राजा उवाच— भगवन्, यानि त्वया परमसत्ययुक्तानि वचनानि प्रोक्तानि, तानि श्रुत्वा मम चेतसः प्रवृत्तयः सन्दिशन्त इव विक्षिप्यन्ते। त्वया यः सर्वेषां भूतानां विषयः विवेकज्ञानरूपः प्रकाशितः, स एव प्रकृतेः परमं तत्त्वमिति मे निश्चयः। नाहं पल्लङ्कं वहामि, न च पल्लङ्को मय्युपविष्टः; यः शरीरः येनायं पल्लङ्को वह्यते, स च मत्तोऽन्यः। भूतानां प्रवृत्तिः कर्मप्रवृत्त्या गुणानां कार्येण जायते; गुणैरेव क्रियते—किं मया, यथात्वया प्रोक्तम्। यदा मे श्रोत्रेऽयं परमार्थज्ञानविषयः प्रविष्टः, तदा मे मनः परमसत्यविमर्शे विक्षिप्तमभवत्। पूर्वं च, भगवन्, मया महर्षिं कपिलं पृच्छितुमभिलषितम्; तद्वद, ब्रह्मन्, किमिह परमं श्रेय इति। एतेषां यथोक्तवचसां श्रवणेन पुनः मे मनः परमसत्याभिमुखं धावितम्। सः कपिलो महर्षिः, द्विजश्रेष्ठ, विष्णोः अंशः, योऽयं संसारमोहकारणम्, अवतीर्णः पृथिव्यां। स एव भगवान्, नूनं, अस्माकं हितायात्र संप्राप्तः, यथा श्रूयते। तस्माद् अहं त्वामुपसन्नः, भगवन्, परं श्रेयः प्रदेहि; त्वं ज्ञानसिन्धोः सर्वतरङ्गोऽसि। ब्राह्मण उवाच— राजन्, किं त्वया परं श्रेयः पृच्छ्यते, अथवा परमार्थः? येऽपि श्रेयांसि परमार्थं विना, तानि सर्वाण्यपि सन्ति, राजन्। देवपूजनात् कश्चित् धनं श्रियमिच्छति, कश्चित् पुत्रान् राज्यं वा; तदेव श्रेयः। यज्ञरूपं कर्म श्रेयः, तस्य फलं प्राप्यते; तत्र मुख्यं श्रेयः फले, नापि केवलाभिप्राये। आत्मा सदा ध्यानं योग्यैः कर्तव्यः, राजन्, तथा च परं; तस्य योगः परमं श्रेयः, यत् परमात्मश्रेयः। यद्यपि अत्रान्येऽपि बहवः श्रेष्ठा दृश्यन्ते, तथापि न त एव परमार्थः; तत्र मे वचः शृणु। धर्मार्थं धनस्य त्यागः न परमार्थः; कामाय व्ययश्चेत्, तदपि न परमार्थः। यदि पुत्रः परमार्थः स्याद्, नरश्रेष्ठ, तर्हि स अन्यस्यैव; पितुश्च पुत्रः, पुत्रस्य च पिताऽर्थः परमार्थः। एवं चराचरजगति न कश्चित् परमार्थः; यः परमार्थः सदा कारणफलरूपः। राज्यप्राप्तिर्यदि परमार्थः, तर्हि सा परमार्थः, अपि च न; यथा स्यात्। ऋक्सामयजुर्भिः सम्पन्नं कर्म यत् परमार्थमिति मन्यसे, तत्रापि मम वचः शृणु। यद् यद् मृदादिकारणकृतं कर्म, तद् मृन्मयमित्येव ख्यातम्, कारणानुगमात्। एवं यज्ञकर्मापि नाशिनां दर्भाज्यकुशादीनां कृतं नाशिनमेव। अक्षरमेव विद्वांसः परमार्थमिच्छन्ति; नाशिनः कृतं कर्म न परमार्थः। फलबुद्ध्या कर्म यत् परमार्थमिति मन्यसे, तद् मोक्षसाधनत्वात्; परमार्थः तु साधनं न भवति। आत्मध्यानं परमार्थसाधनमिति कथ्यते; भेददृष्टेः परमार्थो न विभज्यते। परमात्मात्मसंयोगः परमार्थः, अन्यद् वस्तु मिथ्या, तस्य तद्रूपत्वाभावात्। तस्मात्, राजन्, एतानि सर्वाणि श्रेयांसि; परमार्थं तु संक्षेपेण शृणु। एकोऽयं आत्मा सर्वगतः, समः, शुद्धः, निर्गुणः, प्रकृत्यतितः, जन्मवृद्धिवर्जितः, सर्वव्यापी, अजरः। स परमज्ञानमयः, येन विविधानि नामरूपाणि विद्वद्भिः कथ्यन्ते; स न योगयुक्तः, न च कस्यचित् संयोगी, न च भविष्यति, राजन्। स्वदेहेषु परदेहेषु च स्थितोऽपि, यः चेतनाऽऽत्मा एकरूपः स एव परमार्थः; द्वैतदृष्टेः न सः। यथा वंशीस्वरस्य वेदनसाम्यं छिद्रभेदात्, तथैव परमात्मनः। एकस्य तत्त्वस्य कर्मजन्मावरणैः भेदाः दृश्यन्ते; देवादिभेदविलयेन स एव निर्वरणः शेषः। पराशर उवाच— एवमुक्ते, स मुनिः पुनः चिन्तयन्, तं राजानं, यः गम्भीरधीयः, प्राचीनकथाम् उपन्यस्तुं प्रचक्राम। शृणुष्व, नरश्रेष्ठ, यद् यदुवंशसम्भूतः ऋभुः महात्मानं निदाघं प्रबोधयामास। ब्रह्मणः पुत्रोऽभूत् ऋभुः नाम, स्वभावतः परमार्थज्ञानसम्पन्नः। तस्य शिष्यः पूर्वं पुलस्त्यतनयः निदाघोऽभूत्; ऋभुः तस्मै सर्वं ज्ञानं हर्षेण अददात्। निदाघः तु ज्ञानप्राप्तोऽपि तत्त्वं नावबुध्यत; तं दृष्ट्वा ऋभुः चिन्तयामास। देविकातटस्थे वीरनगरनाम्नि पुरी समृद्धा रम्या च पुलस्त्येण स्थापिता। तत्र रम्ये कानने निदाघः योगविद् ऋभोः शिष्यः कदाचित् निवसन् आसीत्, नरश्रेष्ठ। तस्मिन्नेव नगरे सहस्रं दिव्यानां वर्षाणां गतम्, ऋभुः निदाघस्य दर्शनाय समुपगच्छत्।