शाकद्वीपस्य अधिपः महात्मा भव्यः अपि सप्त पुत्रान् अलभत। तेषां प्रत्येकस्य सप्त सप्त क्षेत्राणि दत्तानि। तेषां पुत्राणां नामानि एतानि—जलदः, कुमारः, मुकुमारः, मरीचकः, कुसुमोदः, मौदाकिः, महाद्रुमः च। तत्र अपि सप्त क्षेत्राणि तेषाम् अनुक्रमेणैव नामानि प्राप्नुवन्ति। तानि क्षेत्राणि सप्त सप्त पर्वतैः विभागानि भवन्ति। तत्र पूर्वदिशि उदयः पर्वतः, अन्यः जलाधारः, तथा रैवतकः, श्यामः, अस्तगिरिः, आंबिकेयः, च रम्यः केसरी नाम परमः पर्वतः च दृश्यन्ते। शाकनामकः महान् वृक्षः तत्रास्ति, यं सिद्धगन्धर्वाः सेवन्ते। तस्य वातस्पर्शात् परमसुखं जायते। तत्र धर्मिष्ठाः जनाः वर्तन्ते, चतुर्वर्णसम्पन्नाः, पुण्यनद्यः च तत्र सन्ति, याः सर्वपापभीतिं हरन्ति। तत्र सप्त नद्यः सन्ति—सुकुमारी, कुमारी, नलिनी, धेनुका, इक्षुः, वेणुका, गभस्ती च। तत्र शतशः अन्याः अपि लघुनद्यः, शतसहस्रशः पर्वताः च दृश्यन्ते। तेषु जलदादिषु प्रदेशेषु वसन्तः जनाः ताः नद्यः हर्षेण पिबन्ति। एते जनाः स्वर्गात् अवतीर्य पृथिव्यां आगच्छन्ति। तेषां मध्ये न कस्यचित् धर्मनाशः, न परस्परविग्रहः, न सप्तसु क्षेत्रेषु सीमालङ्घनम्। तत्र वङ्गाः, मागधाः, मानसाः, मन्दगाः च सन्ति। वङ्गाः प्रायः ब्राह्मणाः, मागधाः क्षत्रियाः, मानसाः वैश्याः, मन्दगाः शूद्राः इति। शाकद्वीपे, हे मुनिवर, विष्णुः सूर्यरूपेण यथाविधि संयतात्मभिः उपास्यते। शाकद्वीपः क्षीरसागरस्य वलयेन परिवेष्टितः, स्वमात्रया समः। क्षीरसागरः अपि पुष्कराख्यद्वीपेन परितः परिवेष्टितः, यः सर्वतः द्विगुणः शाकद्वीपात्। तस्मिन्पुष्करे सवना नाम्नः महावीरः पुत्रः अभवत्। तत्र द्वौ प्रदेशौ प्रख्यातौ—महावीरः च धातुकी खण्डः इति। तत्र एकः प्रसिद्धः पर्वतः अस्ति, मानसः नाम, मध्यभागे वर्तते। सः पञ्चाशत्सहस्रयोजनमायतः, तावत् एव च विस्तीर्णः, वलयाकृत्या सर्वतः सञ्चरति। सः मध्ये स्थित्वा पुष्करद्वीपस्य वलयं विभागयति, द्वौ प्रदेशौ निर्माय। तयोः प्रत्येकम् वलयाकारेण पर्वता आवृतम् अस्ति। तत्र मानवाः दशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवन्ति, व्याधिशोकविवर्जिताः, रागद्वेषशून्याः। तेषु न कश्चन अधमः, नोत्तमः, न हन्ता, न हन्यते, न मत्सरः, न द्वेषः, न भीः, न वैरम्, न दोषः, न लोभः, न च तत्सदृशम्। तस्मात् बहिः धातकीखण्डः नाम महती भूमिः अस्ति, या देवदानवादिभिः पूजिता, मानससरोवरस्य उत्तरतः स्थितः। तस्मिन्पुष्करे सत्यं चानृतं च सह वर्तेते, न नद्यः, न पर्वताः तत्र द्वयोरपि प्रदेशयोः। तत्र जनाः देवाः च सर्वे समरूपाः। तत्र न वर्णाश्रमधर्माः, न धार्मिककर्माणि, न त्रयी, न दण्डः, न सेवा। एते द्वौ प्रदेशौ, हे मैत्रेय, परमं भूमिस्वर्गौ, सर्वकाले सुखदौ, जरारोगाद्यरहितौ, धातकीखण्डः च महावीरः इति। पुष्करद्वीपे महान् न्यग्रोधवृक्षः तिष्ठति, यः ब्रह्मणः परमस्थानम्; तत्र ब्रह्मा निवसति, देवदानवैः पूजितः। पुष्करद्वीपः मधुरजलसागरेण परिवेष्टितः, वलयाकृत्या स्वमात्रया समः। एवं सप्तद्वीपाः सप्तसागराः च सम्यक् व्यवस्थिताः, प्रत्येकद्वीपः सागरश्च सममात्रौ, प्रत्येकयोर् द्विगुणत्वं दृश्यते। सर्वेषु सागरेषु जलम् सममेव, न कदापि न्यूनाधिक्यम् अस्ति। यथा घटे अग्निसंयोगेन जलवृद्धिः भवति, तथा सागरे अपि चन्द्रस्य शुक्लपक्षे वर्धनेन जलवृद्धिः दृश्यते। सागरेषु जलं न कदापि न्यूनं न च अधिकम्, चन्द्रस्योदयास्तमययोः शुक्लकृष्णपक्षयोः च जलवृद्धिहानिः भवति। सागरजलस्य वृद्धिक्षणः पञ्चशतदशाङ्गुलपरिमितः इति ज्ञायते। पुष्करद्वीपे स्वयमेव अन्नम् उत्पद्यते, तत्र सर्वे षड्रसयुक्तं अन्नं निरन्तरं भुञ्जते। मधुरजलसागरात् परतः लोकसंस्थितिः नाम प्रदेशः अस्ति, यः द्विगुणः, सुवर्णमयः, सर्वप्राणिवर्जितः। ततः परं लोकालोकः पर्वतः, दशसहस्रयोजनविस्तीर्णः, तावत एवोन्नतः। ततः परं तमसा आवृतं तदण्डकवचम्, सर्वतो व्यवस्थितम्; तं च तमः सर्वतः उग्रेण ब्रह्माण्डकवचेन आवृतम्। एवं पृथिवी, हे महर्षे, ब्रह्माण्डकवचेन सह, द्वीपैः, सागरैः, महापर्वतैः च, पञ्चशतकोटियोजनपरिमिती अस्ति। एषा सर्वभूतगुणातिशायिनी, धात्री धारयित्री च, सर्वलोकाधारभूता, हे मैत्रेय। पराशरः उवाच—अथ, हे मुनिवर, अधः पृथिव्याः जलस्य च, ये नरकाः, यत्र पापिनः क्षिप्यन्ते, तान् शृणु।