सर्वेभ्यः ऋषिभ्यः नमः। एकदा परमर्षिः पाराशरः मैत्रेयमुनिम् उपविष्टं प्रीत्या संबोधयन् इदं अद्भुतं जगद्-वृत्तान्तं प्रवदति। यथा घटे अग्नि-सम्प्रयोगे जलं वर्धते, तथा च समुद्रे अपि जलं चन्द्रस्य शुक्लपक्षे वर्धमानं दृश्यते, हे श्रेष्ठ ऋषे। तत्र जलानि न कदाचित् न्यूनानि न च अधिकानि, किन्तु चन्द्रस्य उदयास्तमयाभ्यां, शुक्लकृष्णपक्षयोः, वर्धनं च ह्रासं च यथाक्रमं भवति। समुद्रस्य जलस्य वर्धनक्षणमपि पञ्चशतदशाङ्गुलपरिमाणं दृश्यते, महर्षे। पुष्करद्वीपे तु भोजनं स्वयमेव प्रादुर्भवति; तत्र सर्वे जनाः षड्रसयुक्तं भोजनं नित्यं उपभुञ्जते, ब्राह्मण। मधुरजलसमुद्रस्य परतः लोकसंस्थिति नाम प्रदेशः अस्ति, यः द्विगुणः सुवर्णमयः च, सर्वजीवशून्यः। तस्य परतः लोकालोकः पर्वतः अस्ति, दशसहस्रयोजनविस्तीर्णः, तथा एव दशसहस्रयोजनैः उन्नतः। ततः परितः तमसा तदण्डं आच्छादितम्, तं तमः सर्वतः तिव्राण्डेन आवृतम्। एषा पृथिवी, महर्षे, अण्डेन सह, द्वीपैः, समुद्रैः, महापर्वतैः च, पञ्चशतकोटियोजनपरिमाणं व्याप्य स्थितम्। एषा सर्वसत्त्वगुणातिरिक्तः, सर्वलोकाधारः, सर्वस्य आधारः, हे मैत्रेय। अथ पाराशरः पुनः उवाच— अधः पृथिव्या जलस्य च, यत्र पापिनः पतन्ति, तत्र नरकस्थानानि शृणु। रौरवः, सूकरः, रोधः, तालः, विशसनः, महाज्वालः, तप्तकुम्भः, लवणः, विलोहितः। रुधिराम्भः, वैतरणी, कृमिशः, कृमिभोजनः, असिपत्रवनः, कृष्णः, लालाभक्षः घोरः। पूयवहः, पापः, वह्निज्वालः, अधःशिरः, संदंशः, कालसूत्रः, तमः, अवीचिः। श्वभोजनः, अथाप्रतिष्ठा, आप्रचिः, अन्ये च— एवं बहवः अन्ये नरकाः अतीव भीषणाः। यमस्य अधिपत्ये एते भीषणस्थानानि अस्ति, यत्र शस्त्राग्निभयम्, पापकर्मनिष्ठाः तत्र पतन्ति। यः मिथ्याशाख्यां ददाति, पक्षपातं वदति, अन्यान्यपि मिथ्यावचनानि कुर्यात्, स रौरवम् गच्छति। यः गर्भहत्या, नगरनाशनम्, गोवधम्, परस्य प्राणनिरोधनम् करोति, स रोधनरकं गच्छति। मद्यपः, ब्राह्मणवधः, सुवर्णचौर्यं, तादृशैः सह संगः— एते सूकरनरकं गच्छन्ति। क्षत्रियवैश्यवधः, गुरुपत्नीगमनम्, तप्तपात्रे रुधिरविस्रवः, राजरक्षकवधः— एते नरकं गच्छन्ति। पतिव्रतां विक्रयः, कारागारपालः, सिंहमाने विक्रयः, भक्तपरित्यागः— एते तप्तलोहमध्ये पतन्ति। यः स्नुषायाः वा कन्यायाः समीपं गच्छति, स महाज्वालायां पतति; गुरुव्याघ्रणं वा परेषां दुश्चर्या— एते अपि। वेददूषणं, वेदविक्रयः, निषिद्धस्त्रीगमनं— एते लवणनरकं गच्छन्ति। चौर्यं वा सीमालंघनं— एते विलोहिते पतन्ति। यः देवद्वेष्टा, ब्राह्मणद्वेष्टा, पितृद्वेष्टा, रत्नदूषणं— कृमिभक्षः कृमिशः नरकं गच्छन्ति, हे पापकृत्। यः पितृदेवताअतिथीन् पूज्य न भोजनं करोति, स केवलं लाला भक्षयित्वा शूलशरप्रहारयुक्तं भीषणस्थानं गच्छति। कर्णच्छेदनम्, शस्त्रहत्या— एते अतीव दुःखदं नरकं गच्छन्ति। यः अनुचितं दानं स्वीकृतवान्, अधःशिरसि तत्र लम्बते; तद्वत् अशुद्धयजमानाय यज्ञकृत्, नक्षत्रदर्शकः अपि। यः माषं पूयेन सह खादति, त्वरितं एकाकी खादति— नरकं गच्छति। ब्राह्मणः यदि लाक्षा, मांस, द्रव, तिल, लवणं विक्रीयते— स तत्र एव नरकं गच्छति। यः जीविकायै मार्जार, कुक्कुट, अज, श्व, वराह, पक्षिणः धारयति— स तत्र एव नरकं गच्छति। द्यूतकः, मत्स्यग्रहणकर्ता, मृद्भाण्डभोजी, विषदातृ, सूचिकर्मकर्ता, महिषपालकः, उत्सवदिने ब्राह्मणः कर्म कर्ता— एते नरकं गच्छन्ति। अग्निदाहकः, मित्रघातकः, शाकुनिकः, ग्रामपुरोहितः, रुधिरविमोहितः, सोमविक्रेता— एते नरकं पतन्ति। यः यज्ञविनाशनम्, ग्रामनाशनम् करोति, स वैतरण्यां पतति। शुक्रस्रवः, सीमालंघनं, अशुद्धता, मायया जीविका— एते तमोनरकं गच्छन्ति। यः कारणं विना वनच्छेदनम् करोति, स असिपत्रवने पतति; मेषचौरः, मृगयुः— अग्निज्वालायां पतन्ति। गृहक्षेत्रदाहकः अपि तत्र गच्छन्ति। व्रतभङ्गः, स्वाश्रमत्यागः— तेन सह लोहार्द्धक्लेशमध्ये पतन्ति। यः ब्रह्मचर्ये स्वप्नदिने वा शुक्रस्रवः, पुत्राय वेदाध्यापनं— श्वभोजनं गच्छन्ति। एते च अन्ये च सहस्रशः, शतशः, अतीव दुःखदं नरकं यत्र पापकृतः दुःखानि अनुभवन्ति। यथा एते पापानि, तथा अन्यानि अपि सहस्रशः, नराः तानि तानि नरकस्थानेषु अनुभवन्ति। एवं पाराशरः भगवतः विश्वस्य गूढवृत्तान्तं मैत्रेयाय निवेदयति, यत्र लोकस्य भूगोलव्यवस्था, समुद्रवृद्धिह्रासः, पुष्करद्वीपस्य अद्भुतता, नरकाणां विविधता, पापकृतां दुःखानि च, सर्वं श्रुत्वा मैत्रेयः च महर्षिः, धर्ममार्गस्य गम्भीरत्वं, कर्मणां फलप्राप्तिं च, हृदयेन अनुभूय श्रद्धां कृतवान्।