साधु, मaitreya महर्षे, श्रुणु। यथा सूर्यस्य अश्वाः, तथा तस्य अश्वाः एकवारं युक्ताः, उदकात् उत्पन्नाः, कल्पपर्यन्तं यत्नं कुर्वन्ति। सोमः देवैः पीतः क्षीणः च पुनः पूर्यते; तदा, सूर्यः एकमवशिष्टं कला एकया रश्मिना पूरयति। देवैः यः सोमः पीतः, स चन्द्रः, प्रतिदिनं सूर्येण, जलचौर्येण, पुनः पूर्यते। अर्धमासे, यः अमृतं रसायनं चन्द्रे स्थितम्, तद् एकत्रीकृतम्; तद् देवाः, अमृतोपजीविनः, पिबन्ति, तेन अमराः भवन्ति। त्रयस्त्रिंशत् सहस्त्राणि, त्रयस्त्रिंशत् शतानि, तथा त्रयस्त्रिंशत् देवाः, रात्रिनाथं चन्द्रं पिबन्ति। द्वे कला आवशिष्टे, चन्द्रः सूर्यमण्डले प्रविशति; अमाख्या नाम रश्मौ तिष्ठति; तेन अमावास्यायां स्मृतिः भवति। अहनि रात्रौ च, चन्द्रः प्रथमं जलानि प्रविशति; ततः ओषधिषु तिष्ठति; पश्चात् शनैः शनैः सूर्यं गच्छति। यः कश्चन ओषधीन् छिनत्ति, अथवा पत्रं पतयति, यदा चन्द्रः ओषधिषु स्थितः, स ब्रह्महत्यापापं प्राप्नोति। यदा चन्द्रस्य पंचदशभागः, लघु अंशः, अपराह्णे अवशिष्टः, तदा पितरः अधमभागं पूजयन्ति। द्वे कला, विशुद्धं अमृतं रसायनं, पितरः चन्द्रात् पिबन्ति। यत् अमृतं रसायनं चन्द्ररश्मिभिः अमावास्यायां मुक्तम्, तत् पितृणां मासपर्यन्तं परं तुष्टिं ददाति; तेन ते तुष्टाः भवन्ति; सौम्याः, बार्हिषदाः, अग्निष्वात्ताः — एते त्रयः जातयः। एवं शुक्लपक्षे देवैः, कृष्णपक्षे पितृभिः, ओषध्यः, रसायनयुक्ताः, शीतलाः, अणुशः, तान् पोषयन्ति। ओषधिप्रसवेन, चन्द्रः मनुष्याणाम्, पशूनाम्, कीटानां च, तेजसा आनन्देन च पोषणं करोति। चन्द्रपुत्रस्य रथः वातेन, अग्निना, भौतिकद्रव्यैः निर्मितः; अष्टौ पीतवर्णाः अश्वाः, वातवेगसमाः, तं युक्ताः। शुक्रस्य महारथः छत्रयुगः, भूमिजातैः अश्वैः तुष्टः, पताकाभिः, परिचारकैः च भूषितः। मङ्गलस्य महारथः सुवर्णमयः, अष्टौ मणिशोणवर्णाः अश्वाः, अग्निजाताः, शोभायुक्तः। बृहस्पतेः सुवर्णरथः, अष्टौ शुक्लवर्णाः अश्वाः युक्ताः, वर्षान्ते स्थितः, राश्यन्तरं गच्छन्। शनैश्चरस्य रथः, दिविजातैः अश्वैः, चित्रवर्णैः युक्तः; शनैः शनैः गच्छति। स्वर्भानवः अष्टौ मधुवर्णाः, श्यावाः अश्वाः; युक्ताः, रथं निरन्तरं वहन्ति। राहुः सूर्याद् मुक्तः, संधिषु चन्द्रं गच्छति; चन्द्रात् पुनः सूर्यं संधिषु प्रतिगच्छति। केतोः रथस्य अष्टौ अश्वाः वातवेगसमाः, तुषारधूमवर्णाः, रक्तलाक्षारञ्जनाः च। एवं, सौभाग्यवन् मaitreya, नवग्रहाणां रथान् वर्णितवान्; सर्वे ध्रुवतारे वायुरज्जुभिः बद्धाः। ग्रहाणां, नक्षत्राणां, तारा च, सर्वे ध्रुवतारे बद्धाः, वायुरश्मिभिः आकर्ष्यमाणाः, स्वपथं भ्रमन्ति। यावन्तः तारा, तावतः वायुरश्मयः; सर्वे ध्रुवतारे बद्धाः, भ्रमन्तः तं अपि भ्रमयन्ति। यथा तैलबिन्दवः चक्रं घूर्णयन्ति, तथा सर्वे ज्योतिषः वायुनिर्दिष्टाः पूर्णं भ्रमन्ति। अग्निशलाकाचक्रस्य यथा घूर्णनं, तथा ज्योतिषः वायुचक्रेण प्रेरिताः सञ्चरन्ति; वायुः ज्योतिषः वहति, तेन सः प्रवाहः इति कथ्यते। यत्र ध्रुवतारा स्थितः, तत् शिशुमारः इति प्रसिद्धः; तस्य विन्यासं अपि शृणु। यः पापं दिनेदिने कृतवान्, रात्रौ तं शिशुमारं दृष्ट्वा, तद् विमुच्यते; यावन्तः तारा शिशुमारमण्डले स्थिताः, तावतीः वर्षाः, अपि च अधिकं, जीवति। अधस्तात् उत्तानपादः, अधोभागः; यज्ञः अधः, धर्मः शिरसि स्थितः। नारायणः हृदि तिष्ठति; अश्विनौ पूर्वपादयोः; वरुणः, अर्यमाः च पृष्ठजङ्घयोः। संवत्सरः लिङ्गः; मित्रः गुदे स्थितः। पुच्छे अग्निः, महेन्द्रः, तदनन्तरं कश्यपः, तदनन्तरं ध्रुवः; शिशुमारस्य चत्वारः तारा न कदापि अस्तं यान्ति। एवं भूमेः, ज्योतिषां, द्वीपानां, समुद्राणां, पर्वतानां विन्यासः वर्णितः। दिशां, नदीनां, तत्र निवसतां, रूपाणि घोषितानि; पुनः सारांशं शृणु। हे ब्राह्मण, विष्णोः विश्वरूपात् भूमिः, पद्मरूपा, पर्वतानि, समुद्राणि, आदि उत्पन्नानि। ज्योतिषः विष्णुः, लोकाः विष्णुः, वनानि विष्णुः, पर्वतानि, दिशः अपि; नद्यः, समुद्रः च स एव; यत् अस्ति, यत् नास्ति, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ। भगवान् ज्ञानस्वरूपः; तेन न सः द्रव्यात्मकः, न पदार्थः; अतः पर्वतानां, समुद्राणां, भेदाः ज्ञानविकल्पाः। किन्तु, कर्मक्षये, ज्ञानं विशुद्धं, दोषरहितं, स्वस्वरूपे स्थितं, तदा कामद्रुमफलवत्, वस्तुनां भेदः न जायते। किम् किञ्चिद् पदार्थः अस्ति, यस्य न आदि, न मध्यं, न अन्तः, यः सदा एकरूपः? यदि किञ्चिद् अन्यरूपं भवति, पूर्वरूपे न तिष्ठति, तत्र तस्य स्वरूपं कथं सिध्यति? भूमिः घटः भवति, घटः खण्डः, खण्डः रेणुः, रेणुः अणुः; जनाः, स्वकर्मजन्यं स्वल्पबुद्ध्या, भेदाः पश्यन्ति — वद, तत्र कः पदार्थः सत्यम्?