सञ्जयः इव मुनिः पाराशरः मैत्रेयाय कथयति—“हे मैत्रेय, सम्पूर्णं जम्बूद्वीपं नवभागयुक्तं, शतसहस्रयोजनविस्तीर्णं, संक्षेपेण तवोक्तवान्। तस्य जम्बूद्वीपस्य, यः शतसहस्रयोजनविस्तारः, परितः वलयाकारेण लवणोदनः समुद्रः व्याप्य स्थितः। यथा जम्बूद्वीपः लवणोदनसागरैः परिवृतः, तथा तस्य लवणोदनस्य परितः प्लक्षद्वीपः स्थितः। जम्बूद्वीपस्य विस्तारः शतसहस्रयोजनम् उच्यते, प्लक्षद्वीपः तस्य द्विगुणः, हे ब्राह्मन्। प्लक्षद्वीपस्य अधिपः मेधातिथिः तस्य सप्तपुत्राः—शान्तहायः ज्येष्ठः, ततः शिशिरः, सुखोदयः, आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, सप्तमः ध्रुवः—एते सप्त राजानः। तेषां वार्षाः—शान्तहायः, शिशिरः, सुखः, आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, ध्रुवः। तेषां सीमाः पर्वतैः निरूपिताः, तत्र सप्त पर्वताः सन्ति—गोमदः, चन्द्रः, नारदः, दुन्दुभिः, सोमकः, मुमना, सप्तमः वैभ्राजः। तेषु रम्येषु पर्वतेषु प्रदेशेषु च, निष्पापाः जनाः सदा देवैः गन्धर्वैः च सह वसन्ति। तत्र पुण्यजनाः दीर्घायुः, दुःखं नास्ति, व्याधिः नास्ति, सदा सुखमेव वर्तते। सप्त नद्यः तत्र समुद्रं प्रति प्रवहन्ति—अनुतप्ताः, शिखी, विपाशा, त्रिदिवाक्लमा, अमृता, सुकृता, सप्तमी। एते मुख्याः पर्वताः नद्योऽपि तवोक्ताः; तत्र सहस्रशः लघुपर्वताः लघुनद्यः च सन्ति, येषां जलं जनाः हर्षेण पिबन्ति। तत्र न अपसर्पिणी न उत्सर्पिणी चक्रः, न च सप्तसु प्रदेशेषु युगविभागः अस्ति। तत्र कालः सदा तृतीयायुगसमानः, प्लक्षे अन्येषु च द्वीपेषु, शाकद्वीपसमीपेषु। तत्र जनाः पञ्चसहस्रवर्षपर्यन्तं रोगरहिताः जीवन्ति; पञ्चसु प्रदेशेषु धर्मः वर्णाश्रमविभागेन पाल्यते। चत्वारः वर्णाः तत्र सन्ति—आर्यकः, कुरारः, विदिश्यः, भाविनः—एते ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः। तस्य द्वीपस्य मध्ये महद्वृक्षः, पृथिव्याः वृक्षैः मितः, प्लक्षः नाम, तस्मात् द्वीपः प्लक्षद्वीपः इति कथ्यते। तत्र आर्यकादिभिः वर्गैः भगवतः जगत्कर्तुः सीमरूपेण हरिः पूज्यते। प्लक्षद्वीपः तस्यैव समविस्तारः इक्षुरसवलयेन परिवृतः। एवं प्लक्षद्वीपस्य संक्षिप्तवर्णनं तव कृतम्; अधुना शाल्मलीद्वीपस्य वर्णनं शृणु। तत्र शाल्मलीद्वीपस्य अधिपः वीरः, तेजस्वी; तस्य सप्तपुत्राः—श्वेतः, हरितः, जीमूतः, रोहितः, वैद्युतः, मानसः, सुप्रभः—एते सप्त प्रदेशाः। शाल्मलीद्वीपं परितः सुरोदः नाम समुद्रः, इक्षुरससदृशस्वादुः, द्वीपस्य द्विगुणविस्तारः। तत्र सप्त रत्नसम्पन्नाः पर्वताः, सप्त महानद्यः च। पर्वतानाम्—कुमुदः, नतः, बलाहकः, द्रोणः (यत्र महौषधयः वर्धन्ति), कङ्कः, महिषः, ककुद्मत्। नदीनाम्—योनि, तोय, वितृष्णा, चन्द्रा, मुक्ताः, विमोचनी, निवृत्तिः—एते सप्त, पापनाशकाः। सप्त प्रदेशाः—श्वेतः, हरितः, वैद्युतः, मानसः, जीमूतः, रोहितः, सुप्रभः—चतुर्वर्णाः तत्र निवसन्ति। शाल्मलीद्वीपवासिनः चतुर्वर्णाः—पिङ्गलः, रक्तः, पीतः, कृष्णः—स्ववर्णविभागेन। तत्र ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः भगवन्तं सर्वात्मानं वायुरूपेण यज्ञैः पूजयन्ति, यज्ञविधानं धारयन्ति। शाल्मलीवृक्षः तत्र अतीव विशालः, रम्यः, तुष्टिदायकः, देवप्रियः। शाल्मलीद्वीपः सुरोदसमुद्रेण समविस्तारः सर्वतः परिवृतः। सुरोदस्य परितः सर्वतः कुशद्वीपः, शाल्मलीद्वीपस्य द्विगुणविस्तारः। तत्र ज्योतिष्मत् अधिपः तस्य सप्तपुत्राः—उद्भिदः, वेणुमान्, वेरथः, लम्बनः, धृतिः, प्रभाकरः, कपिलः—एते सप्त प्रदेशाः। तत्र मानवाः दैत्यैः दानवैः च सह, देवैः, गन्धर्वैः, यक्षैः, किम्पुरुषैः च सह वसन्ति। तत्र अपि चतुर्वर्णाः स्वधर्मनिष्ठाः—डमिनः, शुष्मिणः, स्नेहः, मन्देहः—हे महर्षे। एवं द्वीपवर्णनं, पर्वतानां, नदीनां, वर्णानां, वृक्षाणां, धर्मस्य च, भगवतः पूजनस्य च, विस्तरेण तवोक्तम्।