यथा मृद्-गृहः मृद्-लेपनात् दृढत्वं प्राप्नोति, तथा एषः शरीरः अपि पृथिव्यां अणुभिः निर्मितः। यवः, गोधूमः, मुद्गः, घृतम्, तैलम्, क्षीरम्, दधि, गुडः, फलानि च—एते सर्वे पृथिव्यां अणुभिः एव रचिताः। एतद् ज्ञात्वा, स्वादु-अस्वादु-विवेकः कर्तव्यः; मनः समत्वे स्थितं भवतु, यतः समत्वमेव मोक्षस्य साधनम्। एवम् उक्तानि परम-सत्य-आश्रितानि वचनानि श्रुत्वा, राजन्, निडाघः महात्मनं नमस्कृत्य अब्रवीत्—“कृपया, मम हिताय आगमनस्य कारणं निवेदय; तव वचनैः मम मोहः नष्टः, हे ब्राह्मण।” तदा ऋभुः अब्रवीत्—“अहं तव गुरु ऋभुः, ज्ञानं दातुं आगतः; परमं सत्यं तव उद्घाटितम्, अतः गच्छामि।” एवं उक्त्वा, “एतद् विश्वं एकमेव, अविभक्तम्; तस्य परमात्मनः स्वरूपं वासुदेवः इति प्रसिद्धम्,” इति निवेद्य, निडाघः गाढं नमस्कृत्य, ऋभुं भक्त्या पूजयामास; ऋभुः च यथेष्टं प्रस्थितः। एवं, सहस्रवर्षाणि यावत् व्यतीतानि, तदा ऋभुः पुनः तस्य नगरं गत्वा, निडाघाय ज्ञानं दातुं उद्युक्तः। नगरस्य बाह्ये, ऋषिः निडाघं ददर्श, यः बहुजन-संवृतः, नगरं प्रविशन् आसीत्। तं महात्मानं दूरस्थं, जनसमूहं वर्जयन्तं, तृषित-कण्ठं, वनात् कुश-दर्भ-समेतं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, ऋभुः समीपं गत्वा अभिवादनं कृत्वा, अपृच्छत्—“किं त्वं एकाकी तिष्ठसि, द्विज?” निडाघः उक्तवान्—“महान् जनसमूहः अत्र, अतः नगरं बहिर् तिष्ठामि, हे नरश्रेष्ठ।” ऋभुः अपृच्छत्—“कः अत्र राजा, कः अन्यः जनः? वद, द्विजश्रेष्ठ, त्वं ज्ञानी इति मे मन्ये।” निडाघः अब्रवीत्—“यः महान् गजः आरूढः, यस्य शिरः पर्वत-शिखर-वद् उन्नतम्, सः राजा; अन्ये जनाः अन्याः।” ऋभुः अब्रवीत्—“राजा-गजयोः समं दृश्यते; त्वं तु विशेषं न दर्शयसि।” तदा निडाघः अपृच्छत्—“विशेषं वद, को गजः, को राजा?” निडाघः उक्तवान्—“अधः गजः, उपरि राजा।” ऋभुः पुनः अपृच्छत्—“एतत् ज्ञातवान् अहं, यथा त्वम्; किं कारणं तव वचनस्य? किं अन्यद् सूच्यते?” तदा निडाघः शीघ्रं आरूढः, ऋभुं उक्तवान्—“शृणु, यथा अहं उपरि, त्वं अधः गजवत्; एवं तव बोधाय उदाहरणं दत्तम्।” पुनः निडाघः अपृच्छत्—“यदि त्वं राजवत्, अहं गजवत् स्थितः, तदा वद, त्वं कः, अहं कः?” ऋभुः उक्तः—“त्वं ऋभुः गुरुः, अहं निडाघः,” इति निडाघः शीघ्रं तस्य पादौ गृहीत्वा उक्तवान्। ऋभुः अब्रवीत्—“शिष्यस्य मनः गुरुणा यथा आकारितम्, अन्यस्य न; अतः त्वं परमगुरुं प्राप्तवान्।” ऋभुः पुनः अब्रवीत्—“संक्षेपेण, परमसत्यस्य सारं तव उपदिष्टम्, यथा मया शिक्षितम्।” एवं उक्त्वा, ऋभुः निडाघात् प्रस्थितः; निडाघः तस्य उपदेशं श्रुत्वा, परमसत्ये भक्तिमान् अभवत्। तस्य मनः सर्वेषु भूतिषु अभेदं पश्यति; यथा ब्रह्मनिष्ठः परमं मोक्षं प्राप्नोति, तथा द्विज। अतः धर्मवित्, त्वं मित्र-शत्रुषु समः भव, सर्वत्र आत्मानं पश्य, हे राजन्। यथा एकं आकाशं शुक्लं, नीलं, इत्यादि विविधं रूपं धारयति, तथा एक आत्मा, एकमेव सन्, अविद्या-भ्रमात् अनेकत्वं प्रपन्नः इव दृश्यते। यत् एकमेव अत्र अस्ति, तत् अक्षरम्; अन्यद् किञ्चिद् नास्ति। अहं तत्, त्वं तत्, सर्वम् तत्; आत्म-भेद-भ्रमं त्यज। एवं उक्त्वा, पाराशरः अब्रवीत्—“एतद् वचनं श्रुत्वा, राजा भेद-भावं त्यक्त्वा, परम-वस्तु-दर्शनं प्राप्तवान्; पूर्वजन्म-स्मृति-संपन्नः, सत्य-ज्ञानयुक्तः, स जीवन् मुक्तिम् प्राप्तः।” यः भक्त्या एतत् चरितं राजर्षेः भरतस्य कथयति वा शृणोति, स शुद्ध-चित्तः, आत्म-मोह-विहीनः, जन्म-मृत्यु-चक्रात् मोक्ष-अर्हः भवति। मैत्रेयः अब्रवीत्—“गुरोः पृथिव्याः, समुद्राणां, सूर्यादीनां रूपाणि, तारा-विवरणं च विस्तरेण उक्तम्। देव-आदि-सृष्टिः, ऋषयः, चतुर्वर्ण-उत्पत्तिः, अन्येषां योनिषु जातानां वर्णनं च उक्तम्। ध्रुवस्य, प्रह्लादस्य, चरितानि विस्तरेण उक्तानि; शेष-मन्वन्तराणि क्रमशः श्रोतुम् इच्छामि। मन्वन्तर-नायकान्, तेषां सहचरान्, यथा उक्तम्, तान् अपि श्रोतुम् इच्छामि।” श्रीपाराशरः अब्रवीत्—“याः मन्वन्तराः गताः, याः आगन्तव्याः, ताः सर्वाः क्रमशः वक्ष्यामि। प्रथमः स्वायम्भुवः मनुः, ततः स्वारोचिषः, उत्तमः, तामसः, रैवतः, चाक्षुषः। एते षड् मनवः गताः; अधुना सूर्यपुत्रः वैवस्वतः वर्तमान-मन्वन्तरे मनुः। कल्पारम्भे स्वायम्भुव-मन्वन्तरः, तत्र देवाः, सप्तर्षयः, यथायोग्यं वर्णितम्।