त्रिषु लोकेषु, हे द्विजश्रेष्ठ, तत्र न कश्चन न्यूनो वा श्रेष्ठो वा दृश्यते, न हन्ता न हन्यते, न द्वेषः, न असूया, न भयम्, न द्वेषः, न दोषः, न लोभः, न च तद्विधं किञ्चित् विद्यते। एतेषां पार्श्वे महती धातकीखण्डाख्या प्रदेशः स्थितः, स देवदानवादिभिः पूजितः, मानसस्य सरसः उत्तरतः प्रतिष्ठितः। तत्र पुष्करनाम्नि द्वीपे सत्यं चानृतं च सह वसतः; न तत्र नद्यः, न पर्वतानि, द्विधा विभागयुक्ते तस्मिन्नेव द्वीपे। तत्र मानवाः देवाश्च सर्वे समरूपाः सन्ति। न तत्र वर्णाश्रमधर्माः, न वेदत्रयम्, न दण्डविधानम्, न च सेवावृत्तिः दृश्यते। एते द्वौ प्रदेशौ, हे मैत्रेय मुनिवर, परमं भूमिस्वर्गौ उच्येते, सर्वदा सर्वकाले सुखदौ, जरारोगादिरहितौ, धातकीखण्डः च महावीरः इति प्रसिद्धौ। पुष्करद्वीपे महत् न्यग्रोधवृक्षः तिष्ठति, स एव ब्रह्मणः परमं स्थानम्; तत्रैव ब्रह्मा देवदानवैः पूज्यमानः निवसति। पुष्करद्वीपः मधुरोदधिना परिवृतः, तस्य विस्तारः वृत्ताकारः स्वद्वीपसमः। एवं सप्तद्वीपाः सप्तोदधयः च सम्यक् व्यवस्थिताः, प्रत्येकद्वीपः प्रत्येकोदधिश्च पूर्वस्य द्विगुणः। सर्वेषु समुद्रेषु जलं समं सदा वर्तते, न कदापि न्यूनता नाधिक्यता तत्र। यथा घटे अग्निना संयुज्यमाने जले वृद्धिः भवति, तथा समुद्रे अपि चन्द्रस्य शुक्लपक्षे वृद्धिः दृश्यते। तत्र जलं न कदापि न्यूनं न चाधिकं, केवलं चन्द्रस्य उदयास्तमययोः शुक्लकृष्णपक्षयोश्च वृद्धिहान्यः भवतः। हे महर्षे, समुद्रवृद्धेः क्षणः पञ्चशतदश अङ्गुलपरिमितः इति दृष्टम्। पुष्करद्वीपे तु अन्नं स्वयमेव उत्पद्यते, तत्र सर्वे जना षड्रसयुक्तं भोजनं सततम् उपभुञ्जते। मधुरोदधिं परित्यज्य, लोकेषु लोकसंस्थितिः नाम प्रदेशः अस्ति, स सुवर्णमयः, द्विगुणपरिमाणः, निःसर्वजीवः। ततः परतः लोकालोकपर्वतः अस्ति, दशसहस्रयोजनविस्तीर्णः, तावत्येवोन्नतः। तस्य परितः तमसि महति तदण्डं समन्तात् व्याप्य स्थितम्, तच्च तमः सर्वतः तिव्राण्डेन आवृतम्। इयं पृथिवी, हे महर्षे, तदण्डेन सह, द्वीपैः, समुद्रैः, महापर्वतैः च, पञ्चशतकोटियोगनपरिमिता विस्तीर्णा। एषा सर्वेषां भूतानां गुणैः परा, सर्वलोकाधारभूता, धारिणी च, हे मैत्रेय। पराशर उवाच—अथ, हे मुनिवर, पृथिव्याः अधः जलस्य च अधस्तात् ये नरकाः सन्ति, यत्र पापिनः पतन्ति, तान् शृणु। रौरवः, सूकरः, रोधः, तालः, विशसनः, महाज्वालः, तप्तकुम्भः, लवणः, विलोहितः, रुधिराम्भः, वैतरणी, कृमिशः, कृमिभोजनः, असिपत्रवनं, कृष्णः, लालयभक्षः, पूयवहः, पापः, वह्निज्वालः, अधःशिराः, संदंशः, कालसूत्रः, तमः, अवीचिः, श्वभोजनः, अथ अप्रतिष्ठा, आप्रचि, इत्यादयः अनेके अत्यन्त भीषणाः नरकाः यमस्याधीने सन्ति। तत्र शस्त्राग्निभययुक्ताः पापकर्मकृतः पतन्ति। यो मिथ्याशंसि, पक्षपाती, अन्यथा भाषते, स रौरवं गच्छति। यो गर्भघातकः, नगरनाशकः, गोघातकः, प्राणनिरोधकः, स रोधनरकं गच्छति। सुरापानकः, ब्राह्मणघ्नः, सुवर्णचौरः, तैः सह संगच्छन् सूकरनरकं यान्ति। क्षत्रियवैश्यघ्नः, गुरुपत्नीगामी, तप्तपात्रे रुधिरपातकः, राजपुरुषघ्नः, नरकं गच्छति। धर्मपत्नीविक्रेता, कारागारपालकः, सिंहकेशविक्रेता, भक्तत्यागी च, तप्तायसपात्रे पतन्ति। स्वस्नुषागामी, स्वकन्यागामी महाज्वालायां क्षिप्यते; गुरुनिन्दकः, परनिन्दकश्च, वेददूषकः, वेदविक्रेता, निषिद्धस्त्रीगामी, लवणनरकं यान्ति। चौरः तप्तायसपात्रे पतति, सीमालङ्घकः अपि तत्रैव। देवद्वेषी, ब्राह्मणद्वेषी, पितृद्वेषी, मणिदूषकः, कृमिभक्षं वा कृमिशं नरकं गच्छति। ये पितृदेवतागुरुपूजां विना खादन्ति, ते लालयभक्षे बाणशल्यादिभिः विदारिते नरके पतन्ति। कर्णच्छेदकः, खड्गाद्यस्त्रघातकः, ते सर्वे भीषणं यातनानरकं यान्ति। अयुक्तदत्तग्रहिता, पतन्ति अधःशिराः नरके; अनर्हे यजमानाय यजमानः, तारानिर्देशकश्च तत्रैव। ये पयःयुक्तमाषं शीघ्रं स्वयमेव खादन्ति, नरकं गच्छन्ति। ब्राह्मणः यदि लाक्षां, मांसं, द्रव्यम्, तिलं, लवणं विक्रीणाति, तत्रैव नरकं गच्छति। ये मार्जारादीन् पालयन्ति जीविकायै, ते अपि तस्मिन्नेव नरके पतन्ति। एवं, हे द्विजश्रेष्ठ, पुण्यपापयोः फलविभागः, लोकानां प्रदेशवर्णनं च, यथाशास्त्रं प्रोक्तम्।