ब्राह्मणः राजानम् उवाच—"भूपते! त्वं किं श्रेयसि पृच्छसि, उत परमार्थे? ये श्रेयांसि परमार्थं न गच्छन्ति, तानि अपि अत्र विद्यमानानि, राजन्। यः देवान् सम्पूजयति, सः धनं श्रीं च इच्छति, पुत्रान् राज्यं च इच्छति; एष एव तस्य श्रेयः। यज्ञरूपा या क्रिया, सा श्रेयसी; तस्य फलं सम्पत्तिस्वरूपं भवति; तत्र फलमेव प्रधानं श्रेयः, यद्यपि तद् नाभिप्रेतम्। योगयुक्तैः आत्मा सदा चिन्तनीयः, राजन्, तथा परः अपि; तस्य योगः परमं श्रेयः, यः परमात्मनः श्रेयः उच्यते। इह बहूनि वस्तूनि श्रेष्ठानि इव दृश्यन्ते, किन्तु तानि परमार्थतः न; तत्र मे शृणु। यदि धर्माय धनं त्यज्यते, तदपि न परमार्थः; यदि तद् व्यय्यते, केवलं कामसिद्ध्यर्थमेव। यदि पुत्रः परमार्थः स्यात्, राजेन्द्र, सः अन्यस्य भवेत्; यतः पितरौ परस्परं परमार्थः स्याताम्। एवं चराचरे लोके न कश्चन परमार्थः; यः परमार्थः इति कथ्यते, सः कारणफलं एव। यदि राज्यलाभः परमार्थः स्यात्, तर्हि स एव स्यात्, पुनः न च स्यात्। ऋग्यजुःसामवेदैः सम्पादितः यज्ञः परमार्थः इति त्वया मन्यते; तत्र अपि यथार्थं मम वचनं शृणु। यथा मृत्पिण्डेन कृतं कर्म मृत्पिण्डत्वेन प्रसिद्धं भवति, तद्रूपं तस्य कारणत्वात्; एवं यः यज्ञः नश्वरद्रव्यैः—समिधा, घृतं, कुशा इत्यादिभिः—कृतः, सः अपि नश्वर एव। ये विद्वांसः, ते केवलं अक्षरं परमार्थं मन्यन्ते; यः नश्वरः सः न परमार्थः, नश्वरद्रव्यजन्यत्वात्। यत् कर्म फलं जनयति, तद् परमार्थः इति त्वया मन्यते, मोक्षोपायत्वात्; किन्तु परमार्थः न हि साधनम्। आत्मचिन्तनं परमार्थोपायः उच्यते; भेददृष्टिषु परमार्थः न विभज्यते। परमात्मनः जीवात्मनः च ऐक्यं परमार्थः इति विद्वांसः मन्यन्ते; अन्यत् सर्वं मिथ्यैव, तद्रव्यत्वाभावात्। अतः, राजन्, एतानि सर्वाणि अपि उत्तमानि; परमार्थं संक्षेपेण शृणु। एकोऽयं आत्मा सर्वव्यापी, समो, शुद्धः, निर्गुणः, प्रकृत्यतितः, अजः, अवृद्धिः, सर्वगतः, अव्ययः च। सः परमज्ञानरूपः, विभिन्नैः नामभिः श्रेयोविद्भिः कथ्यते; न स योगयुक्तः, न स कदापि कस्यचित् संयोगी, राजन्। स्वदेहेषु परदेहेषु च सः एकरूपः चैतन्यात्मा परमार्थः; द्वैतदृष्टिषु न एवम्। यथा वेणोः स्वरभेदाः छिद्रैः जायन्ते, तथापि वायुः सर्वत्र समः, एवं परमात्मा अपि। एकस्य तत्त्वस्य भेदाः कर्मजन्मावरणैः दृश्यन्ते; देवादिभेदः अपगते सः आवरणरहितः एव तिष्ठति। एवं पराशरः उवाच—एवं उक्ते, स मुनिः पुनः विचार्य, चिन्तायाम् स्थितं राजानं पूर्वोक्तं चरितं कथयितुं प्रववृते। "शृणु, राजश्रेष्ठ! यद् यदुवंशसम्भूतः महात्मा ऋभुः पूर्वं अकुरुत्, येन सः निदाघः बोधितः। ब्रह्मणः पुत्रः ऋभुः नाम, सः स्वभावतः तत्त्वज्ञानसम्पन्नः आसीत्। तस्य शिष्यत्वं पुलस्त्यपुत्रः निदाघः प्राचीनकाले प्राप्नोत्; ऋभुः तस्मै सर्वं विज्ञानं पूर्णानन्देन अददात्। किन्तु तद्विज्ञानलाभेऽपि निदाघः तस्य सारं न अवबुद्धवान्; तस्मात् ऋभुः तं चिन्तयामास। देविकातीरे पुरा विरानगरं नाम नगरी आसीत्, या पुलस्त्येन स्थापिता, समृद्धा रम्या च। तत्र नगरे, वनान्ते, योगविद् निदाघः ऋभोः शिष्यः कदाचिद् निवसन् आसीत्, राजश्रेष्ठ। सहस्रं दिव्यवर्षाणि तत्र व्यतीतानि; तदा ऋभुः स्वशिष्यं निदाघं द्रष्टुम् आगतः। वैश्वदेवकर्मणः अन्ते, यदा निदाघः दृष्टिगोचरः अभवत्, तदा ऋभुः तत्र स्थित्वा निदाघेन सत्कारपूर्वकम् पाद्यं दत्तः, गृहं प्रवेशितः। पादहस्तयोः प्रक्षालनानन्तरं सम्यक् उपवेश्य, द्विजश्रेष्ठः निदाघः सस्नेहं प्राह—'भोजनं कुरुष्व।' तदा ऋभुः उवाच—'ब्राह्मणश्रेष्ठ! किं भोजनं गृहस्य अत्र? न हि सर्वं भोजनं मम रुचिकरं भवति।' निदाघः प्राह—'पक्वान्नं, यवः, अपूपः, अन्यानि च यानि गृहस्थानि, तानि यथेष्टं भक्षय; यत् इच्छसि।' ऋभुः पुनः उवाच—'एतानि सर्वाणि शालिप्रधानानि; उत्तमं भोजनं देहि—शाविकं, क्षीरौदनं, दधिसर्पिर्मिश्रं च।' निदाघः स्वभार्यां प्राह—'यद् यद् उत्तमद्रव्यं गृहस्य अस्ति, तैः अतिथये भोजनं पच।' ब्राह्मणः पुनः उवाच—एवं सः भार्या पतिसंमानात् ब्राह्मणाय उत्तमं भोजनं चकार। तस्मिन् महामुनौ यथेष्टं उत्तमं भोजनं कृत्वा, विनीतः निदाघः तम् उवाच—'किं परमं तृप्तिं प्राप्तवान्? किम् आत्मा तृप्तः? किं भोजनात् मनः प्रहृष्टम्? कुतः आगतः? कुत्र ते वासः? कुत्र गन्तासि?' इति। एवं स्नेहपूर्वकं, शास्त्रनिष्ठया च, ब्राह्मणः राजानं परमार्थतत्त्वं विवृत्य, ऋभुनिदाघयोः पवित्रं संवादं आरब्धवान्।