तत्र, भगवतः स्रष्टुः सिमरूपिणः हर्यात्मनः, आर्यकादिभिः वर्गैः जगत्कर्तृत्वेन पूजनं क्रियते। तस्मिन्प्लक्षद्वीपे, स्वमात्रया एव इक्षुरसपरिखा तं द्वीपं परिवेष्टयति। एवं, मैत्रेय महर्षे, प्लक्षद्वीपस्य संक्षेपतः मया वर्णनं कृतम्; अधुना शाल्मलीद्वीपवृत्तान्तं शृणु। शाल्मलीद्वीपस्य अधिपः वीरः प्रभामान् वर्तते। तत्र तस्य सप्त पुत्राः सप्त विभागाः सन्ति—श्वेतः, हरितः, जीमूतः, रोहितः, वैद्युतः, मानसः, सुप्रभः इति। शाल्मलीद्वीपं सर्वतः सुरोदाख्येन सागरः परिवेष्टयति, यः इक्षुरससममधुरजलः तस्य द्वीपस्य द्विगुणपरिमाणः अस्ति। तत्र सप्त रत्नसमृद्धपर्वतानि, सप्त महानद्यः च सन्ति, ये विभागान् विविनक्ति। कुमुदः, नतः, बलाहकः, चतुर्थः द्रोणः—यत्र महौषधयो वर्धन्ते—पञ्चमः कङ्कः, षष्ठः महिषः, सप्तमः ककुद्मान् पर्वतराजः इति। सप्त नद्यः—योनि, तोय, वितृष्णा, चन्द्रा, मुक्ताः, विमोचनी, निवृत्तिः—पापापहाः कीर्तिताः। श्वेताद्याः सप्त विभागाः चतुर्वर्णसमाजैः निवास्यन्ते। तत्र जनाः कपिश, रक्त, पीत, कृष्णवर्णाः, अन्योन्यविशिष्टाः। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च भगवन्तं सर्वात्मानं वायुरूपेण यज्ञैः पूजयन्ति, यज्ञधर्मं पालयन्तः। तत्र शाल्मलीवृक्षः, महदाकृतिः, परममनोहरः, देवप्रियः, तुष्टिदायकः स्थितः अस्ति। एवं शाल्मलीद्वीपः सुरोदसागरस्य सममितः परिवेष्टितः अस्ति। तस्य बहिः सुरोदसागरः, ततः द्विगुणपरिमितः कुशद्वीपः स्थितः। कुशद्वीपस्य अधिपः ज्योतिष्मान्; तस्य सप्त पुत्राः—उद्भिदः, वेणुमान्, वेथरः, लम्बनः, धृतिः, प्रभाकरः, कपिलः—एवं विभागाः नाम्ना सन्ति। कुशद्वीपे मानवाः, दैत्याः, दानवाः, देवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, किम्पुरुषाः च सहवासं कुर्वन्ति। तत्र चतुर्वर्णाः—डमिनाः, शुष्मिणाः, स्नेहाः, मन्देहाः—स्वधर्मनिष्ठाः वर्तन्ते। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः क्रमशः निर्दिष्टाः। ते स्वधर्माधिकारात् जनार्दनं ब्रह्मरूपेण पूजयन्ति, तेनात्यधिकाधिकारजन्यं घोरकर्मफलं नाशयन्ति। तत्र सप्त पर्वतानि—विद्रुमः, हेमशैलः, द्युतिमान्, पुष्पवान्, कुशशयः, हरिः, सप्तमः मन्दराचलः—विख्याताः। सप्त नद्यः—धूतपापा, शिवा, पवित्रा, संमतिः, विद्युदम्भा, मही, सर्वपापहरा—पापापहाः कीर्तिताः। सहस्रशः अन्याः नद्यो गिरयश्च कुशद्वीपे सन्ति, गुशस्तम्भः तत्र प्रसिद्धः। कुशद्वीपः सममितेन घृतोदसागरेण परिवेष्टितः; तं च सागरं क्रौञ्चद्वीपः परिवेष्टयति। हे महाभाग, क्रौञ्चद्वीपः कुशद्वीपस्य द्विगुणः, तस्य विस्तीर्णं शृणु। तत्र द्युतिमतः पुत्राः सप्त, ये विभागाधिपाः अभवन्—कुशलः, मल्लगः, उष्णः, पीवरः, अन्धकारकः, मुनिः, दुन्दुभिः। क्रौञ्चद्वीपे रम्याः पर्वतश्रेण्यः, यत्र देवगन्धर्वाः रमन्ते; तेषां नामानि—क्रौञ्चः, वामनः, अन्धकारकः, रत्नशैलः, स्वाहिनी, हयसन्निभः, दिवावृत्, पुण्डरीकवान्, दुन्दुभिः। प्रत्येकः पर्वतः पूर्वस्मात् द्विगुणः, यथा द्वीपाः। एतेषु रम्येषु प्रदेशेषु, उत्तमेषु पर्वतेषु, जनाः निर्भयाः देवसंघैः सह निवसन्ति। तत्र चतुर्वर्णाः—पुष्कराः, पुष्कलाः, धन्याः, तिष्याः—क्रमशः ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः निर्दिष्टाः। सप्त प्रमुखनद्यः—गौरी, कुमुद्वती, संध्या, रात्रिः, मनोजवा, क्षान्तिः, पुण्डरीका—तत्र प्रवहन्ति, अन्याश्च शतशः सरितः। तत्र विष्णुः, पुष्कराद्यजनार्दनः, रुद्ररूपेण यज्ञेषु पूज्यते। क्रौञ्चद्वीपः सममितेन दधिसागरेण परिवेष्टितः अस्ति। तं च दधिसागरं शाकद्वीपः द्विगुणविस्तीर्णः परिवेष्टयति, हे महर्षे। एवं भगवतः विभूतयः, द्वीपसागरपर्वतनद्यः, विभागाः, जातयः, धर्माः, पूजनानि च, मया संक्षेपतः कथितानि।