यथा वेणोः स्वरभेदाः छिद्रैः सम्पद्यन्ते, तत्रापि वायुः सर्वत्र समं व्याप्य अस्ति, न तु भेदं गच्छति—एवं परमात्मनः स्वभावेऽपि भेदः केवलं आवरणात् कर्मजन्याद्युपाधिभिः सम्पद्यते। यदा देवादिभेदाः उपशम्यन्ति, तदा स एव निर्विकल्पः परमात्मा शेषः, न किंचनावृतः। एवं उक्ते भगवता, पराशरः पुनः चिन्तयन् तं मननशीलं राजानं प्रत्यभाषत, यं पूर्वं कृतान्तं आख्यातुम् आरब्धवान्। स राजन्, पूर्वकृतं यद् यदुवंशसम्भूतस्य महात्मनः ऋभोः चरितं, येन स महात्मा निदाघः प्रबोधितः, तत् त्वं शृणु। स ब्रह्मणः सुतः परमेश्वरः ऋभुः नाम्ना बभूव, स्वभावतः तत्त्वज्ञानसम्पन्नः। तस्य शिष्यत्वं प्राचीनकाले पुलस्त्यपुत्रः निदाघः उपगतः। ऋभुः च तस्मै परमसुखेन सर्वं ज्ञानं निष्कल्मषं दत्तवान्। तथापि, तत्त्वज्ञानं प्राप्त्वा अपि निदाघः तस्य सारं न बुबोध। तदा ऋभुः तम् निदाघं चिन्तयामास। देविकातटस्य समीपे वीरनगरं नाम नगरी आसीत्, या पुलस्त्येन स्थापिता, समृद्धा, रम्या च। तस्यां नगरे, सुशोभने काननस्य पार्श्वे, निदाघः योगविद् ऋभोः शिष्यः कदाचित् निवसन् आसीत्। तत्र सहस्रं दिव्यानां वर्षाणां यदा व्यतीतानि, तदा ऋभुः तं शिष्यं द्रष्टुम् उपागमत्। वैश्वदेवकर्मणः समाप्तौ, यदा निदाघः दृष्टिगोचरः अभवत्, तदा ऋभुः तत्र स्थित्वा, निदाघः तम् आदरपूर्वकं पाद्यं प्रदाय, स्वगृहं प्रवेशयामास। पादहस्तप्रक्षालनानन्तरं, सम्यक् उपवेश्य, द्विजश्रेष्ठः निदाघः सादरम् उक्तवान्—"भोजनं कुरुष्व।" ऋभुः उवाच—"ब्राह्मणश्रेष्ठ, किं भोजनं गृह्यते तव गृहे? सर्वं न मम रोचते।" निदाघः प्रत्युवाच—"मम गृहे पक्वान्नं, यवाः, पिष्टकाः, अन्यानि च। यद् इच्छसि, तत् खाद।" ऋभुः पुनरुवाच—"एतानि सर्वाणि तु तण्डुलनिर्मितानि। किंचित् विशिष्टं भोजनं यच्छ—शाल्यन्नं, क्षीरपाकं, सर्पिसंयुक्तं, क्षीरदधिसाक्षरसहितं वा।" निदाघः स्वपत्नीं प्रति—"यद् उत्तमं द्रव्यं मम गृहे, तेनैव अयं अतिथये भोजनं सज्जय," इति आदेशं दत्तवान्। तस्य आज्ञया सा भार्या ब्राह्मणस्य प्रियं भोजनं सम्यग् अपाकृत्य, सादरं तस्मै समर्पयामास। महर्षिः स्वेच्छया तद् भोजनं कृत्वा, विनीतः निदाघः समुपस्थितः, उवाच—"किं परितोषः प्राप्तः? संतोषः कृतः वा? मनः प्रीतं भोजनात् किम्?" "कत्र स्थातव्यं ते? क्व गन्तव्यं? कुतः आगतः?" इति अपि पप्रच्छ। ऋभुः प्रत्युवाच—"यो हि क्षुधितः, तस्य अन्नेन तृप्तिः जायते; अहं तु न क्षुधितः, तस्मात् न तृप्तिः जातः। तस्मात् किं पृच्छसि?" "यदा पृथिवीतत्त्वं वह्निना उपयुज्यते, तदा क्षुधा जायते; शरीरस्थजलस्य क्षये तृष्णा जायते। क्षुधा च तृष्णा च देहधर्मौ, न तु मम; अतः मम न कदाचित् क्षुधा, सदा तृप्तः अस्मि।" "मनसः तृप्तिः, कामसन्तोषः—एते द्वौ मनोगुणौ। एतयोः पृच्छ, अन्येन न बध्यते जनः।" "यद् पृच्छसि—'कत्र स्थातव्यं? क्व गन्तव्यं? कुतः आगतः?'—तस्य उत्तरं शृणु।" "यः पुरुषः सर्वव्यापी, आकाशवत् व्याप्य स्थितः, तस्य 'कुतः', 'क्व', 'कत्र' इत्याद्याः प्रश्नाः निरर्थकाः।" "नाहं गन्ता, न च आगन्ता, न च स्थाता; न त्वं अन्यः, न त्वं स्वयम्, नाहं अन्यः, नाहं स्वयम्।" "'मम' 'न मम' इति यद् पृच्छसि, तस्य उत्तरं शृणु।" "यदा अन्नं खाद्यते, किं तद् स्वादु, किं न स्वादु? यत् प्रियं, तत् अप्रियं भवति, यदा तद् नाभिलषितम्।" "यत् न स्वादु, तत् स्वादु भवति; स्वादु च, तस्मात् जनाः निवर्तन्ते। आरम्भे, मध्ये, अन्ते च, किं तत् भोजनस्य प्रियत्वम्?" "यथा मृत्पिण्डगृहम् अपि मृद्भिः लेप्यते, दृढं भवति, एवं शरीरमपि पार्थिवाणवः समुत्पद्यन्ते।" "यवाः, गोधूमाः, मुद्गाः, सर्पिः, तैलं, क्षीरं, दधि, गुडः, फलानि च—एते सर्वे पार्थिवाणवः।" "एवं ज्ञात्वा, स्वाद्वस्वादुभेदं विचिन्त्य, मनः समं कुरु; समत्वं मोक्षस्य साधनम्।" एवं परमार्थयुक्तं वचनं श्रुत्वा, निदाघः महात्मानं प्रणम्य, उवाच—"भगवन्, कृपां कुरुष्व, किमर्थमिह आगतः? तव वचनेन मम मोहः नष्टः।" ऋभुः उवाच—"अहं तव गुरु ऋभुः, ज्ञानप्रदानाय आगतः। परं तत्त्वं तुभ्यं उक्तं, अद्य गच्छामि।" "एतद्विज्ञेयम्—इदं सर्वं एकमेव, न द्वैतम्; एष एव परमात्मस्वरूपं वासुदेवाख्यं।" एवं उक्त्वा, निदाघः साष्टाङ्गं प्रणम्य, भक्त्या ऋभुं पूजयामास; ऋभुः च स्वेच्छया तत्रतः निर्गतः। एवं, हे राजन्, सहस्रं वर्षाणि यदा व्यतीतानि, ऋभुः पुनः तस्मिन् नगरे ज्ञानदानेन निदाघं द्रष्टुम् उपागमत्। तदा, नगरे बहिर्भूते, महर्षिः निदाघं अपश्यत्, यः महाजनसमूहेन परिवृतः, राजनगरीं प्रविशन् आसीत्।