सुपाराः हरयः देवाः; सत्याः, सुधियः — सप्तविंशतिगणाः। शिबिः तत्र इन्द्रः, शतयज्ञप्रसिद्धः; तत्र सप्तर्षयः नामानि मम शृणु। ज्योतिर्धामन्, पुथुः, कात्यः, चित्राग्निः, धनकः, पीवरः — एते सप्तर्षयः तत्र। नरः, ख्यातिः, केतुरूपः, जानुजङ्घः, अन्ये च तामसस्य पुत्राः, सर्वे महाबलाः। पञ्चमे, मैत्रेय, मनुः रैवतः अभवत्, इन्द्रः विभुः; तत्र देवगणान् शृणु। अमिताभाः, भूतारयाः, वैकुण्ठाः, सुसमेधाः — तत्र देवगणाः, चतुर्दश संख्यायाः। हिरण्यरोमाः, वेदाश्रीः, ऊर्ध्वबाहुः, वेदबाहुः, सुधामः, परजन्यः, अव्ययः — एते सप्तर्षयः रैवतमन्वन्तरे। बलबन्धुः, सम्भाव्यः, सत्यकाः, अन्ये च रैवतस्य पुत्राः, महाबलाः राजानः अभवन्। स्वारोचिषः, उत्तमः, तामसः, रैवतः — एते चत्वारः मनवः प्रियव्रतस्य वंशजाः स्मृताः। राजर्षिः प्रियव्रतः विष्णुं तपसा पूज्य, मन्वन्तराधिपतीन् स्वपुत्रान् प्राप्तवान्। षष्ठे मन्वन्तरे मनुः चाक्षुषः अभवत्; मनोजवः इन्द्रः। तत्र देवगणान् शृणु। आप्याः, प्रसूताः, भाव्याः, पृथुकाः, लेखाः — एते पञ्च, अन्यैः त्रिभिः सह, अष्टगणाः देवाः। सुमेधाः, विरजाः, हविष्मान्, उत्तमः, मधुः, अतिनामाः, सहिष्णुः — एते सप्तर्षयः। एवं पराशरः मैत्रेयाय मन्वन्तराणां, तेषां अधिपतीनां, देवगणानां, सप्तर्षीणां, तेषां पुत्राणां च, क्रमशः, विस्तरेण, भगवत्कथां, धर्म्यां, उपदिष्टवान्।