भरतवर्षे करूषा, मालवा, परिपात्रपर्वतवासिनः, सौवीरा, सैन्धवा, हूणा, शाल्वा, कोसलवासिनश्च निवसन्ति। तत्रैव मद्रका, रामाः, अम्बष्ठाः, पारसीकादयश्च, सर्वे जलं पिबन्ति, समृद्धजनसमाकीर्णेषु प्रदेशेषु सदा सहवासं कुर्वन्ति, हे महाभाग। अस्मिन्नेव भारतवर्षे, महर्षे, चत्वारः युगाः सन्ति—कृतं, त्रेता, द्वापरं, कलिश्च; अन्यत्र तु नैव। अत्रैव तापसाः तपः कुर्वन्ति, यजन्तः यज्ञैः हविर्यजनं कुर्वन्ति, श्रद्धया दानानि प्रेक्ष्य परलोकस्यार्थं प्रयच्छन्ति। जम्बूद्वीपे पुरुषः यज्ञरूपेण नरैः यज्ञैः पूज्यते; अन्येषु द्वीपेषु तु स यज्ञपुरुषः विष्णुः पृथग्भूतया पूज्यते। अत्रैव, महर्षे, जम्बूद्वीपे भारतं श्रेष्ठं, कर्मभूमिरियम्, अन्यास्तु भोगभूमयः इति। अत्र, उत्तमपुरुष, सहस्रशः जन्मान्तराणां पुण्यसंभारात् कश्चन कदाचित् मानवजन्म लभते। देवाः गायन्ति—"धन्यास्ते ये भारतवर्षे जायन्ते, स्वर्गमोक्षमार्गे, तत्र पुण्येन पुनः पुनः मानवत्वं प्राप्यते।" ये च कर्माणि फलाशां च विष्णवे, परमात्मने, संन्यस्य, कर्ममाहात्म्यं प्राप्य तस्मिन्नेव लयं यान्ति, ते विशुद्धाः तत्र गच्छन्ति। न वयं जानिमः कुत्र यास्यामः, स्वर्गप्राप्तिकर्मणि क्षीणे देहे पतति; धन्यास्ते मानवाः ये भारतवर्षे इन्द्रियैः न वियुज्यन्ते। एवं ममैव जम्बूद्वीपस्य नवखण्डयुक्तस्य, लक्षयोजनविस्तीर्णस्य, संक्षेपेण वर्णनं कृतं, हे मैत्रेय। जम्बूद्वीपस्य, लक्षयोजनविस्तीर्णस्य, परितः लवणसमुद्रः वलयाकारः वर्तते। यथा जम्बूद्वीपः लवणोदकेन परिवृतः, तथा तस्य समुद्रस्य परितः प्लक्षद्वीपः स्थितः। जम्बूद्वीपस्य विस्तारः लक्षयोजनमितः; प्लक्षद्वीपः तु तस्य द्विगुणः, हे ब्रह्मन्। प्लक्षद्वीपेश्वरस्य मेधातिथेः सप्त पुत्राः—शान्तहयः ज्येष्ठः, ततः शिशिरः, सुखदयः, आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, सप्तमः ध्रुवः—एते खलु प्लक्षद्वीपस्य अधिपतयः। एतेषां सप्तानां वार्षाणि पर्वतैः सीमितानि, तत्रान्येऽपि पर्वताः सन्ति; सप्त पर्वतानां नामानि शृणु—गोमदः, चन्द्रः, नारदः, दुन्दुभिः, सोमकः, मुमना, सप्तमः वैभ्राजः। तेषु रमणीयेषु पर्वतप्रदेशेषु, अत्र च, पापरहिताः जनाः सदा देवगन्धर्वैः सह वसन्ति। तत्र पवित्राः समुदायाः, दीर्घायुषः जनाः, न दुःखं न रोगः, सर्वदा सुखमेव। सप्त नद्यः तत्र समुद्रं प्रति वहन्ति, तासां नामानि पापहारिणि शृणु—अनुतप्ता, शिखी, विपाशा, त्रिदिवाक्लमा, अमृता, सुकृता, सप्तमी च। एते पर्वता नद्यश्च मुख्याः, अन्येऽपि सहस्रशः लघुपर्वतानद्यः सन्ति, तेषां जनाः सदा हर्षेण तासां जलं पिबन्ति। तत्र नापसर्पिण्युत्सर्पिण्यादिक्रमः, न च सप्तसु वार्षेषु युगविभागः। तत्र कालः सदा तृतेयायुगसमानः, प्लक्षादिषु द्वीपेषु, शाकद्वीपसमीपेषु च। तत्र जनाः पञ्चसहस्रवर्षपर्यन्तं निरामयाः वसन्ति, पञ्चसु प्रदेशेषु वर्णाश्रमधर्मः पाल्यते। तत्र चत्वारः वर्णाः—आर्यकाः, कुराराः, विदिश्याः, भाविनः—एते ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः, हे महर्षे। तस्यां भूमौ मध्ये महद्वृक्षः स्थितः, पृथिव्यां वृक्षैः मितः महत्तमः, स प्लक्ष इति कथ्यते, तस्मात् द्वीपस्य नाम प्लक्षद्वीपः, हे द्विजश्रेष्ठ। तत्र भगवाञ्छ्रीहरिः आर्यकादिभिः वर्णैः, विश्वरूपेण सीमात्मना, जगत्कर्ता इति पूज्यते। प्लक्षद्वीपः तावत्समानविस्तारेण इक्षुरसपरिखया परिवृतः। एवं प्लक्षद्वीपस्य संक्षिप्तवर्णनं मया कृतम्, हे मैत्रेय; अधुना शाल्मलीद्वीपस्य वर्णनं शृणु। शाल्मलीद्वीपेश्वरः वीरः तेजस्वी; तस्य सप्त पुत्राणां नामानि, ये सप्त वार्षाणि—श्वेतः, हरितः, जीमूतः, रोहितः, वैद्युतः, मानसः, सुप्रभः। शाल्मलीद्वीपस्य परिवेष्टनं कुर्वन् स समुद्रः सुरोद इति प्रसिद्धः, तस्य जलं इक्षुरससदृशं मधुरं, द्वीपस्य द्विगुणविस्तारः। तत्रापि सप्त रत्नसमृद्धयः पर्वताः, सप्त महानद्यश्च वार्षविभागहेतवः। कुमुदः, नतः, बलाहकः तृतीयः, द्रोणः—यत्र महौषधयः जाताः—चतुर्थः; कङ्कः पञ्चमः, महिषः षष्ठः, ककुद्मान् सप्तमः। नदीनामपि नामानि मम श्रुत्वा शृणु—योनि, तोय, वितृष्णा, चन्द्रा, मुक्ताः, विमोचनी, निवृत्तिः; एता सप्त, पापहारिण्यः कथ्यन्ते। एवं महर्षे, भारतवर्षादारभ्य जम्बूद्वीपस्य, तस्य परिवेष्टनस्य प्लक्षद्वीपस्य, तस्य च शाल्मलीद्वीपस्य, तत्र तत्र जनानां जीवनं, पर्वतानां, नदीनां, समुद्राणां, वर्णानां, धर्माणां च संक्षिप्तं पावनं वर्णनं कृतम्।