महर्षे! गङ्गाजलं दिव्यस्नानं च, एते द्वौ लोकेषु परमपुण्यदौ भवतः, पापभीतिं जनानां निवारयतः। किन्तु, मेघैः स्रवमाणं जलं सर्वभूतानां पोषणाय भवति, द्विजश्रेष्ठ; तेन सर्वाणि वनस्पतयः धार्यन्ते, स हि जीवनस्य सोमः। तस्मात् सर्वे वनस्पतयः परमवृद्धिं यान्ति, परिपक्वाः फलिनश्च भवन्ति, भूतानां हिताय, द्विजोत्तम। तेनैव, शास्त्रानुसारिणः जनाः प्रतिदिनं विधिपूर्वकं यज्ञान् कुर्वन्ति, तैश्च देवाः अपि पोष्यन्ते। एवं यज्ञाः, वेदाः, द्विजादयः वर्णाः, सर्वे देवगणाः, सर्वे भूतसमूहाश्च—एते सर्वे वृष्ट्या धार्यन्ते, यस्मात् अन्नं सम्पद्यते; सैव वृष्टिः, महर्षे, सूर्येण उत्पाद्यते। स्थिरतारकः ध्रुवः सूर्यस्य आधारः, ध्रुवस्य च धारकः शिशुमारः, स नित्यं नारायणस्वरूपः। तस्य शिशुमारस्य हृदि नारायणः स्थितः, स एव आद्यः सनातनः सर्वभूतधारकः। सोमस्य रथः त्रिचक्रः, मल्लिकापुष्पसदृशश्च, दश अश्वाः तत्र युक्ताः, पञ्च दक्षिणे पञ्च च वामे; एवं स सञ्चरति। तारेषु स्वमार्गानुगमिषु, ताः ध्रुवेण शीघ्रस्थिरेण संयोजिताः; तासां वर्धनक्षयौ सूर्यरश्मिपथवत्। सूर्यस्य अश्ववत् सोमस्यापि अश्वाः एकवारं युज्यन्ते, तैः चिरकालं कल्पपर्यन्तं वहन्ति, अपां समुत्पन्नाः। यदा सोमः, देवैः पीतो न्यूनो भवति, तदा तेजस्वी सूर्यः शेषे एके कलायाम् एकया रश्म्या पूरयति। यत् देवैः पीयते, स सोमः प्रतिदिनं सूर्येण आपहर्त्रा पूर्यते। अर्धमासे, सोमस्थं सुधामृतं संगृह्यते; तत्र देवाः, अमृताहारिणः, तद् पिबन्ति, तेन ते अमराः भवन्ति। त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयश्च शतानि त्रयश्च देवाः रात्रिनाथं सोमं पिबन्ति। यदा द्वे केवलं कलैः शेषे, तदा स सूर्यमण्डलं प्रविशति; अमाख्या नाम्नी रश्मौ स्थित्वा, तदा अमावास्या स्मर्यते। अह्निशेषे सोमः प्रथमं आपः प्रविशति, ततः स वनस्पतीन्, अनन्तरं शनैः शनैः सूर्यं प्रति गच्छति। यः कश्चन सोमस्य वनस्पतिस्थितौ तृणं छिनत्ति, पत्रं वा पतयति, स ब्रह्महत्यानां पापं आप्नोति। यदा सोमस्य पञ्चदशभागः अपर्याप्तः शेषः सायं भवति, तदा पितरः तस्य अधमभागे पूजयन्ति। शेषे द्वे कलैः विशुद्धसुधामृतरूपे, पितरः सोमात् पिबन्ति। अमावास्यायां सोमरश्मिभ्यः निर्गतं तद् सुधामृतं पितॄणां मासपर्यन्तं परमं तृप्तिं ददाति; सौम्याः, बर्हिषदः, अग्निष्वात्ताश्च, एतेषां त्रयाणां पितृणां तृप्तिः स्यात्। एवं शुक्लपक्षे देवानां, कृष्णपक्षे पितॄणां, वनस्पतयः सोमरसपूर्णाः शीतलसूक्श्मांशाः तान् पुष्णन्ति। वनस्पतिसम्पत्त्या सोमः मानवांस्तथा पशून् कीटांश्च स्वतेजसा हर्षेण च पुष्णाति। सोमपुत्रस्य रथः वाय्वग्निद्रव्यसंयुक्तः, अष्टौ बभ्रवः अश्वाः तत्र युक्ताः, वातवेगसमाः। शुक्रस्य महत्तरः रथः छत्रयोकयुक्तः, भूमिजातैः अश्वैः युक्तः, पताकाभिः परिचारकैश्च शोभितः। मङ्गलस्य रथः कनकमयः, अष्टाभिः रक्तमाणिक्यवर्णैः अग्निजातैः अश्वैः युक्तः, स शोभायमानः। बृहस्पतेः कनकवर्णः रथः अष्टाभिः श्वेताश्वैः युक्तः, वर्षान्ते स्थित्वा, राश्यन्तरं गच्छति। शनैश्चरस्य रथः नभोजातैः अश्वैः युक्तः, चित्रवर्णैः; तं समारुह्य शनैः शनैः सञ्चरति। स्वर्भानोः अष्टौ अश्वाः भ्रमरवद् वर्णेन धूसराः, ते युक्त्वा रथं निरन्तरं वहन्ति। राहुः सूर्याद् विमुक्तः, चन्द्रसमीपे सङ्क्रमणकाले गच्छति; चन्द्रात् पुनः सूर्यं प्रति यान्ति। केतोः रथस्य अष्टौ अश्वाः वातवेगसमाः, तुषारधूमवर्णाः, रक्तलाक्षारसप्रख्याः। एवं नवानां ग्रहाणां रथान् वर्णितवानस्मि, भाग्यवन्; सर्वे वायुरज्जुभिः ध्रुवे बध्दाः। ग्रहाणां नक्षत्राणां तारा गणानां च, सर्वेषां निवासाः ध्रुवे बद्धाः, ते वायोरशिभिः स्वगत्या सञ्चरन्ति। यावन्ति तारा, तावन्त्येव वायोरश्मयः; सर्वे ध्रुवे बद्धाः, तेषां सञ्चरणेन ध्रुवः अपि सञ्चलति। यथा तैलबिन्दवः चक्रं परिभ्रमयन्ति, तथा सर्वे ज्योतिष्काणि वायुनाऽनुदितानि परिभ्रमन्ति। अग्निचक्रस्य भ्रमणवत्, ज्योतिष्काणि वायुचक्रेण प्रेरितानि सञ्चरन्ति; वायुः तान् वहति, तस्मात् सः प्रवाह इति कथ्यते। यत्र ध्रुवः स्थितः, तत् शिशुमारनाम्नि विख्यातम्; तस्य यथाविधानं शृणु। दिवासं कृतं पापं निशि तद् शिशुमारदर्शनात् नश्यति; यावन्ति तत्र तारा, तावद्वर्षाणि, अपि चाधिकानि, जीवति। तस्याधः उत्तानपादः अधरजिह्वारूपेण विज्ञेयः; यज्ञः तस्याधोभागः, धर्मः शिरसि प्रतिष्ठितः। तस्य हृदि नारायणः स्थितः; अश्विनौ पूर्वपादयोः, वरुणार्यमणौ पृष्ठजंघयोः। एवं, महर्षे, दिव्यगङ्गाजलादिस्नानादारभ्य, वृष्ट्यन्नादिपोषणं, ग्रहचक्राणां सञ्चारः, सोमस्य देवपितृपोषणं, शिशुमारध्रुवनिबद्धं ज्योतिष्कगमनं च, सर्वं विस्तरेण प्रकाशितम्।